Р. Акүтагава "Харанхуйд асуух хийгээд хариулах" III

Гурав.

Дуу:　Чи юу хийж байна?
Би:　Би бичиж байна.
Дуу:　Чи яагаад бичнэ вэ?
Би:　Бичихгүй байж чадахгүй учраас.
Дуу:　Тэгвэл бич, бич. Үхэл иртэл бич.
Би:　Мэдээж тэгнэ, тэгээд ч өөр арга алга.
Дуу:　Чи бодсоноос тайван байна шүү.
Би:　Үгүй, огтхон ч тайван биш байна. Чи намайг мэддэг хүмүүсийн нэг байсан бол миний зовлонг ч бас мэдэх байсан.
Дуу:　Чиний инээмсэглэл хаашаа одоо вэ?
Би:　Тэртээх тэнгэрийн бурхад руугаа буцсан. Амьдралд инээмсэглэл бэлэглэхийн тулд юуны түрүүнд тогтуун ааш, хоёрт мөнгө, гуравт надаас илүү нерв сайтай байх хэрэгтэй.
Дуу:　 Гэхдээ чиний сэтгэлийн ачаа хөнгөрсөн биз дээ?
Би:　Тийм ээ, хөнгөрсөн. Оронд нь нүцгэн мөрөн дээрээ бүхэл бүтэн амьдралын хүнд ачааг үүрэхэд хүрсэн.
Дуу:　Чамд өөрийнхөөрөө амьдрахаас өөр зам алга. Эсвэл өөрийнхөөрөө...
Би:　Тийм. Өөрийнхөөрөө үхэх.
Дуу:　Чи өмнөхөөсөө тэс өөр, шинэ хүн болно.
Би:　Би үргэлж өөрөөрөө л үлдэнэ. Зөвхөн арьс минь л солигдох байх. Арьс нь гуужиж солигдох могой мэт.
Дуу:　Чи бүгдийг мэдэж байна.
Би:　Үгүй, би бүхнийг мэдэхгүй. Миний мэдэж ухамсарлаж буй нь сүнс сүлдний минь зөвхөн нэг хэсэг. Миний мэдэхгүй хэсэг – сүнс сүлдний минь африк тив зах хязгааргүй үргэлжлэнэ. Би түүнээс айна. Гэрэл гэгээтэй газар мангас оршдоггүй. Харин хаяа хязгааргүй харанхуйд ямар нэгэн зүйл унтаж байгаа.
Дуу:　Чи ч гэсэн миний үр хүүхэд мөн.
Би:　Намайг үнссэн чи хэн бэ? Үгүй, би чамайг мэднэ!
уу:　Тэгээд чи намайг хэн гэж бодно вэ?
Би:　Чи миний амар амгаланг булаасан. Миний эпикуризмыг эвдсэн. Минийхийг, үгүй – зөвхөн минийхийг биш. Эрт цагийн хятадын гэгээнтний сургасан дундыг баримтлах үзлээ бид чамаас болж алдсан. Чиний золиосууд хаа сайгүй байна. Уран зохиолын түүхэнд ч байна, өдрийн сонины хуудсанд ч байна.
Дуу:　Түүнийг чи хэн гэж нэрлэх вэ?
Би:　Би... би чамайг хэн гэж нэрлэхээ мэдэхгүй. Гэвч бусдын үгийг зээлж хэлбэл чи биднийг давсан агуу хүч. Биднийг эзэмдэх догшин сахиус.
Дуу:　Чи өөртөө баяр хүргэж баярла. Би хэн дээр ч ярилцахаар ирдэггүй юм.
Би:　Үгүй, би хэнээс ч илүү чиний ирэхээс сэрэмжилнэ. Чиний ирэх газар энх амгалан үгүй. Гэвч чи рентген туяа мэт ямар ч зүйлийг нэвтлэн орж ирэх юм.
Дуу:　Тэгвэл үүнээс хойш сэрэмжтэй бай.
Би:　Мэдээж, үүнээс хойш би сэрэмж алдахгүй. Зөвхөн гарт минь үзэг байх үед...
Дуу:　Үзэг барих үедээ чи ир гэж намайг дуудна даа.
Би:　Хэн чамайг дуудах юм! Би өчүүхэн олон зохиолчдын нэг. Мөн өчүүхэн зохиолчдын нэг болохыг хүснэ. Эс тэгвээс энх амгаланг олж эс чадна. Гагцхүү гарт минь үзэг байх үед чиний боол болж магад.
Дуу:　Тэгвэл үргэлж болгоомжтой бай. Би хэлсэн үг болгоныг чинь биелүүлж мэднэ шүү. Ингээд баяртай! Хэзээ нэгэн цагт чамтай уулзахаар дахиж ирнээ.
Би:　(ганцаар үлдэнэ)
　　　　Акүтагава Рюүносүкэ! Акүтагава Рюүносүкэ, үндсээ газарт бат суулга! Чи бол салхинд намилзах зэгс. Тэнгэрийн муухай хэзээ нэгэн цагт арилж магад. Гагцхүү хөл дээрээ бат зогс. Өөрийнхөө төлөө. Мөн хүүхдүүдийнхээ төлөө. Өөрийгөө ихэд бүү бод. Өөрийгөө мууд ч бүү бод. Үүнээс хойш чи бүгдийг шинээр эхэлнэ.

　　　　Шёовагийн хоёрдугаар он　(1927)

Р. Акүтагава "Харанхуйд асуух хийгээд хариулах" II

Хоёр

Дуу:　Чи гайхамшигтай эр зоригтой.
Би:　Үгүй, надад зүрх зориг байхгүй. Хэрэв зоригтойсон бол арслангийн ам руу өөрөө үсэрч орохгүй арслан намайг идэхийг хүлээх байсан.
Дуу:　Гэвч чиний хийсэн болгон хүнлэг шинжтэй
Би:　Хамгийн хүнлэг зүйлс дандаа бас адгууслаг шинжтэй байдаг.
Дуу:　Чи муу юм хийгээгүй. Чи орчин үеийн нийгмийн тогтолцооны гайгаар зовон шаналж буй.
Би:　Нийгмийн тогтолцоо өөрчлөгдсөн ч миний үйлдэл хэн нэгнийг зовлонд унагах нь гарцаагүй.
Дуу:　Гэвч чи амиа хорлоогүй. Ямар ч байсан чамд хүч чадал байна.
Би:　Би хэд хэдэн удаа амиа хорлохыг оролдсон. Тэр бүү хэл байгалийн жам ёсоор мэт үхэхийн тулд нэг өдөрт 14 ялаа хүртэл идэж үзсэн. Ялааг жижиглээд залгих бол юу ч биш. Харин зажлах нь ой гутмаар шүү.
Дуу:　Гэхдээ чи агуу хүн болно.
Би:　Би агуу хүн болохыг үл хүснэ. Миний хүсэх ганц зүйл бол амар амгалан. Вагнерийн захиаг уншаад үз л дээ. Хайртай эхнэр, хоёр гурван хүүхэдтэйгээ амгалан амьдрахад хүрэлцэхүйц хэмжээний мөнгө байсан бол агуу урлаг бүтээхгүй ч сэтгэл хангалуун амьдрах байсан гэж бичсэн байна лээ. Өөрийн гэсэн ааг омог ихтэй Вагнер хүртэл ийм л байна шүү дээ.
Дуу:　Чи машид зовж байна. Чи хүний мөсөө гээчихсэн амьтан биш.
Би:　Надад хүний мөс байхгүй. Надад зөвхөн мэдрэхүй, мэдрэл байна.
Дуу:　Чиний гэр бүлийн амьдрал аз жаргалгүй байсан.
Би:　Гэвч эхнэр маань надад үргэлж үнэнч байсан.
Дуу:　Чиний эмгэнэл бусдад байхгүй хүчтэй ухамсарыг илтгэнэ.
Би:　Худлаа. Миний хошин шог бусдын дайны амьдралын мэдлэг надад байхгүйг илтгэнэ.
Дуу:　Гэхдээ л чи шударга. Бүх явдал ил болохоос өмнө чи хайртай бүсгүйнхээ нөхөрт бүгдийг хэлж илчилсэн.
Би:　Тэр ч гэсэн худал. Илчлэхгүй байх хүч тэнхээ дуусах хүртэл би юу ч илчлээгүй.
Дуу:　Чи яруу найрагч, урлагийн хүн. Тиймээс юу ч хийсэн өршөөгдөх ёстой.
Би:　Би яруу найрагч, урлагийн хүн мөн. Гэвч би бас нийгмийн нэг гишүүн. Өөрийн загалмайгаа үүрнэ гэдэг гайхаад байх зүйл биш. Харин ч хэтэрхий хөнгөдөж байна.
Дуу:　Чи өөрийнхөө “би”-г умартаж байна. Өөрийнхөө давтагдашгүй чанарыг үнэлж бүдүүлэг, өчүүхэн ардыг дорд үз.
Би:　Би чамаар хэлүүлэлтгүй өөрийнхөө давтагдашгүй чанарыг үнэлнэ. Гэвч жирийн ардыг дорд үзэхгүй. Хэзээ билээ дээ, “эрдэнэ хагарч бутрах ч шавар хавтан хагарахгүй” гэж би хэлж байсан. Шекспир, Гете, Чикамацү Монзаэмон – бүгд хэзээ нэгэн цагт мөхөж үгүй болно. Харин тэднийг төрүүлсэн хэвлий – аугаа ард түмэн бол мөхөшгүй. Ямар ч урлаг, хэлбэр нь яаж ч өөрчлөгдсөн байлаа, хэзээд ард түмнээс төрдөг.
Дуу:　Чиний бүтээл өвөрмөц.
Би:　Үгүй, өвөрмөц биш. Ер нь хэн өвөрмөц байсан юм бэ? Урд өдгөөгийн суутнуудын бичсэн зүйл ч хаа сайгүй давхардаж л байдаг. Би ч гэсэн цөөнгүй хулгайлж байсан.
Дуу:　Гэхдээ чи бас сургаж байна.
Би:　Би чадахгүй зүйлээ л сургасан. Хэрэв чадахаар бол заахаасаа өмнө өөрөө түрүүлээд хийчихсэн байх байлаа.
Дуу:　Өөрийгөө хүний дээд ер бусын хүн гэдэгт эргэлзэлгүй итгэ.
Би:　Үгүй, би ер бусын хүн биш. Бидний хэн ч ер бусын хүн биш. Ер бусын хүн гэвэл зөвхөн Заратустра л байна. Гэхдээ Заратустра ямар үхлээр үхсэнийг Ницше ч хүртэл мэдэхгүй шүү дээ.
Дуу:　Чи хүртэл нийгмээс айж байна уу?
Би:　Хэн нийгмээс айгаагүй юм бэ?
Дуу:　Шоронд гурван жил суусан Уайлдыг хар. “Амархан амиа хорловол нийгмийн өмнө ялагдал хүлээнэ” гэсэн байна.
Би:　Уайльд шоронд байхдаа хэн хэдэн удаа амиа хорлохыг завдсан. Гэвч арга нь олдоогүй болоод л амиа хорлоогүй.
Дуу:　Сайн мууг нухчин дар.
Би:　Би одоо сайн хүн болохыг хүсч хичээж байна.
Дуу:　Чи дэндүү энгийн юмаа.
Би:　Үгүй, би дэндүү ээдрээтэй.
Дуу:　Гэхдээ чи санаа амар байж болно. Чи хэзээд уншигчтай байх болно.
Би:　Зохиогчийн эрх дууссаны дараа л тийм болох байх.
Дуу:　Чи хайр сэтгэлийнхээ төлөө зовж байна.
Би:　Хайр сэтгэлийнхээ төлөө? Уран зохиолд дурлах хөвгүүдэд таарсан үгээ татаж хайрла. Би янаг дурлалд бүдэрсэн төдий.
Дуу :　Хэн ч гэсэн хайр дурлалд амархан бүдэрнэ.
Би:　Хэн ч гэсэн хөрөнгө мөнгөний хүсэлд амархан автана гэсэн үг юм даа.
Дуу :　Чи амьдралынхаа загалмайд цовдлогдсон байна.
Би:　Бахархах зүйл биш болов уу. Нууц амрагаа хөнөөсөн алуурчин, бусдын мөнгөнд гар дүрсэн хэрэгтэн ч гэсэн бүгд амьдралын загалмайд цовдлогдсон байгаа.
Дуу:　Амьдрал тэгтлээ харанхуй биш.
Би:　Амьдрал “сонгогдсон цөөнхийг” эс тооцвол харанхуй гэдгийг бүгд мэднэ. Харин “сонгогдсон цөөнх” гэдэг нь мунхаг болон хүний мөсгүй хүмүүсийн өөр нэгэн нэр юм.
Дуу:　Тэгвэл дураараа зовж л байхгүй юу. Ингэхэд чи намайг мэдэх үү? Зориуд чамайг тайтгаруулах гэж ирсэн намайг?
Би:　Чи бол нохой. Тэр нэгэн цагт, өнөөх Фаустын өрөөнд нохойн дүрээр орж ирсэн албин чөтгөр.

(төгсгөл дараагийн бичлэгт)

Р. Акүтагава "Харанхуйд асуух хийгээд хариулах" I

　　　

Акутагава Рюноскэ "Харанхуйд асуулт хариулт"
Орчуулга: Сүрэн

Нэг

Нэгэн дуу:　Чи миний бодсоноос тэс ондоо хүн байжээ.
Би:　Үүнд миний хариуцлага үгүй.
Дуу:　Гэвч чиний тухай буруугаар бодоход чи өөрөө нөлөөлсөн.
Би:　Тийм зүйл огт байхгүй.
Дуу:　Ингэхэд, чи гоо сайханд дурлаж хайрлана. Эсвэл хайрлаж буй дүр эсгэнэ.
Би:　Би гоо сайхныг хайрладаг.
Дуу:　Чи алийг нь үнэхээр хайрлана вэ? Гоо сайхныг уу, аль эсвэл бүсгүй хүнийг үү?
Би:　Аль алиныг нь.
Дуу:　(Хүйтэн инээгээд) Хэлсэн үгс чинь хоорондоо зөрчилдөж байгаа мэт санагдахгүй байна уу?
Би:　Хэн, хаана зөрчил олж хараад байна? Бүсгүй хүнд дурласан эр косэто хийцийн эртний шаазан аягыг хайрлахгүй байж болно. Гэхдээ энэ нь хуучны шаазан эдлэлийг хайрлах гоо сайхны мэдрэмж түүнд дутсаных юм.
Дуу:　Гоо сайхныг эрхэмлэгч бол аль нэгийг нь сонгох ёстой.
Би:　Харамсалтай нь, би гоо сайхныг эрхэмлэгч гэхээсээ илүү төрөлхийн хүсэл шунал ихтэй хүн билээ. Гэвч ирээдүйд бүсгүй хүнийг бус эртний косэто шаазан аягыг сонгож магад.
Дуу:　Тийм болохоор л чи туйлбаргүй.
Би:　Үүнийг туйлбаргүй гэвэл ханиад хүрсэн ч хүйтэн усаар биеэ арчих хүнийг туйлбартайн туйл гэх байх даа.
Дуу:　Хүч чадалтай мэт дүр эсгэхээ боль. Чиний сэтгэл санаа уруудаж доройтсон байна. Гэхдээ чи мэдээж, нийгмийн зүгээс чам руу дайрч шүүмжлэхийг хариулахын төлөө л ийм зүйл хэлж байгаа биз.
Би:　Мэдээжийн хэрэг. Ер нь бодоод үз л дээ. Дайралтыг нь няцааж байхгүй бол адаг сүүлдээ бяц даруулна биз дээ.
Дуу:　Чи ч ичих нүүрэндээ илгэ наажээ.
Би:　Би ичгүүр сонжуураа огтхон ч гээгээгүй ээ. Миний зүрх өчүүхэн жижиг зүйлд хүртэл мөсөнд хүрсэн мэт царцах шиг болдог.
Дуу:　Чи өөрийгөө хүч чадалтай хүн гэж бодож байна уу?
Би:　Мэдээж би хүч чадалтай хүмүүсийн нэг. Гэхдээ хамгийн чадалтай нь биш. Хэрэв хамгийн чадалтай нь байсан бол аль хэдийнээ Гетэ гэх тэр нэгэн эр шиг хамаг хүмүүсийн шүтээн болчихсон байхгүй юу.
Дуу:　Гетэгийн хайр цэвэр, ариун байсан.
Би:　Энэ бол худлаа. Урлаг, уран зохиол судлаач нарын зохиосон үлгэр. Гетэ яг 35 насандаа гэнэт Итали руу зугтсан. Тиймээ, зугтсан гэхээс өөр үг байхгүй. Тэр нууцыг Гетэг өөрийг нь эс тооцвол, зөвхөн Штэйн авхай л мэдэж буй болов уу.
Дуу:　Чиний хэлсэн бүхэн чинь бүгд өөрийгөө хамгаалах үгс. Өөрийгөө хамгаалах шиг амар зүйл байхгүй.
Би:　Өөрийгөө хамгаална гэдэг амар зүйл биш ээ. Амар байсан бол өмгөөлөгчийн мэргэжилд хэрэг үгүй.
Дуу:　Бэлэг үгтэй дамшиг! Чамайг хэн ч тоож дуугарахгүй болно шүү.
Би:　Надад сэтгэл зүрхийг минь хөдөлгөх ургаа мод, урсгал ус байна. Бас япон, хятад, өрнө дорны гурван зуу гаруй ном байна.
Дуу:　Тэгвэл чи уншигчдаа үүрд алдах болно.
Би:　Надад ирээдүйд уншигчид бий.
Дуу:　Ирээдүйн уншигч чамд талх өгөх үү?
Би:　Өнөөгийн уншигчид ч олигтой өгсөн юм алга. Миний авсан хамгийн өндөр хөлс нэг хуудасны төлөөх арван иенээр хязгаарлагдана.
Дуу:　Гэхдээ чамд өв хөрөнгө байгаа биз дээ?
Би:　Миний хөрөнгө гэвэл Хонжёо дахь эрхий дарам эдлэн газар л байна. Миний сарын орлого хамгийн сайндаа гурван зуун иенээс хэтэрсэн удаа байхгүй.
Дуу:　Гэхдээ л чи өөрийн гэсэн орон гэртэй. Бас орчин үеийн уран зохиолын түүвэр хэвлүүлсэн биз дээ.
Би:　Тэр байшингийн дээвэр толгой дээрээс минь дарна.　Уран зохиолын түүврээс олсон орлогыг чамд өгчихье. Угаасаа авсан нь дөрвөн зуун тавьхан иен учир.
Дуу:　Гэвч чи тэр түүврийг эмхтгэсэн редактор нь. Зөвхөн үүнээс гэхэд л чи ичиж зовох ёстой доо.
Би:　Юунаас ичих гэж?
Дуу:　Чи сурган хүмүүжүүлэгч нарын эгнээнд элсээ биз дээ.
Би:　Худлаа. Сурган хүмүүжүүлэгч нар бидний эгнээнд элсээд байна. Би тэдний хийх ажлыг нь авч хийсэн төдий.
Дуу:　Ийм байж чи яаж өөрийгөө Нацүмэ багшийн шавь гэж чадна?
Би:　Би Нацүмэ багшийн шавь мөн. Чи уран зохиол бичдэг Нацүмэ багшийг л мэдэж магад. Харин солиотой юм шиг суу билигтэн Нацүмэ багшийг мэдэхгүй л болов уу.
Дуу:　Чамд тогтсон үзэл бодол алга. Байдаг цөөхөн хэд нь бүгд хоорондоо зөрчилддөг.　
Би:　Тэр бол миний хөгжин дэвшиж буйн шинж. Зөвхөн мунхаг хүн л хэзээ хойно ч нарыг түмпэнгээс бага хэмээн бодсоор байдаг.
Дуу:　Чиний энэ их зан чамайг ална шүү.
Би:　Би хааяа ингэж боддог юм: би орондоо өөд болох нэгэн биш байх.
Дуу:　Чи үхлээс айдаггүй юм шиг байна? Тийм үү?
Би:　Би үхлээс айдаг. Гэвч, үхнэ гэдэг хэцүү биш. Би хоёр, гурван удаа хүзүүндээ олс углаж үзсэн. Гэтэл хорин секунд зовсны дараа аятайхан мэдрэмж хүртэл төрнө гээч. Таагүй муухай зүйл тохиолдвол би хэзээд ч үхэхэд бэлэн байдаг.
Дуу:　Тийм бол чи яагаад үхэхгүй байгаа юм бэ? Хууль журмаар бол чи хэний ч нүдэнд гэмт хэрэгтэн биш гэж үү?
Би:　Тэрийг би хүлээн зөвшөөрнө. Вэрлэн шиг, Вагнэр шиг, эсвэл агуу Стриндберг шиг.
Дуу:　Гэвч чи нүглээ наманчлахгүй юм даа.
Би:　Үгүй, би наманчилж байна. Зовохоос илүү наманчлал гэж байхгүй.
Дуу:　Чи засрашгүй муу хүн юм.
Би:　Харин ч буянтай сайн хүн. Хэрэв хүний муу нь байсан бол би ингэж зовохгүй сэн. Түүгээр барахгүй дурлал хайрыг нь ашиглаад хүүхнүүдээс мөнгий нь салгаж суухгүй юу.
Дуу:　Тэгвэл чи тэнэг байх.
Би:　Тийм. Би тэнэг байх. Тэр “Мунхаг хүний наманчлал” -ыг миний ижил нэгэн тэнэг зохиосон болно.
Дуу:　Бас дээр нь чи амьдрал мэдэхгүй.
Би:　Амьдрал мэдэх нь хамгийн чухал бол тэргүүн эгнээнд ажил хэрэгч бизнессмен хүмүүс зогсох байлгүй.
Дуу:　Чи хайр дурлалыг дорд үзэж байсан. Харин одоо харахад чи хайр сэтгэлийг бүхнээс илүү эрхэмлэгч нэгэн байж.
Би:　Үгүй, би одоо ч хайр сэтгэлийг бүхнээс илүү эрхэмлэхгүй. Би яруу найрагч. Урлагийн хүн.
Дуу:　Гэвч чи хайр дурлалын төлөө эцэг эх, эхнэр хүүхдээ хаясан биз дээ?
Би:　Худлаа. Би зөвхөн өөрийнхөө төлөө эцэг эх, эхнэр хүүхдээ хаясан.
Дуу:　Тэгвэл чи хувиа хичээгч.
Би:　Харамсалтай нь би хувиа хичээгч биш. Гэхдээ хувиа хичээгч болохыг хүсч байна.
Дуу:　Золгүй л юм, чамд орчин үеийн “эго” өвчин тусчээ.
Би:　Чухам тийм учраас л би орчин үеийн хүн.
Дуу:　Орчин үеийн хүмүүс эртний хүмүүсийн хаана нь ч хүрэхгүй.
Би:　Эртний хүмүүс ч гэсэн тухайн үедээ орчин үеийнхэн гэгдэж байсан.
Дуу:　Чи эхнэр хүүхдээ өрөвдөхгүй байна уу?
Би:　Тэднийг өрөвдөхгүй хүн олдох уу? Гогены захидлуудыг уншаад үз л дээ.
Дуу:　Чи өөрийн үйлдэл бүхнээ зөвтгөх юмаа.
Би:　Үйлдэл бүхнээ зөвтгөдөг бол чамтай ингэж ярилцаж суухгүйсэн.
Дуу:　Тэгвэл чи өөрийгөө зөвтгөхгүй юм уу?
Би:　Би зүгээр л хувь заяатайгаа эвлэрч байна.
Дуу:　Тэгвэл чи хариуцлагаа яах вэ?
Би:　Дөрөвний нэг нь миний удамшил, дөрөвний нэг нь өссөн орчин, дөрөвний нэг нь санамсаргүй тохиолдлууд, тиймээс зөвхөн дөрөвний нэг нь л надад ногдож байна.
Дуу:　Чи ч ёстой өчүүхэн амьтан юм!
Би:　Бүгд л над шиг өчүүхэн шүү дээ.
Дуу:　Тэгвэл чи ад чөтгөр тахигч сатанист .
Би:　Би ад чөтгөр тахигч биш. Ялангуяа аюулгүй бүсэд орших ад чөтгөр тахигчдыг би үргэлж жигшдэг байсан.
Дуу:　(Хэсэг дуугүй байснаа) Ямар ч байсан чи зовж шаналж байна. Ядаж үүнийгээ хүлээн зөвшөөр.
Би:　Үгүй дээ, үнэлэмжээ үл ялиг ч бүү хэтрүүл. Би зовж буйгаараа бахархаж ч байж мэднэ. Тэгээд ч “олсноо алдахаас айх” гэдэг хүчирхэг хүнтэй тохиох зүйл биш.
Дуу:　Чи ямар ч байсан шударга байж магад. Эсвэл зүгээр л алиалагч юм уу.
Би:　Аль нэг нь л байх, би өөрөө ч бодож л байна.
Дуу:　Чи үргэлж өөрийгөө реалист гэж итгэж байсан.
Би:　Тэгтлээ би идеалист байсан.
Дуу:　Чи мөхөж мэднэ шүү.
Би:　Намайг бүтээсэн нь хоёр дахь намайг бүтээчих байлгүй.
Дуу:　Тэгвэл зоргоороо зов доо. Чамаас салж одох минь.
Би:　Хүлээж бай. Явахаасаа өмнө хариулж хайрла. Цаг үргэлж намайг шалгаагч чи, нүдэнд үл үзэгдэгч чи хэн юм бэ?
Дуу:　Би юу? Би энэ дэлхийн үүр хаяарах цагт Якобтой хүч үзэлцсэн сахиусан тэнгэр байна.

(үргэлжлэл дараагийн бичлэгт)

Велимира времери

　　

Үлгэр домог мэт... "Облакини", "хотель", "времири"... гоё гоё үгнүүд ингэж дураараа зохиох ондоо яруу найрагч байна уу... "Поюны" гэж бас сайхан үг юмаа орчин цагийн "певица", "певец" зэргээс хамаагүй гоё, бас уянгалаг.

Велимирийн үгээр тоглож наадах нь... "Облакини", "кони вечерогривы", "свирепооки"... Толь бичигт байхгүй ч уншаад шууд ойлгоно. Харин энэ "времири"....

Шувуу гэдгийг ойлгоод байгаа ч урд өмнө дуулаагүй тул жаал гайхна даа, орос хэлнийхээ мэдлэгт эргэлзэнэ дээ. Тэгсэн "время"(цаг хугацаа) + "снегири"(дээрх зурагны шувуу) хоёрыг нийлүүлж зохиосон үг гэнэ. Снегири цагаан цасан дунд холоос тодорч ягаараад хөөрхөн шувууд. Өвлийн ойд сүргээрээ мөчрөөс мөчирт нисэх нь үнэн цоглог. Харин Велимирийн зохиосон "времери" нь цаг хугацааг жигүүртээ тэгээд вырей гэх үлгэрийн сайхан орон руу нисэн одох шувууд. "Снегирь"-ийн үндэс нь "снег" буюу "цас". Тэгэхээр "цасан шувууг" Велимир "цаг хугацааны цасан шувуу" болгосон байх нээ... Яруу найрагчийн жинхэнэ нэр нь Виктор. Велимир гэж бас юм бодуулах нэр байгааз.

　Велимир Хлебников
　(1885-1922)

　* * * *
　И я свирел в свою свирель,
　И мир хотел в свою хотель.
　Мне послушные свивались звезды в плавный кружеток.
　Я свирел в свою свирель, выполняя мира рок.
　
　* * * *
　Годы, люди и народы
　Убегают навсегда,
　Как текучая вода.
　В гибком зеркале природы
　Звезды - невод, рыбы - мы,
　Боги - призраки у тьмы.
　
　* * * *
　Там, где жили свиристели,
　Где качались тихо ели,
　Пролетели, улетели
　Стая легких времирей.
　Где шумели тихо ели,
　Где поюны крик пропели,
　Пролетели, улетели
　Стая легких времирей.
　В беспорядке диком теней,
　Где, как морок старых дней,
　Закружились, зазвенели
　Стая легких сремирей.
　Стая легких времирей!
　Ты поюнна и вабна,
　Душу ты пьянишь, как струны,
　В сердце входишь, как волна!
　Ну же, звонкие поюны,
　Славу легких времирей!
　
　* * * *
　Огнивом-сечивом высек я мир,
　И зыбку-улыбку к устам я поднес,
　И куревом-маревом дол озарил,
　И сладкую дымность о бывшем вознес.
　
　* * * *
　Облакини плыли и рыдали
　Над высокими далями далей.
　Облакини сени кидали
　Над печальными далями далей.
　Облакини сени роняли
　Над печальными далями далей...
　Облакини плыли и рыдали
　Над высокими далями далей.

　* * * *
　Еще раз, еще раз,
　Я для вас
　Звезда.
　Горе моряку, взявшему
　Неверный угол своей ладьи
　И звезды:
　Он разобьется о камни,
　О подводные мели.
　Горе и вам, взявшим
　Неверный угол сердца ко мне:
　Вы разобьетесь о камни,
　И камни будут надсмехаться
　Над вами,
　Как вы надсмехались
　Надо мной.

Үггүй захидал

Мүкоода Күнико (1929-1981).
Шёовагийн (1926-1989) сүүл үеийг төлөөлөх олон ангит кино зохиогч, нийтлэлч (essayist), Наоки шагнал хүртсэн зохиолч. Японы телевизийн нэг үеийг энэ бүсгүйг дурдахгүйгээр ярих аргагүй. Олон ангит киног нь үзээгүй боловч өгүүллэг болон эссэйд нь дуртай.
Зав гараад нэг эссэй орчуулж үзэв... (дайны үеийн японы шууданг давхар бишрэв). Дээхэн нэг эссэйн эхлэл сонин санагдаад орчуулсныг хэрэв сонирхвол - "Нүд".




　　Мүкоода Күнико "Үггүй захидал" эссэй, 1985
　　向田邦子　「無口な手紙」、（『男どき女どき』より）
　　Орчуулга: Сүрэн

　　Би өөрөө чалчаа болоод ч тэр үү, олон үггүй эр хүн болон захидалд дуртай. Ялангуяа эр хүний захиа үг цөөтэй бол бүр ч дуртай.
　　Эрт дээр цагт, хүмүүс бичиг үсэг мэддэггүй байхдаа хол байгаа амрагтаа сэтгэлээ чулуугаар дамжуулан илэрхийлж байсан гэдэг. Залуу эр өөрийнхөө сэтгэлд таарах чулуу олоод аянчин гийчнээр бүсгүйдээ хүргүүлнэ. Бүсгүй нь чулууг аваад нүдээ анин хоёр алгаараа чулууг барьж мэдэрнэ. Хурц өнцөгтэй бол өвдсөн биш байгаа, хэцүүхэн зүйл тохиолдсон юм болов уу, сэтгэлийг нь юу зовоож байгаа бол гэж санаа зовж, гөлгөр, бөөрөнхий чулуу бол сайн явж байна даа гэж санаа амарна. “Чулуун захидал” гэгдэх энэ заншил сэргэж, нэгэн өдөр булиа эрчүүд “чамайг би гурвын гурван жил хүлээлээ” гэх бул чулуу гэрийн үүдэнд авчирвал хэцүүхэн байдалд орох боловч (үнэндээ хагартлаа баярлана) энэ “чулуун захидал” гэдэг нь хайрын захианы анхны хэлбэр байсан болов уу гэж бодогдоно.
　　Одоо үед үг ихдэж өгүүлбэр олширчээ. Үүний хариуцлагын хагасыг радиогийн нэвтрүүлэгч, зурагтын хөтлөгч, бас надад үүрүүлж болох ч хамгийн их буруутан нь зурагтаар өдөр болгон гардаг олон ангит кинонууд. Ямартай ч сүүлийн үед эрчүүдийн захидал, ялангуяа залуучуудын захидал дэндүү олон үгтэй “чалчаа” болж, бичсэн үг өгүүлбэрээр нь эр эмийг нь ялгах аргагүй болжээ. “Захидал бичих арга” зэрэг ном түүврээс хуулсан өгүүлбэр, эсхүл сэтгэл шингээгүй үхмэл өгүүлбэрийн дэргэд “бичиж” байгаа бус “ярьж” байгаа мэт захидал мэдээжийн хэрэг илүү. Илүү нь илүү боловч “хүүхэн шиг” сэтгэгдэл өөрийн эрхгүй төрүүлнэ. Эсрэгээр сүүлийн үед бүсгүйчүүдийн захидал “эр хүн шиг хүчтэй” болж, ажлын газар, контор оффис бус тэс ондоо салбарт “хүйсийн эрх тэгш байдал” биеллээ олж буйг юу ч гэж ойлгомоор юм бэ.

　　Ил захидлаар мэнд хүргэх хэвшсэн үг, хэлбэр байдаг ч тухайн хүнээс өөр хэн ч бичиж үл чадах дүрслэл ч юм уу, ганц өгүүлбэр өөрийн эрхгүй үгүйлэгддэг. Европоор аялж байхдаа найз минь надад илгээсэн ил захидалдаа, тэр өдөр идсэн өглөө, өдөр, оройн хоолны цэсээ л бичсэн байсан. Би нэлээд хугацаанд тэр ил захидлаар хоолны жорын номдоо хавчуурга хийж билээ. Ер нь сайн захиа, ялангуяа ил захидал нэг авиа илүү хайкү шүлэгтэй төстэй, тийм захидлын мөр хоорондоос нутаг байгалийн өнгө харагдаж, тухайн газрын үнэр үнэртэж, дуу сонсогдох шиг болдог.

　　Өдий болтол авсан захидал дундаас миний сэтгэлд хамгийн их хоногшсон нь дайн дуусах үед охин дүүгийн аавд бичсэн ил захидлууд байдаг. Токиогийн бөмбөгдөлт өдрөөс өдөрт ширүүсч байсан тул дөнгөж сургуульд орсон дүүгийн цүнхэнд нэрийг нь бичсэн цагаан будааны аяга хийж өгөөд бусад сурагчидтай хамт хөдөө рүү шилжүүлэх болсон юм (*). Ээж аав хоёр дүүд юм юм бэлдэж өгөх гээд завгүй байсан тул юун бичиг үсэг заахтай манатай. Тиймээс дүү зөвхөн нэрээ л чүү чамай бичиж чадах төдий. Бөмбөгдөлтөөс хамгаалах үүднээс шөнө гэрэл гаргах хориотой тул аав харанхуй өрөөнд, муухан чийдэнгийн гэрэлд уул мэт овоолоостой ил захидал дээр өөрийн нэр, манай гэрийн хаягийг бичиж суусныг санана. Дүүг хөдөө явахын урд орой аав боодол ил захидал дүүгийн жижиг цүнхэнд хийнгээ
　　- Миний охин сайн бол тойрог зураад өдөрт нэг ил захидал шуудангийн хайрцагт хийж байгаарай гэв.
　　Дөрөв, таван өдрийн дараа дүүгээс эхний ил захидал ирэв. Ил захидлаас хальж гарах дөхсөн томоо гэгчийн тойрог улаан харандаагаар зурсан байлаа. Токиогоос замдаа ядарч ирсэн хүүхдүүдэд орон нутгийн “Улсаа хамгаалах эмэгтэйчүүдийн холбооны” гишүүд хоол унд бэлдэн дайлж цайлсан тул дүүд хөдөө зугаалгаар явж байгаа мэт санагдсан нь гарцаагүй. Гэтэл маргааш нь ирсэн ил захидлын тойрог арай л жижгэрсэн байлаа. Аав тэр орой ажлаасаа ирээд ороолтоо гялс манс тайлсан болоод зочны өрөө рүү хурдлав (дайны үед жирийн ард иргэд ч цэргүүд шиг хөлдөө ороолт ороодог байсан). Бидний хоолны ширээн дээр тавьсан ил захидлыг аав аваад, харандаагаар сулхан зурсан тойргийг юу ч хэлэлгүй удаан харан зогсож байлаа.
　　Дүүгээс ирэх ил захидлын тойрог яваандаа багасаад, яваандаа чагт болоод, яваандаа чагттай ил захидал ч ирэхээ болив. Дүү минь хөхүүл ханиад тусаад хэвтэрт орсон байж л дээ. Ээж дүүг авчрахаар яваад, тэс өөр хүүхэд мэт яс арьс болтлоо турсан охиноо дагуулж ирэхэд аав зочны өрөөнөөс хөл нүцгэн үүд рүү гүйн гарч, дүүг тэврэн авч уйлж билээ. Том болсон эр хүн уйлахыг тэгэхэд би амьдралдаа анх удаа харсан юм.

　　Муугаа мэдэхгүй элдвийг бичигч надад захидлын тухай энэ тэр гэж бусдад сургааль айлдах эрх даанч байхгүй. Би өөрөө тэмээ таварцагласан юм шиг муухай бичигтэй. Тийм байж бас хирээ мэдэхгүй гоё захидал бичихийг санаархана. Бэлэн наагаад явуулчих марк байхгүй гэх мэт аахар шаахар шалтгаанаар залхуурч захианы хариу удаадаг над шиг хүн энэ тухай юу ч ярихав. Гэхдээ захидалд муу, сайн захидал гэж байдаггүй. Бичгийн хэв муухай ч бай, хариуг удаасан ч бай огт бичихгүй байснаас л хамаагүй дээр. Учир нь захидал мэндчилгээг бичих ёстой үед нь бичихгүй байна гэдэг нүдэнд үл үзэгдэх өр тавьж буйтай адил билээ.

--------------------------------------------------

　　*　дайн дуусах алдад Токио хотын бага ангийн сурагчдыг Токиогоос хол, хөдөө газар ангиар нь шилжүүлэх ажлыг нэгдсэн журмаар зохион байгуулж байв.

Зөөлөн замбуулин

PC гацаад гажигдаад... уур хүрэн ухаж суутал хэзээнийх вээ... гурав дөрвөн жилийн өмнөх юм гарч ирэв. Нэгэн орос хүний хүсэлтээр хийсэн "Зөөлөн замбуулингийн" орчуулга.
Монголд аялснаас хойш Москва уйтай санагдаж, өдөр өнжилгүй сонсоод үнэхээрийн сайхан байна гэж байсан... форум үүсгээд “сайхан монгол дууны” хэлэлцүүлэг хийтлээ халуурч суусан залуу. Би чинь бас хөөрүү, монголын тухай найрсаг үг дуулаангуут иес, оф кооз. Дуулахад тохируулах этр гэлгүй, зөвхөн үгийг нь орчуулж утгыг нь гаргахыг оролдсон явдал:

　　

　　Агь үнэртсэн цэнхэр талын
　　Адуу нь дандаа сорлог байдаг aa
　　Уужуу тайван ухаантай аавын минь
　　Үг нь дандаа эрдэнэ байдаг аа

　　　　Зүүд хүртэл жаргаад сэрдэг
　　　　Зөв явбал зөөлөн зөөлөн замбуулин

　　Нар үдэлсэн буурал талын
　　Салхи нь дандаа бүлээн байдаг аа
　　Насан өндөр сайхан ээжийн
　　Санаа нь дандаа сүү байдагаа

　　　　Зүүд хүртэл жаргаад сэрдэг
　　　　Зөв явбал зөөлөн зөөлөн замбуулин

　　　　　Орчуулга:　
　
　　В синей степи, в полынной нежности,
　　Кони всегда резвые
　　У мудрого и спокойного отца,
　　Слова и речи всегда - сокровища.

　　　　Если по сердцу и совести жить,
　　　　то мир наш – замбуулин – нежен, нежен
　　　　И даже снам ночным он дарит радость.

　　Солнце заходит в степной безбрежности,
　　И ветра здесь всегда теплые.
　　У доброй матери моей
　　Душа и помыслы молочно-белые.

　　　　Если по сердцу и совести жить,
　　　　то мир наш – замбуулин – мягок, мягок
　　　　И даже снам ночным дарит он радость.

　　"Зөв явбал" гэдэг энгийн хэрнээ орос болон ондоо хэл рүү буулгахад hmmm... "правильно жить" гэвэл нэг л тийм номолсон ч юм шиг, онцгүй өнгө аястай. "Верный путь" этр гэх нь ч хаашаа юм. "По сердцу и совести жить" гэж жаахан нуршуу орчуулсан боловч... уул нь орчуулгын эхний хувилбарыг манай эгч гаргасим л даа... эгчийн саналаар "к праведному милостивый замбуулин" гэж орчуулах нь зөв байж одоо бодоход... гэхдэээ өөрийнхөөрөө зүтгэчихлээ хэхэ. 　

　　Багадаа хагас дутуу үзэж байсан “Приключения маленького Мука” киноны дуу санав. Бяцхан жаалхүүгийн адал явдал гардаг хөөрхөн үлгэрийн кино. Дууны дахилтын дөрвөн мөрийг далийсхийгээд хоёр үгээр орчуулбал “зөв яваарай” байх :)

　　　　“Дорогою добра”

　　　　Иди за солнцем следом,
　　　　Хоть этот путь неведом,
　　　　Иди, мой друг, всегда иди
　　　　Дорогою добра.

　　

Р. Акүтагава, Санъэмоны хэрэг 2 (төгсгөл)

　　- Тэгвэл Казүма гэж яаж мэдсэн юм бэ?
　　Харүнага Санъэмонг харц салгалгүй ширтэхэд Санъэмон юу ч дуугарсангүй. Харүнага хариу нэхэж асуултаа давтав. Харин Санъэмон энэ удаад хакамагаа (*) гөлрөөд амаа тийм ч амар нээсэнгүй.
　　- Яагаад вэ, Санъэмон? дахиж асуухдаа Харүнага эгшин зуур тэс ондоо хүн мэт догшин, сүрлэг дүртэй болсон байлаа. Ийнхүү гэнэт байдлаа хувиргах нь Харүнагагийн дадсан аргын нэг юм. Санъэмон харцаа буулгасан чигтээ арайхийж амаа нээсэн боловч амнаас нь гарсан үгс “яагаад” гэдгийн хариулт биш байлаа. Санъэмон сонсогдох төдий сул дуугаар хийсэн хэрэгтээ өршөөл гуйжээ.
　　- Таны албанд хүчин зүтгэх нэг самурайгийн амийг харамсалтайгаар хөнөөж сэлмээ зэврүүлсэн мөхөс Санъэмон би гэмт хэргээ хүлээнэ.
　　Харүнага үл мэдэг хөмсгөө хөдөлгөсөн боловч нүд нь Санъэмоны царайг ширүүнээр ширтсэн хэвээрээ. Санъэмон үгээ цааш нь үргэлжлүүлэв:
　　- Казүма надад өс санах нь аргагүй. Би туулааныг булхайтай шүүсэн юм.
Үүнийг сонсоод Харүнага хөмсгөө зангидав.
　　- Чи саяхан булхайн явдал гаргаагүй, гаргах учир ч байхгүй... гэж хэлээгүй бил үү?
　　- Тэрийг би одоо ч үгүйсгэхгүй гээд Санъэмон үг бүрээ дэнслэн бодож болсон явдлыг нэгд нэгэнгүй эргэн санах аятай ярьж эхлэв.
　　- Миний булхай гэдэг тийм зүйл биш бөлгөө. Нэн ялангуяа Казүмад ялагдал хүлээлгэж, Тамоны ялалтыг дэмжих санаа түрүү хэлсэнчлэн хумсын чинээ ч байгаагүй болно. Гэхдээ тийм санаа өвөрлөөгүй гээд булхайн явдал гараагүй гэж хэлж болохгүй. Би Тамоноос илүү Казүмад найдлага тавьж байсан юм. Тамоны урлаг тогтворгүй. Бузар булхай зүйл хийсэн ч хамаагүй ялж л байвал боллоо, ялахаас өөр юуг ч бодохгүй тул түүний урлаг журмын бус. Харин Казүмагийн урлагт муу муухай зүйл үгүй. Түүний урлаг бол эцсээ хүртэл дайснаа эгц угтах шулуун замын урлаг. Би хоёр гурван жилийн дараа Тамон Казүмагийн хаана нь ч хүрэхгүй гэж бодож байлаа.
　　- Тийм бол яагаад Казүмад ялагдал хүлээлгэсэн бэ?
　　- Тэрний учир... Би яриан байхгүй Тамоныг биш Казүмаг ялаасай гэж хүсч байлаа. Гэвч би бол шүүгч. Шүүгч хүн ямар ч тохиолдолд өөрийн хүсэл сонирхлыг ор тас таслан хаях ёстой. Шинай(**) зөрүүлэх хоёр хүний хооронд дэвүүр барин зогссон л бол зөвхөн тэнгэрийн замыг л дагах ёстой. Иймээс би Тамон, Казүмагийн хооронд зогсохдоо зөвхөн шударга ёсыг эрхэмлэж байв. Гэвч түрүүн хэлсэнчлэн би сэтгэлдээ Казүмаг ялаасай гэж хүсч байсан. Зүйрлэвээс, миний сэтгэлийн жинлүүр Казүмагийн тал руу хазайж байсан юм. Сэтгэлийнхээ энэ жинлүүрийг тэнцүүлэхийн тул би Тамоны тавганд туухай нэмэв. Гэвч одоо бодоход дэндүү ихийг нэмсэн байж. Би Тамонд дэндүү зөөлөн, Казүмад дэндүү хатуу хандсан байжээ.
Санъэмон дахиад үгээ таслав. Харүнага дув дуугүй, яриаг нь чих тавин чагнаж байлаа. Санъэмон үргэлжлүүлэн:
　- Тулаан эхлэлхэд тэд өөд өөдөөсөө харан зогслоо. Нэг хэсэгтээ хэн нь ч түрүүлж хөдөлсөнгүй. Тэгж байтал Тамон боломж олж харсан бололтой, Казүмагийн толгойд цохихыг завдав. Гэвч Казүма уухайлж, цохилтыг нь гарамгай хариулснаар үл барам Тамоны бугуйг давхар цохив. Миний булхай яг энэ мөчөөс эхэлсэн юм. Би тэр цохилт яах аргагүй Казүмагийн ялалт гэж бодсон. Гэвч “ялалт” гэж бодсон даруйдаа бугуйд хүрсэн хулсан илдийн цохилт сулдсан биш байгаа гэж давхар бодлоо. Хоёр дахь бодол миний шийдлийг мохоож, эцсийн дүндээ би Казүмагийн талд дэвүүрээ өргөөгүй юм...
　　Тэр хоёр дахин хэсэг хугацаанд бие биенээ ширтэн өөд өөдөөсөө харан зогслоо. Энэ удаад Казүма түрүүлж хөдлөн Тамоны бугуйг онох гэсэн боловч Тамон цохилтыг нь хариулахдаа Казүмагийн бугуйг цохчихов. Тамоны энэ цохилт Казүмагийн цохилттой харьцуулахад сул байх шиг санагдсан. Ямар ч байсан Казүмагийн цохилтоос ур чадварын хувьд илүү байсан гэж хэлэх аргагүй. Гэвч би тэр даруй Тамоны зүг дэвүүрээ өргөчихсөн юм. Тиймээс эхний тулааны ялалт Тамоных болов. Би дотроо “баларсан юм” гэж бодсон боловч тэгж бодох сэтгэлийн мухарт “үгүй, би буруу шүүгээгүй, Казүмад талтай учир буруу мэт санагдаж байна” гэж нэг юм шивнээд байсан болно...
　　- Тэгээд яав?
Харүнага жаахан ярвайж, дахиад амаа жимийн дүүгүй болсон Санъэмоныг шавдуулав.
　　- Тэд дахиад хулсан илдийнхээ үзүүрийг тулгаж зогсов. Хамгийн удаан өөд өөдөөсөө тулж зогссон нь энэ удаа байсан гэж санана... Гэнэт Казүма илдээ Тамоны илдтэй зөрүүлэв үү үгүй юу, хүзүүг нь онилж цохив. Хурдан бөгөөд оновчтой цохилт болсон. Гэвч, Тамоны хулсан илд ч нэгэн зэрэг Казүмагийн толгойд хүрсэн юм. Цохилт зэрэг болсон тул би тулаан тэнцсэнийг мэдүүлж дэвүүрээ чанх дээш өргөлөө. Гэхдээ... тэнцээгүй байж магад. Эсвэл би хэн нь урьтаж хэн нь хожимдсоныг шийдэж чадахгүй байсан байж магад. Үгүй, хүзүүний цохилт нөгөө илд толгойд хүрэхээс түрүүлсэн байж мэднэ... Юутай ч тэнцсэн хоёр дөрөв дэх удаагаа тулж, өөд өөдөөсөө ширтэлцэн зогслоо. Тэгтэл энэ удаад ч гэсэн Казүма түрүүлж довтлон, дахин Тамоны хүзүүг онохоор ухасхийв. Даанч Казүмагийн илдийн үзүүр дээш өргөгдсөн тул Тамон цохилтыг нь хариулахдаа илднийх нь доогуур өөрийн илдээ шургуулж биед нь хүргэхийг завдав. Ийм байдлаар тэр хоёр арваад удаа салж нийлэн тулалдсан боловч хамгийн сүүлд Тамон “нүүр цохилт” хийсэн юм...
　　- Цохилт нь ?
　　- Өөгүй цохилт байсан. Хэн ч харсан Тамоны ялалт илэрхий байв. Харин Казүма тэр цохилтын дараа бага зэрэг сандарч эхэлсэн юм. Би сандрахыг нь хараад дараагийн удаа дэвүүрээ Казүмагийн зүг өргөх юмсан л гэж бодож байлаа. Гэвч тэгж бодох тусам Казүмад ялалт өгч дэвүүр өргөхөөс түдгэлзээд болохгүй байсан. Тэр хоёр хэсэг хугацаанд долоо, найман удаа илдээ зөрүүлж үзэлцэв. Тэгтэл Казүма юу санасан юм, Тамонд биеэрээ тулах арга хэрэглэх гэж үзэв. “Юу санасан юм” гэж хэлэхийн учир нь Казүма жирийн үед ийм аргыг хэрхэвч хэрэглэдэггүйд оршино. Би амьсгаа хураав. Амьсгаа хурааж айсан минь ч аргагүй: Тамон биеэ нээв үү үгүй юу, шаламгай гэгчийн цохилтоор Казүмагийн толгойг оносон юм. Энэ сүүлийн тулаан Казүмагийн хувьд ямар ч үр дүнгүй, хоосон тулаан болж таарсан... Тиймээс би арга буюу гурав дахь удаагаа Тамоны зүг дэвүүрээ өргөх болов... Миний хийсэн булхай бол ийм зүйл юм. Сэтгэлийнхээ жинлүүрт би хумсын чинээ туухай нэмэхэд тэнцвэр алдагдсан байж... Гэтэл Казүма миний булхайн хар гайгаар чухал тэмцээндээ ялагдал хүлээжээ. Одоо бодоход, Казүма надад өс санасанд гайхах зүйлгүй, үйл явдлын зүй ёсны үр дагавар хэмээн бодож байна.
　　- Тэгвэл бултаж илд эргүүлэхдээ Казүма гэж бодсон чинь?
　　- Яг хэлж мэдэхгүй юм... Гэвч одоо бодоход, сэтгэлийн гүндээ би Казүмагийн өмнө буруутайгаа мэдэж байсан болов уу... Тиймээс дайрч ирсэн танхай этгээдийг Казүма гэж гэмтэй хүний совингоор мэдэрсэн байх...
　　- Тэгэхээр чи Казүма алуулсанд харамсч байх нээ?
　　- Тиймээ, эрхэм ээ. Түрүү хэлсэнчлэн, таны албанд хүчин зүтгэх авьяаслаг самурайн амийг ийнхүү хөнөөсөндөө харуусаад баршгүй.
　　Яриагаа дуусгаад Санъэмон одоо яасан ч яах вэ гэх шиг толгой гудайлган сууна. Өвлийн эхэн сарын хүйт даасан өдөр атал духанд нь хөлс гялалзана. Харин Харүнагийн сэтгэл уужирсан бололтой, өөрөө өөртэйгээ зөвшилцих мэт хэд хэдэн удаа томоор толгой дохив.
　　- За одоо яах вэ, чиний сэтгэлийн угт юу болж буйг би гадарлаж байна. Чи муу зүйл хийсэн байж магад. Эсвэл яах ч аргагүй байдалд байсан байж магад. Гэвч үүнээс хойш... гэснээ Харүнага үгээ гүйцээлгүй Санъэмоны царайг гэнэт зэрвэс хараад:
　　- Илдээ сугалахдаа чи Казүма гэдгийг мэдэж байсан. Тэгсэн атлаа яагаад амийг нь хөнөөхөөс түдгэлзсэнгүй вэ?
　　Харүнагаг ийнхүү асуухад Санъэмон тэргүүнээ зоримог өргөв. Цайвар бор царайд нь түүний нүд урьдын адил шийдэмгий янзаар гэрэлтэнэ.
　　- Амь хэлтрүүлэх арга байсангүй! Би эзэн дээдсийн албат. Мөн самурай хүн. Казүмаг хэдий өрөвдөх ч харанхуйд дайрах хэрэгтэнг өрөвдөж үл болно!

Тайшёо 12 оны (1923) 12 сар

---------------------------------------------------------

　　*　 хакама – эрэгтэй хүний кимоно
　　**　шинай – дасгал сургууль болон уралдаан тэмцээний үед ашиглах хулсан илд. Тэмцээний үед өрсөлдөгчийнхөө тусгай цэг рүү цохиж оноо авна.

Илдийн урлаг буюу кэндо

　　Энэ өгүүллэгийг орчуулах гэж илдийн урлаг хальт гадарладаг болов хэхэ... Гялс манс болоод өнгөрөх юм, шүүнэ гэдэг тийм ч амар ажил биш бололтой... Бугуйд, биед хүрэх 小手 зэрэг цохилтыг энд оруулсангүй, сонирхсон хүмүүс ютүбдээрэй, төрөл төрлөөрөө байна лээ.

　　1. толгойд хүрэх цохилт буюу "нүүр цохилт"

　　

　　2. хүзүүний цохилт, 1:19 аймаарррр байгааз, хоолойгүй болж мэдхим

　　

Р. Акүтагава, Санъэмоны хэрэг 1

　　Р. Акүтагава　"Санъэмоны хэрэг"　　
　　芥川龍之介　「三右衛門の罪」
　　Орчуулга: Сүрэн

　　Бүнсэйгийн(*) дөтгөөр оны өвлийн эхэн сарын явдал. Кага аймгийн Сайшёо Харүнага ноёны хамгаалах албаны самурай, жилийн 600 кокү(**) цагаан будааны цалинтай Хосои Санъэмон алба нэгт самурай Кинүгаса Сатахэгийн удаах хүү Казүмагийн амийг хөнөөжээ. Гэхдээ шударга тулаанд биш гэнэ. Нэгэн шөнө, нохой цагийн эхэнд Казүма шүлгийн цуглаанаас харьж явсан Санъэмоныг умард морин сургуулийн доохно отож байжээ. Тэрээр Санъэмоныг харанхуйд дайран хөнөөхийг завдсан авч өөрөө түүний илдэнд амиа алдан газар хөсөр унасан аж.
　　Энэ явдлыг дуулаад Харүнага ноён гэгээн мэлмийнхээ өмнө үтэр түргэн хүрч ирэхийг Санъэмонд тушаав. Ийнхүү тушаасан нь тохиолдлын хэрэг биш ажээ. Нэгд, Харүнага ноён ухаантай мэргэн хүн билээ. Тэрээр албат самурай нартаа алба ажлаа даатгачихаад амар тайван суух хүн биш бөлгөө. Өөрөө шийдвэр гаргах бөгөөд шийдвэр биелүүлэх тушаалыг мөн өөрийн биеэр буулгахаас нааш санаа нь амардаггүй нэгэн бололтой.
(хоёр догол мөр товчлов)
　　Хоёрт, Харүнага ноён Санъэмоныг эртнээс ажиглаж байжээ. Дээхнэ, балмад галзуу этгээдийг барих үед Санъэмон бас нэгэн самурайн хамт хоёул духандаа шархадсан юм. Нөгөөх нь хөмсөгнийхөө дундуур шарх олж, харин Санъэмоны зүүн шанаа хавдаж хүрэн хөх өнгөөр бугласан байлаа. Харүнага тэр хоёрыг дуудаж хичээл зүтгэлийг нь магтан сайшаагаад “яаж байна, өвдөж байна уу” гэж асуухад өнөөх нь “өчүүхэн надад санаа тавьсанд тань талархъя, азаар өвдөхгүй байна” гэж хариулав. Харин хажуудах Санъэмон “ийм шарх үхсэн хүнийг л өвтгөхгүй байх” гэж дурамжхан дуугарчээ. Түүнээс хойш Харүнага Санъэмоныг шудрага хэмээн үнэлэх болжээ. Энэ эр уран үг урсгахгүй, ханатай, найдвартай хүн гэж бодох болсон билээ.
　　Тиймээс Харүнага ноён болсон хэргийн учрыг олж хужрыг тунгаахын тулд Санъэмоныг биечлэн байцааж асуухаас илүү дөт зам байхгүй хэмээн бодож байлаа. Зарлиг авсан Санъэмон айж эмээсээр эзэн ноёндоо бараалхав. Гэвч түүний төрх байдалд гэмшиж зовсон шинж үгүй бөгөөд цайвар бор, туранхай царайнаас нь жаахан огцом зан аашны төлөв л ажиглагдана.
Харүнага ийн асуув:
　　- Санъэмон, Казүма харанхуйд чам руу дайрсан гэлцэнэ. Бодвол өс санасан байх. Юунд өс өвөрлөсөн юм бол доо?
　　- Юунд өс санасныг би үл мэднэ.
Харүнага хэсэг бодсоны дараа дахин нухацтай лавлаж асуув.
　　- Чамд санах зүйл огт алга уу?
　　- Санах гэмээр зүйл үгүй билээ. Гагцхүү юмыг яаж мэдэхэв, саяхны нэгэн явдалд юм санаа юу даа гэж бодогдоно.
　　- Тэр чинь юу юм бэ?
　　- Дөрвөн өдрийн өмнөх явдал бүлгээ. Эрхэм таны багш Ямамото Козаэмоны дэвжээнд илдийн урлагийн сүүлийн тэмцээн болсон юм. Тэр үед би Козаэмон эрхмийн оронд шүүгч хийж, Казүмагийн тулааныг ч би шүүсэн юм.
　　- Казүма хэнтэй тулалдсан бэ?
　　- Ноёнтны ойрын туслах, Хиратаки Дайбү эрхмийн өв залгамжлах ууган хүү, Тамон гэдэг залуутай тулалдсан.
　　- Тэр тулаанд Казүма ялагдсан байх нь ээ?
　　- Тиймээ, эрхэм ээ. Тамон Казүмагийн бугуйд нэг, тэргүүнд хоёр удаа цохиж оноо авсан. Казүма нэг ч оноо авч чадаагүй. Дүгнэвэл, гурван тулааны нэгэнд нь ч Казүма оноо авч чадалгүй хэцүүхэн ялагдал хүлээсэн юм. Тиймээс шүүгч буюу надад өс санасан байж магад.
　　- Тэгэхээр Казүма чиний шүүлтийг шударга бус гэж бодсон байх нээ?
　　- Тийм болов уу, эрхэм ээ. Гэхдээ надад булхайтай шүүсэн явдал үгүй. Булхайтай шүүх шалтгаан ч байхгүй. Гэвч Казүма шударга бусаар шүүсэн гэж сэрдэж сэжиглэсэн болов уу гэж бодном.
　　- Тэгвэл өдөр тутмын явдлаа бод доо. Казүматай юуны ч тухай юм маргасан удаа байхгүй юу?
　　- Маргасан явдал үгүй билээ. Гэхдээ... гээд Санъэмон үгээ таслав. Гэвч хэлэх үү, болих уу гэж тээнэгэлзсэн байдал үгүй. Хэлэх үгнийхээ хойд урд дараалал, учрыг ойлгуулах цэгц эрэмбийг бодож буй царайтай байлаа. Харүнага царайгаа зөөллөн Санъэмоны ярьж эхлэхийг дуугүй хүлээхэд Санъэмон ч төдөлгүй ярьж эхлэв.
　　- Нэг ийм явдал болсон юм. Тэмцээний урд өдөр билээ. Казүма гэнэт урьдын ёс алдсан явдалд хүлцэл өчиж уучлал гуйсан юм. Гэвч урьдын ёс алдсан явдал гэж юу болохыг мэдэх юм байдаггүй. Юун тухай бол гэж өөрөөс нь лавлаж асууваас Казүма муухан мушилзахаас өөр хариу өгөөгүй. Тиймээс “арга алга, ёс алдсан явдал үгүйд түүний төлөө уучлал гуйхын хэрэг ч үгүй” гэж Казүмад хариулсан болно. Казүма ч зөвшөөрсөн янзтай “тэгвэл миний эндүүрэл байх, элдвийн юм бүү санаарай” гэж энгийн даруугаар хэлж билээ. Гэвч тэгэж хэлэхдээ муухан инээмсэглэсэн гэхээс илүү жуумалзсаныг нь тод санаж байна.
　　- Казүма бас юуг тэгж эндүүрсэн бол доо?
　　- Тэрийг би өөрөө ч ойлгож ядна. Гэхдээ, юу ч байсан үл хэрэгсэхүйц аахар шаахар зүйл биз ээ... Үүнээс өөр санаанд орох юм алга.
Түр хугацаанд хоёулаа дуугүй суув.
　　- Тэгвэл, Казүмагийн ааш араншин ямар вэ? Хардаж сэрдэх сэтгэлтэй гэж бодсон удаа байна уу?
　　- Хардаж сэрдэх хүн гэж би бодохгүй. Харин эсрэгээрээ, залуу хүний зангаараа, сэтгэлээ илчлэхээс ичиж зовдоггүй... Тийм болоод ч ялимгүй түргэн, хурдан дүрсхийдэг зантай байсан гэж бодном.
Санъэмон яриагаа түр таслаад, үгээ үргэлжлүүлэх биш амьсгаа гаргах мэт аяархан дуугаар нэмж ийн хэлэв:
　　- Гол нь Тамонтой тулсан тэр тэмцээн, чухал тэмцээн байсан юм.
　　- Чухал гэдэг нь ямар учраас тэр вэ?
　　- Казүма урьдчилсан шалгалтыг амжилттай давсан юм. Тиймээс тэр тэмцээнд ялсан бол сургалтаа амжилттай дүүргэсэнд тооцож болох байлаа. Нөгөөтэйгүүр, Тамон ч мөн адил дүнтэй байсан. Казүма болон Тамон, хоёулаа бусад сурагчдаас гарамгай сайнаараа ялгарах тул хэн нь илүүг хэлэхэд бэрх байсан.
　　Харүнага хэсэг дуугаа хураан нэгийг бодож буй болтой байв. Гэвч, гэнэт санаагаа өөрчилсөн янзтай Санъэмоноос Казүмагийн амийг хороосон шөнийн явдлыг асууж эхлэв.
　　- Казүма морин сургуулийн доохно хүлээж байсан нь гарцаагүй юү?
　　- Тийм болов уу гэж бодном. Тэр шөнө гэнэт цас орсон болохоор би шүхрээ дэлгэн морин сургуулийн доохно явж байлаа. Найз нөхдөө дагуулаагүй, борооны цув ч нөмрөөгүй гарсан билээ. Гэнэт салхи ширүүсч, зүүн талаас цасаар шуурч эхлэв. Би хагас дэлгэсэн шүхрээ дор нь зүүн талдаа шилжүүлж хөндлөн барьсан юм. Яг тэр агшинд Казүма илдээ далайн цавчсан тул би шархдаагүй, зөвхөн барьж байсан шүхэр л хуга үсэрсэн.
　　- Нэрийг чинь дуудалгүй дайрсан уу?
　　- Дуудаагүй гэж санана.
　　- Тэр агшинд хэн гэж бодсон бэ?
　　- Бодох сөхөө байгаагүй. Би шүхэр хугарах даруйд баруун тийш огло үсрэн харайсан. Ашидагаа(***) ч тэр үед тайлсан бололтой. Тэгтэл хоёр дахиа довтлов. Хоёр дахь цавчилтаар илд нь миний хантаазын ханцуйг 5 сүн(****) хиртээ зүсэв. Би дахин арагш үсрэхдээ илдээ сугалж цохилтыг нь хариулсан юм. Казүмагийн гэдсийг тэгэхэд хүүлсэн болов уу. Казүма нэг юм хэлээд ...
　　- Нэг юм гэж?
　　- Яг юу гэдгийг мэдэхгүй. Гагцхүү чанга дуу гарган дайрсан юм... Би тэр агшинд гарцаагүй Казүма байна гэж бодсон.
　　- Тэгэхээр, тэр юу ч юм бэ хэлсэн дуу, чамд танил дуу байсан хэрэг үү?
　　- Үгүй, тийм бишээ эрхэм ээ.
　　- Тэгвэл Казүма гэж яаж мэдсэн юм бэ?

　　(төгсгөл дараагийн бичлэгт)

---------------------------------------------------------

*　Бүнсэйгийн үе: 1818－1829
**　кокү = ойролцоогоор 150 кг, эдогийн үед нэг хүний жилд идэх нийт будааны хэмжээг 1 кокуд тооцож байв
***　ашида – бороо, цастай өдөр өмсөх өндөр ултай модон шаахай
****　сүн = 3.03 см
---------------------------------------------------------

• япон эх: http://www.aozora.gr.jp/cards/000879/files/138_15156.html
  

Москва: Нүүдэлчдийн музей 4

　　　

　　Өмнөх бичлэгт ичив гэж бичсэн нь... бурхдын тухай миний мэдлэг гэвэл бурхан багш Будда, Оточ манал, Цагаан ногоон дарь эх, хангал арван бурхад (яг юу юм бүү мэд), хамгаалагч догшин бурхад, энэ цагийн бурхан Манзушир, ирээдүй цагийн бурхан Майдар, сайн цагийн мянган бурхад... гүйцээ.

　　Харин Константины тайлбараас тогтоож чадсан & сонирхолтой санагдсаныг сийрүүлбэл:

　　Ногоон дарь эх
　　Монголд олон хүн Ногоон дарь эхийг шүтнэ. Хөдөөний хоёр айлын нэгэнд Ногоон дарь эх байдаг гэхэд хэтрүүлэг болохгүй. Эмэгтэйчүүдийн бурхан ч гэдэг. Барууныхан болон оросууд дунд буддизмын тухай нийтлэг нэг эндүүрэл бий. Юу вэ гэвэл, зөвхөн сүмд сууж ном уншиж эрхи эргүүлсэн эрэгтэй хүн л гэгээрнэ, бүсгүй хүнд гэгээрэх шанс ноль, эр хүний биед төрөн байж сая гэгээрэх боломж олох тул эмэгтэй хүнд энэрэлгүй шашин гэж итгэх хүн олон. Тийм хүмүүст Константин гэгээрэхэд хүйсийн ялгаа падгүй, чин хүсэл байхад эрэгтэй эмэгтэй нь хамаагүй, дарь эхүүд үүнийг батална гэж тайлбарладаг байна. Бурхны шашинд Ногоон дарь эхийг хамгийн энэрэн нигүүлсэнгүй гэж шүтдэг. Ногоон дарь эхийг зурж урлахдаа бусад дарь эх шиг хөлөө завилж суусан биш өрөөсөн хөлөө бадамлянхуа цэцэг дээр тавьсан байдлаар дүрсэлнэ. Учир нь Ногоон дарь эх хэзээ ч суудлаасаа босч хүмүүст тусалахад бэлэн байдаг. Мөн хүмүүс гуйж мөргөхөөс өмнө урьтан очиж тусалдгаараа Ногоон дарь эх бусад бурхдаас ялгаатай.

　　Мэгжид Жанрайсэг
　　Бодьсадва гэдэг нь бодь сэтгэлтэн буюу гэгээрэх хүслийг хөгжүүлсэн бодьгал, өөрөөр хэлбэл Будда шиг бурхан болоход хоёр гурван хуруу л дутуу. Бодьсадва нар бүгд эрт орой хэзээ нэгэн цагт нирваан дүрээ олж бүрэн гэгээрэх боловч зөвхөн нэг бодьсадва хэзээ ч бурхан болохгүй. Энэ бол Авалокитешвара буюу энэрэл сэтгэлийн билэгдэл Мэгжид Жанрайсэг бурхан юм.

　　Нэгэн домог:
　　Эртээ урьдын цагт нэгэн залуу бодь сэтгэлээ хөгжүүлж бодьсадва болжээ. Тэрээр зовон шаналж буй хамаг амьтанг авран тусалж байсан боловч зовлонгийн далай даанчиг дундаршгүй. Зовлон ноёлох энэ ертөнцөд түүний үзүүлэх тус далайд дусал мэт болохыг мэдээд бодьсадва машид гаслан цочирдсоноос (энгийн үгээр хэлбэл "шоконд орсноос") түүний толгой мянган хэсэг задран бутрав. Азаар ойр хавьд Амитаба (төвдөөр Одбагмид, монголоор Цаглашгүй гэрэлт, японоор 阿弥陀如来) бурхан нисэн өнгөрч байсан тул толгойг нь түүж цуглуулаад, арван толгой хийж өгөөд, хүмүүст туслахдаа миний ухааныг ашигла гээд хамгийн дээр нь өөрийнхөө толгойг тавьсан гэнэ. Мөн аль болох олон хүнд туслаарай хэмээн мянган гар өгчээ. Мянган гарын алга болгон нүдтэй байх нь амьтан хүний зовлонг алдалгүй харж туслахын тулд юм.

　　Мэгжид Жанрайсэгийг янз бүрээр дүрсэлдэг. Энэтхэг, непалд 11 толгойтой мянган гартай дүрслэх нь олонтаа (дээрх зураг). Төвд, монголд нэг толгойтой, дөрвөн гартай, босоо эсвэл суугаа байдлаар зурж урлах нь элбэг (доорх зураг). Харин хятад (觀世音), японд (観音) эмэгтэй дүрийг (доорх зураг) нь хүмүүс шүтдэг.

　　Домгоо үргэлжлүүлбэл, Амитабагийн ачаар ийнхүү амилсан Мэгжид Жанрайсэг орчлонд зовж буй амьтан байгаа цагт нирваанд орохгүй гэж амлажээ. Тиймээс лам, мэргэд машид удаан маргасан байна. Орчлон ертөнц зах хязгааргүй, эцэс төгсгөлгүй & тоолж баршгүй олон амьтад оршино. Тиймээс ийнхүү амласан Мэгжид Жанрайсэг мөнхийн бодьсадва, үүрд нирваан дүрээ олохгүй гэсэн үг үү... yes or no ?! Гэвч бурхан багш "эндүүрээд байна та нар минь эндүүрээд байна, Мэгжид Жанрайсэг аль хэдийнээ нирваанд байна, амьтан хүнийг аварч туслах нь түүний нирваан" хэмээн айлдаж маргааныг тасалжээ. Мэгжид Жанрайсагийн догшин дүр нь Чойжин (Махакала) бурхан юм. Догшин дүр нь гэгээрэхэд садаа болох уур, омог зэрэг муу хүслийг дарна.

　　Манзушри, оюун ухааны бурхан
　　“Уужуу тайван, ухаантай мэргэн” гэвэл орос хүнд голдуу өндөр настай, буурал тэргүүтэй, урт цагаан сахалтай өвгөн хүний дүр бууна. Загалмайтны шашны олон гэгээнтэн бүгд магнайдаа үрчлээтэй өтгөс буурал байдаг нь ч санаандгүй явдал биш болов уу. Харин бурхны шашинд төгс төгөлдөр оюун ухааныг билэгдэх Манзушри бурхан бол 16 настай инээмсэглэсэн хөвгүүн. Учир нь буддизмд гэгээрэл болон ухаарал нь олон ном уншиж олныг эргэцүүлсэн эсэхээс үл хамаарна. Насаараа ном уншаад гэгээрэхэд хуруу ч дөхөхгүй хүн байна, хормын дотор гэгээрэх хүн ч байна. Манзушри бурхан бас нирван дүрээ олохгүй гэж амласан нэгэн. Гэхдээ Мэгжид Жанрайсэгийн адил үүрд бус, сайн цагийн мянган бурхад иртэл орчлонд тогтож олон амьтанд тусална гэж амласан ажээ (Будда хоёр мянгаад жилийн өмнө төрсөн тул мянган жилд нэг бурхан гэж үзье... тэгэхээр юу вэ, мянган бурхад хэзээ хэдэн жилийн дараа ирэх вэ... эсвэл тооноос үл хамаарахгүй асуудал уу...хэхэ) Нэмж хэлэхэд Манзушри бурхан баруун мутартаа тэнэг мунхгийг арилгах оюун билгийн галт илд барина.

　　нэг иймэрхүү, бусад бурхдыг бас товч тайлбарласан боловч санадаггүй...

　　Константины ярианаас надад монголын тухай сэтгэгдэл (маргааш гэдэг үгийг маш хурдан сурсан зэрэг) мөн ан хийж амьдардаг, орчлон хорвоотой ямар ч холбоогүй хойд мөсөн далайн эрэг хавийн цөөн тооны нүүдэлчин омгийн тухай яриа хамгийн сонирхолтой байлаа:
　　Газар уснаа явагчаар гурван жил очихыг зорьсон боловч цасан шуурганд автаад жил дараалан буцахаас өөр аргагүй байв. Гандан буурахгүй 4 дэх жилдээ дахин явахад аз дайрч тэд нар дээр очиж аж амьдралтай нь танилцах завшаан тохиосон. Тундрийн хамаг юмыг харанхуйлах цасан шуурга хэцүү, биеэрээ олс ороож байгаад газар уснаа явагчаас гарч бие засна, эс тэгвээс эргэж ирэх найдлагагүй. Энгийн цасан шуурганаас гадна газраас зөвхөн 1~2 метр зайд дэгдэх цасан шуурга (низовая пурга) энэ хавьд амьдрах бидэнд маш сонин. Учир нь олстой гарахад өөдөөс цас мөс битүү балбаж юу ч харагдахгүй. Харин газар уснаа явагчдаа буцаж ороод цонхоор дээш харахад тэнгэр цэв цэлмэг байдаг... гээд Константин нүдэнд харагдтал, дагаад тундр явмаар санагдтал сайхан ярьж байлаа.

　　Даанч толгой минь олгой болжээ, монголтой холбоотой хэдэн зүйлийг тэр өдөртөө бичиж тэмдэглэсэн минь энэ буюу.