2016/09/04

Лето 2016


9 июня, утро, чайный перерыв

Я на работе.
Сижу и размышляю. Про жизнь в целом и свою работу в частности, потому что работать мне, ясен пень, не хочется, а отчет отсылать разным компаниям надо. Но голова у меня утром особо не варит (в сезон дождей она целыми днями целый месяц не варит), поэтому разные размышления быстро сходят на нет.

Чай выпит, печенье сьедено, и не одно даже, а целая упаковка. Грустно конечно, но других уважительных причин не приниматься за отчет нет. К тому же скоро прибежит начальник и сделает мне строгое атата, если я за ум, то есть за отчет быстро не возьмусь

9 июля, ночь



Сегодня я работала...
Я и в другие дни этой недели, этого месяца, этого года работала, но сегодня я – РАБОТАЛА! Даже не так, сегодня я – ПАХАЛА! Потому что за себя и “за того парня”, вернее – за ту девушку. И вспахала я не то поле, не то целину... Сейчас у меня красиво-квадратные от усталости глаза, а шея отказывается держать дурную голову, не умеющую отказывать.

Сегодня весь день напевала себе “А нам все равно, а нам все равно♪♪ ... дело есть у нас ♫...” 
Я так понимаю, эта песня – гимн таких как я, вынужденных косить траву до полуночи или работать сверхурочно и сверхударно до скольких придется. Правда, зайцы в жуткий час траву косили в надежде стать храбрыми... я же в час ночной от страха за дедлайн, но без всяких там надежд...

Но все равно... сегодня было хорошо. Потому что завтра меня ждет синева и бирюза. Ради соленого запаха с оттенком хвои, ради серебристо-золотистых бликов, ради шума волны и ветра, ради ощущения счастья от сине-зеленого чуда – можно поработать и за себя и за ту девушку. Никакая работа-пахота-каторга не может испортить ожидание моря, чаек и прибоя.

16 июля



И была я в горах...
И были горы высокими...

В Токио жарко, душно и влажно. И Токио находится на уровне моря. А горы Татеяма, куда я отправилась – на высоте 2500 метров над уровнем моря. На вершинах и склонах гор местами лежал снег, небо было синим-синим, воздух чистым-чистым, все вокруг цвело и зеленело... и вся эта красота ввела меня в состояние полного невменоза.

Уланбаатар находится на высоте 1300 метров над уровнем моря, а мои родные края высятся над морем на высоте 2000 метров... В общем, вы поняли: в горах Татеяма не было растительной гигантомании порожденной богатой влажностью, травы и цветы не цвели буйно вширь и ввысь, как в Токио. Там травы росли близко к земле, а цветы были милыми-малыми. Там всегда ветер и они крепко-крепко держались за землю. Там все напомнило мне наши горы и что-то во мне так ворохнулось – хотелось то ли бежать, то ли сидеть, то ли плакать, то ли смеяться – накрыло, в общем...

“Нутгаа санах”... на английском можно сказать “homesick”, хотя в моем случае, вернее было бы сказать “homeland-sickness”. Но на русском так не скажешь. Наверное, “ностальгия” или “тоска по родной земле”, но ... как-то не то. “Тоска” – звучит слишком тяжело и мрачно, навевает Достоевского и иже с ним. “Скучать по Родине” – тоже не то...

В общем, я была близко к небу и к облакам. И оказывается, можно быть ближе к родным краям, передвигаясь в пространстве не горизонтально, а вертикально. Прошла неделя, а я до сих пор пребываю в невменозе.

18 июля, вечер



А еще в горах я слышала шум сосен...

Я вспомнила, как в детстве я однажды сидела на в склоне горы, прислонившись к сосне и от нечего делать завела с ней беседу. Посредником нам служил ветер. Как я теперь понимаю, день был жаркий и ленивый, и даже ветру было лень куда-то лететь, и он просто покачивался и раскачивался в ветках сосен.

Я спросила сосну:
- А почему вы растете только вверх? Могли бы расти вверх, а потом в сторону, а потом опять вверх, а затем в другую сторону. А могли бы даже и вверх и в сторону и вниз, а потом опять и вверх и в сторону и вниз... получилось бы интересно, и нам было бы удобнее лазать...
На что сосна ответила:
- Хорошая затея, солнышко, но у нас нет времени. Нам надо вверх.
- А куда вы спешите? И зачем вам надо вверх?
- Мы не для себя, милая. Мы для матери-земли. Мы хотим исполнить ее мечту дойти до далеких звезд.

Я тогда подумала, что Земле, наверное немного одиноко. У нее есть луна, но может они немного наскучили друг другу. У нее есть мы, но надо же ей и о себе подумать. Такое ведь и со мной бывает: все хорошо – солнце всходит и заходит, после дождя на небе радуга, лето теплое и нежное, ягнята глупые и неуклюжие, телята глупые и добрые, бабушка улыбается, а мы просимся на реку поиграть... и вдруг увижу в небе след от самолета и захочется чего-то далекого и прекрасного.

Свет звезд манит, наверное, не только людей и планеты, но и их и друг к другу.

2016/08/25

Тэргэл саран




Шөнийн тэнгэр & нэтээс харсан энэ зураг нэгэн шүлгийг санагдуулсан учир...

 明恵
 あかあかやあかあかあかやあかあかや
 あかあかあかやあかあかや月

 Мёоэ
 Ямар гэгээ, ямар гэгээ,
 Ямар гэгээ, гэгээ, гэгээ
 Ямар гэгээ, ямар гэгээ,
 Ямар гэгээ, гэгээ, гэгээ
 Ямар гэгээ, ямар гэгээ,
 Ямар гэгээтэй вэ саран!

Арван есөн наснаасаа эхлэн насан өөд болтлоо дөчин жил зүүдээ тэмдэглэж хойч үедээ 『夢記』-ийг үлдээсэн Мёоэ ламыг хүмүүс Кавабата Нобелийн шагнал авах илтгэлдээ "Сарны дууч" хэмээн авгайлснаар мэдэх болов уу. Түүний "Зүүдний тэмдэглэл"-дээ бичсэн 1206 оны нэгэн зүүд:

"... Арван хоёрны шөнө болов уу, ийм зүүд зүүдлэв.
Арван тавны шөнийн тэнгэр гайхалтай сайхан. Тэргэл саран гарахад хажууд байсан Шиншёобоо "Бодь сэтгэл адил саран гарсан өдөр ажээ" хэмээв..."

2016/07/04

Дожди




Дожди, дожди, дожди...
Июнь, влажность и моросящий нудный дождь – Япония в середине сезона дождей, а я в середине сезона меланхолии. Но к сожалению, не той меланхолии, о которой так красиво поет София Ротару...



Хочется вежливо попросить Землю притормозить на минутку, чтобы я могла сойти с нее на несколько дней... подышать космической прохладой, полюбоваться на Великий раздел, поглядеть на бездну, поплыть куда-то... ну или просто собраться с мыслями. Не, я знаю, конечно, что подышать в космосе не получится, но знание-знанием, а хотенье-хотением. Хочу в космос, хочу в бездну, хочу во тьму. Представляю себе, как космическая прохлада наполняет легкие, настраивает на лад сердце, но самое главное – налаживает мозги, которые, кажется, вот-вот закипят...

Хотя ладно, лучше о хорошем. Скоро дожди кончатся, и будет лето и будет мне счастье :) Да и дожди – неплохо. “Привычка свыше нам дана” – сказал поэт, но кажется, ошибался – привычка не свыше нам дана, а с детства. Десять лет живу в Японии, а все равно удивляюсь кожей теплым дождям. Детство в Монголии внушило моей коже аксиому, что дождь – это всегда холодно, и неважно в июле он идет или в августе, в пустыне Гоби или в горах с вечными ледниками. И поэтому целое лето будет череда маленьких, наносекундных изумлений, когда из-под зонта на меня будут падать капельки теплой, ласковой и жарковатой влаги.

2016/02/23

Бороо дуудагч




Оросын Сноб сайтын блогоос би хүүхдийн сэтгэл зүйчээр олон жил ажиллаж буй Катерина Мурашоваг унших дуртай. Сэтгэл зүйч хүнд онол номын мэдлэгээс гадна нарийн мэдрэмж, зөн совин, хүнийг гэсэн, хүүхдийг гэсэн чин сэтгэл хэрэгтэйг түүний нийтлэлүүд гэрчилнэ. Товчхондоо бичлэгүүд нь маш сонирхолтой тул уншууртай, нэлээд юм бодогдуулдаг тул мөлжүүртэй. Хувийн ашиг сонирхол хөөлгүй цэвэр зарчмын үүднээс улсын жирийн нэгэн хүүхдийн эмнэлэгт насаараа ажиллахаар шийдсэн нь хүндлүүштэй.

Балигийн тэмдэглэлийг үргэлжлүүлэхээс өмнө хэн нэгэнд хэрэг болуужин гэмээн энэхүү нийтлэлийг орчууллаа.

К.Мурашова "Бороо дуудагч"
Орчуулга: Сүрэн (орос хэлнээс)

- Байдал ийм байна... гэснээ хөвгүүн зөөлөн сандал дээр тухтай байрлал олох гэж дороо жаахан хөдлөв. “Манай аав бас нэг гэр бүлтэй. Тэнд би дөрвөн настай охин дүүтэй гэж ойлгосон. Ээж энэ бүхнийг мэдсэн ч мэдээгүй дүр эсгэнэ. Тэр эмэгтэй аав нэг л өдөр биднийг орхиод өөр дээр нь хүрээд ирнэ гэж хүлээдэг, аав тэгж амласан юм шиг байна лээ. Тэгээд хааяа энэ асуудлаа нэг тийш шийд гэж тулгадаг юм. Тэгэнгүүт аав хам хум гүйж очин аргадаж тайвшруулдаг, хааяа бүр харанхуй шөнөөр ч яваад өгөх нь бий. Тэрийг нь манай гэрийнхэн “ажил дээрх онцгой байдал” гээд нэрлэчихсэн. Гэхдээ миний бодлоор аав явахгүй л дээ. Тэр эгчийн толгойг эргүүлсэн хэвээр энэ янзаараа үргэлжлэх байх. Миний эрэгтэй дүү тулах хөдөлгөөний эрхтний бэрхшээлтэй (англиар "cerebral palsy", оросоор "ДЦП" буюу "Детский церебральный паралич" гэдэг, манай эмч нар "дэцэпэ" эсвэл "тархины саажилт" гэж дууддаг бололтой, орч.). Ээж тэр хоёр дээхэн танд үзүүлэхээр ирж байсан, гэхдээ та санахгүй байх л даа. Дүүгийн минь толгой зүв зүгээр, одоо хоёрдугаар ангид сурдаг, компьютер ч оролдоод эхэлчихсэн. Харин гар, хөл нь тиймэрхүү. Ээж дүүг минь бүрэн дүүрэн эмчилчих эм хаа нэгтээ байгаа гэж бодоод байдаг юм. Тэгээд дүүд морь унуулдаг, дэцэпэтэнгүүдийн дунд дэлгэрсэн сүүл үеийн “мода” юм гэнэ лээ. Бас Крым авч явж далайн гахайтай хамт сэлүүлэхээр мөнгө цуглуулж байгаа. Ленька гэхдээ мориноос их айдаг, байнга л унаж байдаг юм. Далайн гахайны тухай ч “Тэнд очоод тэгээд л шууд живээд үхчих байх” гэсэн. Тэд бас Псков мужийн нэг домч эмээ дээр очсон удаатай, Ленькад хараал хүрсэн байна гээд хараалыг хариулах үйл хийсэн гэсэн. Эмээ маань хорт хавдартай. Байнга эмчилгээ хийлгэж байгаа, хааяа эмнэлэгт, хааяа гэртээ ардын эмчилгээний аргаар...
- Харин чи?
Хүү шуудхан:
- Бие загатнаад үргэлж маажиж байдаг, бас хичээлдээ муу, дандаа хоёр авдаг гэж хариулав. (Хурууных нь завсраас арьсны нейродермит өвчнийг би хэдийн анзаарсан юм)
- Та тэгээд надаад юу зөвлөх үү? Би энэ бүхнийг яаж засаж чадах уу? Ер нь засаж болох уу?
- Мэдэхгүй гэж би үнэнээ л хэллээ. "Болохгүй л болов уу? Дүүгий чинь ДЦП-г эмчилж болохгүйтэй адил."
Жаалхүү даруй:
- Тэгвэл би явах уу? гээд өндийв.
- Гэхдээ би чамд нэг түүх ярьж өгье, бороо дуудагчийн тухай.
- За, би янз бүрийн түүхэнд дуртай – ийнхүү хэлээд хүү хумсныхаа үзүүрээр хүзүүгээ маажаад миний яриаг сонсохоор бэлдэв.
- Энэ нэлээд дээхэн, ЗХУ гэж байхад болсон явдал юм. Миний нэг танил хятад судлаач ардын зан заншил судлахаар ажлынхантайгаа хамт Хятадад томилолтоор явж байв. Нэг өдөр хятад хамтран ажиллагч нь утасдаад “Эндэхийн нэг мужид бүтэн дөрвөн сар бороо ороогүй гэнэ. Ургац сүйрээд, өлсөх аюул нүүрлээд байна. Тиймээс гурван тосгон байдаг бүх мөнгө нийлүүлээд ондоо мужаас бороо дуудагчийг залж авчирахаар болсон гэнэ. Та нарт сонирхолтой байх болов уу. Гэхдээ би энэ тухай юу ч хэлээгүй шүү, Хятадын коммунист нам иймэрхүү ид шид, илбэ дэлбийн юмыг эрс буруушаадаг юм”.

Манай судлаачдын сонирхол хөдлөлгүй яах вэ. Шуудхан угсаатан зүйн судлалтай холбоотой нэг шалтаг бодож олоод заасан газар нь явж очив. Тэднийг тосгонд ирдэг өдөр бороо дуудагч – давжаа биетэй хорчийсон өвгөн хятад ч мөн ирсэн гэнэ. Өвгөн өөрийг нь тосгоны хамгийн захын байшинд оруулаад, өдөрт аяга будаа өгч байхыг гуйв. Манай судлаачидтай бол ярилцахаас эрс татгалзсан гэсэн. Тосгоны захирагч “Бороо дуудагч одоо төвлөрөх хэрэгтэй. Ажлаа хийж дуустал нь хүлээвэл ямар вэ. Тэр болтол манайд хоноорой” гээд орос судлаачдыг гэртээ урив.

Гурав дахь өдөр бороо оржээ.
Өвгөн ажлын хөлсөө (тэр мужийн хэмжээгээр бол асар их мөнгө) аваад гэрийн зүг буцахаар бэлдэв. Гэхдээ тосгоны захирагч орос судлаачдын хүслийг уламжлахад “Одоо бол жаахан ярилцаж болно” гээд нааштай хандсан гэнэ.
- Та хэрхэн бороо дуудсан тухайгаа ярихгүй юу? – миний танил цаг алдахгүйн тулд шуудхан л гол асуултандаа оржээ – Бодвол тусгай ёс үйл гүйцэтгэдэг байх, тийм үү? Тэр үйлийг эцгээс хүүд удам дамжин өвлүүлдэг үү?
- Та нар чинь юу ярина вэ?! – өвгөн мэл гайхав – Би бороо дуудсан гэж үү? Би ид шидтэн юмуу? Над шиг өчүүхэн амьтан энэ дэлхийн агуу аяс, аянга салхи бороог удирдаж чадна гэж та нарын толгойд яаж ороо вэ?!
- Тэгвэл та юу хийсэн юм бэ? – манай хятад судлаачид бас гайхав – Бороо орж байна шүү дээ...
- Хэн ч хэзээ ч хэнийг ч өөрчилж чадахгүй хэмээн өвгөн хятад хуруугаа гозойлгон нухацтайхан шиг дуугарав. "Гэхдээ хүн болгон өөрийгөө удирдаж чадна. Даруу дүр үл эсгэн шулуухан хэлэхэд би энэ урлагт тодорхой оргилд хүрсэн хүн. Би зохис төгөлдөр, маш зөв байдалтай энд ирээд эндэхийн бүх юм эвгүй, зохис муутай, төгөлдөр бус байгааг харав. Юмны зохицол барилдлага алдагдсан байна, ургац сүйрч байна, хүмүүс зовж шантарч байна. Энэ бүхнийг би өөрчилж чадахгүй. Би ганцхан өөрийгөө л өөрчилж чадна, өөрөөр хэлбэл өөрийгөө “зөв” биш “зөрүү” болгож чадна. Өөрийгөө зохицолгүй, төгөлдөр бус болгож, энд болж буй бүхэнтэй өөрийгөө нийцүүлж чадна."
- Тэгээд? Бороо хаанаас ороо вэ?
- Эндэхийн бүхэнтэй нийцэж нийлснийхээ дараа би мэдээжийн хэрэг, өөртэйгөө ажиллаж эхэлсэн. Өөрөөр хэлбэл өөрийгөө зөв, зохистой, төгөлдөр (harmonious, орч.) байдалд буцааж оруулсан юм. Гэхдээ тэр үед би хэдийнээ энэ нутгийн бүхий л орчинтой нийлсэн байсан учир намайг зөв байдалдаа эргэн орохын хэрээр эндэхийн бүхэн ч аажмаар, бага багаар, эсэргүүцэлтэй хэдий ч зөв замдаа орсон юм. Энэ газар шороонд одоогоор ган тайлах бороо “зөв”. Тийм учраас бороо орсон болно. Миний “дуудах” үүнд ямар ч хамаагүй...
- Өө, тийм амар юм бол та яагаад ийм их мөнгө хөлсөндөө аваа вэ? Энэ тариачид байдгаа шавхан байж таны төлбөрийг гаргасан шүү дээ?
- Яагаад гэвэл би бие дорой настай хүн. Зөрчил зөрүүтэй, төгөлдөр бус байдалд (disharmony, орч.) өөрийгөө нийцүүлж оруулахад тэр гажуу орчинтой адил хэмжээний зовлон амсана. Сайн дураар өөрийгөө зөв байдлаас зөрүү байдалд оруулна гэдэг маш үнэтэй гэж хэлээд өвгөн яриа дууссан болохыг дохиогоор мэдэгджээ. Тэр өдөр өвгөн тосгон руугаа буцаад, орос судлаачид Бээжин рүү буцахаар ган тайлагдсан мужийг ардаа орхив.

Хүү нэлээд удаан дуугүй сууснаа:
- Та надаа энэ бүхнийг зүгээр нэг ярьж өгөөгүй биз дээ? Та намайг...
- Яг тийм. Чамд өвгөн хятад шиг өөрийгөө буруу зөрүү, төгөлдөр бус байдалд оруулах ч хэрэг алга. Үүнийг наад загатнаа маажуур, муу дүн хоёр чинь гэрчилнэ. Гол нь энэ бүхэн чиний хувийн асуудал биш болох нь ойлгомжтой байна л даа. Яагаад гэвэл чи ухаантай – чиний насан дээр гэр бүлийнхээ тухай ингэж ярьж чадах хүүхэд ховор шүү. Мөн эмнэлгийн дэвтрийг чинь үзэхэд бусдаараа бол чи эв эрүүл.
- Би тэгээд яаж бие дааж “зөв” байдалд өөрийгөө оруулах вэ?
- Өөрөө дотроо “зөв” гэж боддог ч өдий болтол хийж байгаагүй зүйлээ мятаршгүй, няцашгүй, туйлбартайгаар хийж гүйцэтгэх хэрэгтэй.
Хөвгүүн дахид бодолд автсанаа итгэл муутайхан,
- Өөрөөр хэлбэл улайтлаа хичээлээ хийх хэрэгтэй юм байна гэв. Бас өглөө болгон биеийн тамирын дасгал хийх. Өөрөө хийгээд дараа нь дүүдээ хийж өгөх. Чипс идэхээ болиод арьсны эмчийн зөвлөсөн хоолны горимыг барих. Сургуулийн дараа Ленькатай цэцэрлэгт дугуй унаж зугаалах (дүү маань алхаж явахаас илүү дугуй унахдаа сайн байхгүй юу). Ангийнхныгаа тэнэг мангараар нь дуудахаа болиод ээжийн зөвлөснөөр хүн бүрийн сайн чанарыг олж харах.... Тэгээд таны бодлоор энэ бүхэн надад тусална гэж бодож байна уу?
- Туршилт гээд бодчих гэж хэлээд би мөрөө хавчив – Туршаад үзвэл тус болох эсэх нь ойлгомжтой болно. Гэхдээ гүйж гүйцэдгүй юмаа гэхэд ядаж бие чинь халаалт авна шдээ...
- Тэгээд хэр удаан турших уу?
- Өвгөн хятад 50-60 жил дадлага хийсний дараа 3 өдөрт бороо оруулдаг болсон, харин чи дөнгөж эхэлж байна... Эхэндээ 3 сарын хугацаа товлоод явцын үр дүнгээ шалгаж байвал ямар вэ? Үр дүн сайтай бол үргэлжлүүлээд, үгүй бол болих шиг амар юм хаана байх вэ. Тэгэхээр дараагийн удаа зуны сүүл, 9 сарын эхэн үед ирээрэй. Болж байна уу?
- Анха гэж хариулаад хүү гэртээ харив.

Би хөвгүүнийг үе үе санаж дотроо санаа зовж байлаа. Түүний насан дээр хэний ч хяналт сануулгагүйгээр санаж бодсон зүйлээ тууштай, туйлбартай үргэлжлүүлэн хийх шиг хэцүү юм байхгүй. Чадах болов уу?

Хүү 9 сарын 2-нд ирэв над дээр ирэв.
- Ленька! – үүд нээв үү үгүй юу дүүгийнхээ нэрийг хэлээд – Ээж дүүгийн бие морь унаад бас герман эм уугаад сайжирсан гэж бодож байгаа. Гэхдээ жинхэнэ учрыг бид мэднэ, тээ... Би Ленькад хятад өвгөний тухай хэлсэн, ухаантай юм чинь миний дүү шууд ойлгосон.
- Ёстой сайн байна! – би хүүг магтаад дугуйн дасгал, ахын анхаарал хоёр дүүгийнх нь байдлыг сайжруулсан байх ёстой гэж дотроо бодов.
- Бас эмээгийн эмч ремисс нь сайн байгаа, бүтэн жил ирэхгүй байж болно гэсэн.
- Чи өөрөө яаж байна?
- Би хичээлийн жилээ хоёрхон гуравтай төгссөн. Аав бас саяхан намайг том болсныг анзаарсангүй, надаас сурах юм их байна гэж хэлсэн. Жишээ нь хоолны дэглэмээ алдалгүй барихыг (хүүгийн гар цэвэр байгааг би орж ирэнгүүт нь л анзаарсан, гэхдээ зун нейродермит угаасаа сайжирдаг л даа)... Тэгэхээр энэ юу гэсэн үг вэ? Энэ хятад юм үнэн болж болж таарах нээ?
- Тэгэлгүй яахав – үүнийг би хатуу хэлэв – Үнэн гэдгийг чи өөрөө баталсан биш гэж үү?

2016/02/02

Балигийн тэмдэглэл 1




Өвлийн амралтаар Балид хоёр долоо хоноод... эргэж ирсэн чинь бор дэлхий, бодит амьдрал, бороотой Токиод дасаж өгөхгүй... ажлын горимд орно гэдэг айхтар асуудалтай тулгарч сууна. Нээрээ ажлын их, бага нь ажлын горимд орох үгүйд огт нөлөөлдөггүйм билээ. Том толгойлж гадаад ажилтан гэдгийхээ ганц давуу талыг ашиглаж ХОЁРЫН ХОЁР долоо хоног амрахаар... ажил гэдэг овоорч өгнө дөө. Тэгээд овоорсон ажлын ард гарахын тулд асар хурдан WORK горимд орно гэтэл үгүй шүү. Ажлаа хийсээр л, давхар Балиг бодсоор л...

Амьдралдаа анх удаа ашрамд арав хонож үзэв.
Жилийн өмнөөс шинэ албанд шилжээд, цоо шинэ ажил нолиос сурч хийгээд, өдөр хоног гэгч харвасан сум шиг өнгөрөөд, оны сүүлээр орон гаран болохын даваан дээр Бали явав. Урьд жилүүдэд хоног дараалан илүү цагаар ажиллаж л байсан, гэртээ ирээд гэхдээ эхлүүлсэн орчуулгаа явуулж л байсан... Энэ жил харин байхгүй шүү. Бүр огт байхгүй. Нолийн ногоон тэгийн хүрээ тойргийг нь хүртэл аваад хаячихмаар байхгүй. Жаахан эрт гэртээ харьсан ч юу ч хийх чадал байхгүй, хүч байхгүй “сульдаак” гэдэг үгийн утгыг бүрэн дүрэн мэдэрч хэвтэхээс цаашгүй. Яахав, толгой нь хааяа нэг “ганц өгүүлбэр ч болов гараасаа гарга л даа”, бие өөдөөс нь “юу яриад байгаам, нокаутанд орчхоод байхад”. Гол ялгаа нь... урьд өмнө илүү цагаар их ажилладаг байлаа ч өдрийн ажил тодорхой горимтой, юмаа өөрөө зохицуулж төлөвлөх боломжтой, тийм ч учир элдэв стресс багатай байж. Одоогийн ажил болохоор хэзээ хаанаас ямар асуудал, проблем, гомдол, зарга ороод ирэх нь тодорхойгүй, өдрийг ажлыг урьдчилан төлөвлөх боломжгүй. Гол нь нэг өдрийн дотор амжуулах, бичих, хариулах, ярих, факсдах, мэйлдэх, асуух, лавлах, учирлах, гуйх, тохирох, тохиролцох, тулгах, шахах, цааш нааш болох ажлын тоо дэндүү их. Амьсгаа авч амжаагүй байтал үдийн цай болно, цайгаа саяхан уусан билүү гэтэл ажил тарах хонх хангинана. Өдөрт нольд орох зав нэг л удаа гарна, хоёр ороод царайгаа толинд хоёронтоо харчихвал “гайгүй өдөр үү өнөөдөр чинь”. Бас ядаж байхад маш их бюрократ алба таарчихсан, цаасаар өгөх, тушаах, мэдээлэх юмны тоо нь хэрээс хэтэрчихсэн. Тэрийгээ бүгд шүүмжилдэг ч өөрчилнөө байхгүй (өөрчилье гэж түрүүлж дуугарсан нь бүгдийг хийхийм чинь). Ингэхэд далийчихлаа, Балиг ярих гэж байлаа шдээ... нэг иймэрхүү байдалтай жилийг өнгөрөөгөөд унаж тусахын даваан дээр өвлийн амралттай золгоод бодлоо л доо... яавал сайн амарч чадах вэ гэж. Ээж аав бол шудрага гарууд шууд “Чи нааш ирэлтгүй, ноднин яалаа? Амралтынхаа хагасыг ханиад хүрч халуураад амарсан биш ядарсан болоод буцаа биз дээ?” Нээрээ л тэгсэн... Зүгээр далай явж эрэг хөвөөнөө хэвтдийн билүү гэтэл таван сард Хавай явж үйлээ үзсэнээ бодоод болиоский. Хавай нээрээ эхний өдрөөсөө л “you are not welcome” гэсэншдэ намайг... хэхэ... Гэхдээ Хавай найрсаг хандсан байлаа ч эргийн элснээ эргэж хөрвөж хэвтлээ гээд амралт болохгүйг ерөнхийдөө ойлгоод байсим. Тэгээд л хиндү сүмд арван хоног бясалгал сурч амрахаар шийдээд...

Ашрамд эхний таван өдөр тувт унтсан...
Ашрамын амьдрал өглөө маш эрт эхлэнэ. Бүгд 5 хагас гэж босно, бүгд гэнэ, миний мэдэхийн бүх хүүхнүүд л... эрчүүд 5:50 гэж сэрээд амжуулж байсан байж магад. Өглөөний 6 цагт бүгд гол сүм цуглаж санскритаар ном уншиж эхлэнэ. Над шиг түр байрлаж буй хүмүүс санскрит хэл мэдэхгүй тул нүдээ аниад, номын дуу сонсоод 30 мин бясалгана. Дараа нь гадаа гал гаргаж хүж уугуулж галаар ариутгах ёслол үйлдэнэ. Нээрээн, асаж буй гал хараагүй жил болсон байсан шүү... бүр нэг цаанаасаа гоё санагдаж билээ. Дараа нь 1 цаг ёга хийгээд өглөөний хоол. Үд дунд мөн үдэш оройн 6 цагт тус бүр 30 мин санскритаар ном уншиж бясалгана. Өдрийн горим нэг иймэрхүү. Чөлөөт цаг ихтэй мэт боловч аctivity ч мөн ихтэй. Зарим нь бясалгалын техник сурна, зарим нь сургаал ном уншина, зарим нь аялал турд явна, зарим нь хот руу дэлгүүр хоршоо гээд алга болно... Хүмүүс ер нь их л идэвхитэй байх шиг, Сүрэн ганцаараа байхгүй. Ёга хийсний сүүлд Шава асана гээд хажуулдангуут унтаад өгнө, багш намайг дуудаж биш хүрч хөдөлгөж байж сэрээнэ. Бясалгалын үеэр ч нам, нэг мэдэхнээ л унтчихсан байна. Өглөөний хоолны дараа өрөндөө ороод нам. Өдөр баахан унтсан хүн шөнө нойр хүрэхгүй байх гэтэл үгүй, толгой дэр хүрэнгүүт нам. Ашрам их амгалан, тайван уур амьсгалтай юм билээ, олон хүний олон удаагийн бясалгалын энерги тэгэж надад нөлөөлсөн үү... бүү мэд. Ямар ч байсан таван хоног өдөр шөнөгүй унтаахай байдалтай байснаа л мэднэ. Ашрамд орой 10 цагт бүх гэрэл унтраана, өглөө бүгдээрээ 5 хагаст босно... ерөнхийдөө маш зөв голдрил хэмнэлд орсон боловч буцаж ирээд будаа... кк

Балид нээрээ healer гэгдэх хүн дээр очиж үзэв...
Ашрамд хятад Еланда, голланд Шарүпа хэмээх хоёр бүсгүйтэй найз болоод, хамт бясалгал сураад, аялал турд явааад, хотоор тэнээд, бас шөнө дөл болтол хууч хөөрөөд, хоёр удаа ашрамын ажилтнаас “10 цаг болж байна, явж унтаарай” гэсэн анхааруулга аваад. Бодсон чинь “тарцгаа, унтацгаа” гэх мэт захиран тушаах хэлбэрт өгүүлбэр Балид байхдаа сонсоогүйм байна. Нэг деталь хэлэхэд Шарүпа маань элсэн чихэр, амттан зэрэгт нугасгүй нэгэн. Цайндаа байнгаа хоёр, гурван халбага элсэн чихэр хийнэ, жимсний шинээр шахсан жүүс уухдаа ч чихэр нэмхийг гуйна, ер нь амттан үгүй бол амьгүй нэгэн. Түүний чихрийн хэрэглээг хараад Ёланда бид хоёр зүгээр л ангайж сууна. Гол яриандаа орвол, Ёланда ашрамд ирэхээсээ өмнө нэгэн healer-т үзүүлсэн тухайгаа ярингуут Шарүпа бид хоёр ч явъя, үзүүлье харуулъя болов. Убуд хотын байшин байрын дугаарлал үнэн чөлөөтэй, тавын араас дөч, дөчийн араас гурвын тоо явж байх жишээний. Хар халуунд будилан байж, больё мольёдоо тулан байж арай хийж healer-ийг олж очтол Шарүпаг харангуутаа л “Та арай дэндүү их элсэн чихэр идэж байна, багасгах хэрэгтэй” гээд... би хажууд нь томоо гэгчээр толгой дохиод... тэр өдрөөс эхлэн Шарүпа маань цайндаа нэг л халбага чихэр хийдэг болоод :) Healer-ийн хэлж буй онош нь ханатай, ортой юм билээ. Тэгээд бодлоо л доо...

Орчин цагийн эмнэлэгт гараас зүүгээр цус авч цусны шинжилгээ хийнэ, барий уулгаж ходоодны зураг авна, эхо, рентгэн, компьютер томографи.. өвчтөнөө өч төчнөөн тасгаар явуулж, өдий олон аппарат хэрэглэж байж бүрэн дүүрэн шинжилсэн болно (бас тэр бүгд нь эцсийн дүндээ "эмнэлгийн хаягдал" хэмээх алга болгоход асар их зардалтай хог болно). Гэтэл энд нэг хүн зүгээр харж сууж байгаад л, ганц хоёр хөдөлгөөн хийлгүүлж байгаад л тэр хамаг оношийг нь тавьчихдаг юм байна... тэгэхээр техник технологиор бид хөгжөөд байна уу, ухраад байна уу, бүү мэд. Намайг нээрээ наад олон ажлаа боль гэсэн шдээ... кк... Бодсон чинь Балид захиран тушаах хэлбэрээр зөвхөн энэ healer бүсгүй л ярьсан юм байна. “Нүдний хараа чинь...” гэж эхэлснээ “Чиний үндсэн ажил... өө үгүй, чи хоёр ажилтай юм байна.. пөөх, чи чинь гурван ажилтай юм байна шдээ!” гэж уулга алдаад. Зөрүүд юм болохоороо автоматаар “Үгүй би нэг л ажилтай шдээ” гэж маргах алдаснаа ингэхэд юу билээ... мөнгөний эх үүсвэр буюу үндсэн ажилтай, хажуугаар нь уран зохиолын орчуулга оролддог, бас бус сайн дурын ажлаас ч хойш сууж чаддагүй... этрээ бодож хэлээ хазаад. Дүгнэхэд, Монголын хөдөө нутаг шиг цаг хугацаа удааширсан, амгалан тайван Бали арлын хүнд би гурвын гурваан ажилтай, солиотой хүүхэн шиг харагддаг байх нь... одоо ер нь блог млогоо больсоон... кк

P.S. Балигийн healer нь монголоор бол уламжлалт унагаах ухааны оточ мэт, зарим үйл нь домч мэт, заримдаа бас үзмэрч мэт. Тиймээс орчуулалгүй healer гэх нь дээр мэт.

2016/01/14

Өвлийн бүсгүй




Кавабатагийн адил 新感覚派 чиглэлийн нэгэн төлөөлөгчийг танилцуулъя. 新感覚派-г англиар тэр чигээр нь shinkankakuha гэх юм билээ. Хүчлэн орчуул гэвэл неосенсуализм гэдэг байх даа. Гэхдээ ангилал чиглэл яах вэ, энгийн атлаа асар гоё мэдрэмж төрүүлдэг зохиолч байгаа юм.

Ёкомицү Риичи “Өвлийн бүсгүй”
Орчуулга: Сүрэн (япон хэлнээс)

Бүсгүй хулсан хашаа дээгүүр хажуу айлын цэцэрлэгийг харан зогсоно. Цэцэрлэгт хэдэн ширхэг өвлийн удвал газар мөлхөн найгах ажээ. Шүүрдэж бөөгнүүлсэн шаргал навчсын доороос тэнгэр өөд утаа суунаглана.
- Та юу бодоо вэ? хэмээн бүсгүйгээс асууж үзээрэй.
Хэрэв бүсгүй ханцуйгаа цээжиндээ наан,
- Намрын дуу гэж хариулах аваас түүнийг болиулах хэрэгтэй. Гараас нь аярхан бариад ийн хэлээрэй:
- Та ирэх хаврын тухай бодохгүй бол болохгүй. Гэртээ орж цай чанавал ямар вэ? Хаврын хувцсаа бэлдсэн үү? Халуун ус пор пор хийн буцлах тогооны хажууд оёдол оёорой. Удахгүй нөхөр тань даарсан улаан гартай гэртээ ирнэ. Тэр хүртэл та өнгөрсөн намрын тухай бодолд автан суувал горьгүй. Намарт жаргал үгүй шүү дээ. Заа, одоо гэртээ ороорой. Нүүрсний сав руу гараа дүрэх дургүй бол бээлий өгье. Хүйтэн ус гарыг тань хайрсан ч мөд ирэх нөхрийнхөө хурууны үзүүрийг бодон хийгээрэй. Цэцгийн дэлгүүрийн цонхон дээрх цэцэг гандаагүй байна. Хананы галын дээрээс цэцгийн ваар авч тоосыг нь арчин юуны түрүүнд нэг нарцисс хийгээрэй. Довжоо дээр нарны гэрэл муурыг бүүвэйлэн унтуулж, гөлөг өөрийн гэрэлт сүүдэртэй тоглож буй. Гэвч та камелия цэцгийг харж болохгүй шүү. Тэр цэцэг гуниг авчрана. Агуулахын дэргэд дэлбээгээ чимээгүйхэн гээн зогсох билээ. Та амьсгал аван халуун цагаан уур эрчтэйхэн гаргаарай. Унасан цэцгийн дэлбээнд гайхан хөөрөх шувуу адил буюу. Гартаа цагаан лууван тэврэн, гал тогоогоо тойруулж харан инээгээрэй. Нөхрийн тань авчирсан боодлоос шинэхэн алчуур дэрвэн гарч ирэх болов уу. Ингэхэд, удахгүй хавар ирнэ. Гадаах гар угаах усны чулуун сав, шанаганы эргэн тойронд балын зөгийнүүдийн далавчны дуу сонсдоно. Хөдөө тосгодоос хотыг зүглэх унаа машины тоо өдрөөс өдөрт нэмэгдэнэ. Дунхай шувууд холын орноо буцаж, хатсан мөчрөөс шинэхэн нахиа хүч түрэн цухуйна. Янаг амрагийнхаа гарыг атган гадуур зугаалах залуу хосуудыг та харах болов уу. Тэр үед та нөхрийнхөө гарыг атган “Хар даа, хавар иржээ. Тийм ээ?” гэж хэлээрэй. Гэхдээ тэрхүү мөчид нөхрийн тань хаврын пальто хөгз чийгний үнэртэй байж болохгүй биз дээ.

2015/11/12

Мөнгөн гүйлсийн үрс


 

Олигтой халаагүй учир энэ жилийн зун онцгүй санагдаж билээ. Ой тооны шүүгээнд 2015 он японд үзсэн хамгийн хүйтэн зунаар орно. Навчис унах улирал харин "Надаас хүсэж хүлээдэг бүхнийг чинь гүйцээгээд өгье" гэх шиг жинхэнэ өгөөмөр загнаж байна :)

Намар цаг ид хүчээ аваад гадуур явахад урамтай, навчис мод өнгөтэй гого байна аа. Ууланд гарахад, цэцэрлэгээр зугаалахад улбар-шаргал-чангаанз-боронз-шар-бор-ногоон-хүрэн-улаан-ноогоолин өнгийн найр хавтгайраад, би найгаж согтон дэн дун хүн л гэртээ ирж байх жишээний. Модтой газрын намар угаасаа наян өнгийн наадам байдаг, эндэхийн намар сунаж сунжирдаг учир бүр ч сайхан. Модод навчсаа бага багаар унагаж гээсээр бараг зул сар хүртэл гангарна шүү дээ.

Өөрийн эрхгүй уянга халил руу халтирчих гээд байх юм, оршлоо өндөрлөөд гол сэдэвдээ орвол, миний хайртай мөнгөн гүйлс (ginko) мод удахгүй навчсаа унагах гэж байна. Нарны өнгөөр алтран шаргалтан зогсож байснаа зориг шулуудсан мэт нэг, хоёрхон өдрийн дотор гэнэт хамаг навчсаа унагачихдаг сонин мод байгаа юм. Зарим жилийн намар нэгхэн шөнийн дотор бүх навчсаа унагахыг яана...

Төгссөн сургуулийнхаа мөнгөн гүйлсийн зургийг оруулъя гэтэл байдаггүй шүү. Ганган шар даашинзтайгаа уддаг юм чинь гээд тоохгүй явсаар нэг мэдэхнээ л нүцгэн моддыг харан алмайрч зогсдогсон... Дөрвөн жилийн намрыг тийнхүү өнгөрөөсөн хүнтэй юу ярих вэ, тээ. Гэхдээ сургуулийнхаа цэцэрлэг, мөнгөн гүйлс моддын дурсамжид зориулан шидэт Миязава Кэнжигийн нэгэн үлгэр-өгүүллэг орчуулснаа толилуулъя :)

 

  Миязава Кэнжи “Мөнгөн гүйлсийн үрс”
  Орчуулга: Сүрэн (япон хэлнээс)

  Тэртээ дээрх тэнгэрийн орой сайтар хатаагдсан ган төмөр аятай цэл хүйтэн байлаа. Од мичид анилвалзан байвч дорнын тэнгэр захаасаа хонхон цэцгийн дэлбээний зөөлөн хөх өнгөөр гэрэлтэж эхлэв.
  Үүр цайх тэнгэрийн доор, өдрийн шувууд нисэн үл хүрэх тэртээ өндөрт хүйтэн цан хүүргийн хурц хэлтэрхийнүүд салхинд туугдан өмнө зүг рүү сар сар хийн хийсэн одов. Тэр ялимгүй үл мэдэг чимээ дов толгойн оройд ганцаар ургах мөнгөн гүйлс модонд хүртэл сонсогдохоор анир чимээгүй, цэлмэг тунамал өглөө байжээ.
  Мөнгөн гүйлсийн үрс нэгэн зэрэг нойрноосоо сэрцгээв. Сэрсэн даруй бүгдийнх нь бяцхан зүрх нэгэн зэрэг лугшив. Өнөөдөр гарцаагүй бүгдээрээ аян замдаа гарах өглөө билээ. Энэ өдрийг тэд эртнээс мэдэн хүлээж байв. Урд орой нисэн ирсэн хоёр хар хэрээ ч энэ тухай сануулж хэлсэн юм.
  - Унахад нүд эрээлжлэх болов уу? гэж нэг самархүү асуув.
  - Нүдээ анисан байхад яах ч үгүй ээ гэж нөгөө нь хариулав.
  - Өө яанаа, усны саваа дүүргэхээ мартчихаж.
  - Би усны савнаас гадна гаатай ус бас бэлдсэн. Жаахныг тасалж өгөх үү? Аянд гарсны дараа дотор муухай оргивол жаахан балгахад сайн гэж Ээж хэлж байсан.
  - Ээж надад яагаад өгөөгүй юм бол.
  - Би өгнө гэж байхад. Ээжийн тухай муугаар бодож болохгүй шүү.

  Тийм ээ, мөнгөн гүйлс эдгээр хүүхдүүдийн ээж нь билээ.
  Энэ жил мянган алтан шар хүүхэд төрүүлсэн бөгөөд бүх үрс нь аян замдаа гарах өдөр ийнхүү ирсэн байлаа. Үүнд мөнгөн гүйлс хайлан гунигласан учир дэвүүрийн хэлбэрт алтан шаргал үсээ урд шөнийн дотор унагаж орхижээ .
  - Би хаана очих бол? – нэг охин тэнгэр өөд харан шивнэх аятай хэлэв.
  - Мэдэх юм алга гэж нөгөө нь хариулав. – Гэхдээ хаашаа ч явмааргүй байна.
  - Би ч гэсэн, юу ч болсон хамаагүй Ээжтэйгээ л баймаар байна.
  - Тэгж болохгүй. Салхи өдөр бүр сануулж хэлээ биз дээ.
  - Муухай юмаа.
  - Тэгээд бид бүгдээрээ тал тал тийш таран салцгаана.
  - Тэгнэ... надад одоо юу ч хэрэггүй ээ.
  - Надад ч бас. Өдий хүртэл дураараа аашилсанд минь уучлаарай.
  - Харин би л, би л уучлал гуйх ёстой. Намайгаа уучлаарай.
  Дорнын тэнгэрийн хонхон цэцгийн өнгө хүч буурч өглөөний цайвар гэгээ татаж эхлэв. Одод нэг нэгээр цөөрөн хулжих ажээ.
  Модны хамгийн, хамгийн өндөр мөчирт мөнгөн гүйлсийн хоёр хөвгүүн ийн ярилцаж байлаа:
  - Үүр цайжээ. Ёстой гоё. Би алтан од болно!
  - Би ч бас болно. Эндээс унахад Умард Салхи шууд тэнгэр өөд биднийг аваачих байх даа.
  - Би лав Умард Салхи гэж бодохгүй байна. Ааш зан нь таагүй шүү дээ. Миний бодлоор хар хэрээ л биднийг аваачих болов уу.
  - Яг тийм, нээрээ л хар хэрээ байх. Хар хэрээ ёстой мундаг. Эндээс тэртээ хол өөд, бүр харагдахгүй болтлоо нэг амьсгаагаар дүүлэн нисдэг учраас.
  - Хэрэв гуйвал биднийг ч бас нэг дүүлээд л хөх тэнгэр өөд хүргэж өгөх байх даа.
  - Тэгье, гуйж үзье. Хар хэрээ хурдан ирээсэй!
  Жаахан доохно өөр хоёр жаал ийн ярилцах ажээ:
  - Би хамгийн түрүүнд Тоорын хааны шилтгээнд очно. Тэгээд Тоорын булбарай гүнжийг хулгайлсан булай хар мангасыг дарна. Тийм мангас хаа нэгтээ байгаа даа.
  - Байгаа л байх. Гэхдээ аюултай биш үү? Мангас чинь маш том. Биднийг нэг тургиад л хийсгэчихнэ шүү дээ.
  - Надад ёстой догь юм байгаа. Тийм учраас алзахгүй. Үзүүлэх үү? Үүнийг хар даа.
  - Энэ чинь ээжийн үсээр хийсэн тор байна шдээ.
  - Тийм, ээж надад өгсөн юм. Айж сандарвал дотор нь орж нуугдаарай гэж байсан. Би энэ торыг өвөртөө хийгээд мангас дээр очно. Тэгээд “Тог, тог. Сайн уу? Чи намайг залгиж чадах юмуу? Чадахгүй шдээ” гэж хэлнэ. Мангас маш ихээр уурлаад шууд намайг залгичих байх. Би харин мангасын ходоодонд оронгуутаа тороо гаргаад дотор нь орно. Дараа нь мангасын ходоод гэдсийг ёстой болгож тавьна. Тэгэнгүүт мангас гэдэсний хижиг өвчин тусаад мажийчихна. Харин би гарч ирээд Тоорын гүнжийг дагуулж шилтгээнд очно. Тэгээд хурим найр хийж гүнжийг эхнэрээ болгоно.
  - Ёстой гоё юмаа. Би хурим найранд чинь зочноор очиж болно биз дээ?
  - Бололгүй яах вэ. Би чамд улсынхаа талыг тасалж өгнө. Бас ээждээ өдөр бүр чихэр бялуу явуулж байна.

  Од мичид хэдийнээ ор мөргүй шуугджээ. Дорнын тэнгэр цагаан гэрлээр шатаж буй аятай цайран байлаа. Мөнгөн гүйлс ялимгүй сэрвэгнэн, үл мэдэг сэрчигнэв. Хүүхдүүдийнх нь аян замдаа гарах цаг дөхсөн ажээ.
  - Миний гутал багадаад байна. За яршиг, хөл нүцгэн л явъя.
  - Минийхтэй солих уу? Минийх жаахан том.
  - Тэгье, сольё. Өө, яг таарч байна. Баярлалаа!
  Нэг охин:
  - Яанаа, би яах вэ? Ээжийн өгсөн шинэ пальтогоо олдоггүй гэв.
  - Хурдан олоорой! Аль мөчирт орхисон юм бэ? гэж өөр нэг охин сандран хариулав.
  - Мартчихаж.
  - Одоо яана аа. Удахгүй маш хүйтэн болно. Заавал олохгүй бол болохгүй шүү.
  Хажууханд нь хоёр хүү ярилцана:   
  - Хар даа, гоё талх байгаа биз? Үзэм цухуйж байгааг харж байна уу? Бушуухан цүнхэндээ хийгээрэй. Нар удахгүй мандах гэж байна.
  - Баярлалаа, талхнаасаа өгсөнд. Хоёулаа хамт явах уу?
  Сандарч тэвдсэн охин:   
  - Яанаа, би пальтогоо олдоггүй. Одоо би яана аа? гэхэд нөгөө нь
  - Хоёулаа хамт явъя. Хааяа миний пальтог өмсөж байгаарай. Хөлдвөл тэгээд хоёулаа л хөлдъё гэв.
  Дорнын тэнгэр цагаан дөлөөр цайвалзаж, найган ганхаж эхлэв. Ээж мод амьсгаа хураасан аятай хөдөлгөөнгүй зогсох ажээ. Гэнэт гэрлийн багц, алтан сум аятай харваж ирэхэд хүүхдүүд нэгэн зэрэг цойлж үсрэв үү гэмээр шаргалтан гялалзав.
  Умард зүгээс мөс шиг тунгалаг салхи хүйтэн амьсгалаар хүүгэж үлээхэд хүүхдүүд “Баяртай, ээж ээ! Ээж ээ, баяртай!” гэлцэн нэгэн зэрэг мөчрөөсөө бороо мэт үсрэн бууцгаалаа.
  Умард салхи инээн:
  - Энэ жил ч ингээд “Ээж ээ, баяртай!” гэх өдөр нь ирдэг байжээ хэмээгээд шилэн нөмрөгөө хийсгэн цааш одов.
  Их наран бадран асах очир эрдэнийн адил дорнын тэнгэрт хөөрөн мандаж, ганцаар гуниглах ээж мод хийгээд аян замдаа гарсан үр хүүхдүүдийнх нь дээрээс байдаг илч гэрлээ ивээн илгээж байлаа.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------

  Жич: Японы 銀杏 хэмээх модыг англиар ginko гэнэ, оросоор гинкго гэж орчуулна. Монголоор "мөнгөн гүйлс" гэдгийг нэлээд дээхэн гүүгэл гайхал хэлж өгсөн юм. 杏子 буюу aprikot-ыг гүйлс гэнэ. Хатаасан гүйлс нь чангаанз.
  Уул нь apricot нь жимсний мод, gingko нь жижиг шар самартай самрын мод. Тэс ондоо төрөлд хамаарах хоёр модонд яагаад ийм нэр оноосон юм бол доо...

2015/10/26

Орчин үеийн Хятад яруу найраг




Намрын нартай өдрийг яруу найргийн түүвэртэй өнгөрөөсөн учир блогийнхоо уншигчдад Тагтаа хэвлэлийн газраас эрхлэн гаргасан орчуулагч Н.Энхбаярын "Орчин үеийн Хятад яруу найраг" номыг санал болгохыг хүслээ. Япон хэлтэй найзууддаа харин энэхүү түүвэрт багтсан энэ шүлгийг танилцуулъя:

   陳黎 戰爭交響曲(япон ханзаар 戦争交響曲)
   Чэнь Ли "Дайны симфони"

  

2015/09/17

Хур бороонд бууж өгөхгүй




"Хур бороонд бууж өгөхгүй" нь яруу найрагч, зохиолч, үлгэрч Миязава Кэнжигийн (1896-1933) маш энгийн үгээр бичсэн япон хүн бүрийн мэддэг шүлэг юм. Өөд болсных нь дараа дүү нь тэмдэглэлийнх нь дэвтрээс олж олны хүртээл болгосон учир амьддаа хэвлэхийг зорилго болгоогүй, өөртөө сануулга болгож бичсэн шүлэг болов уу.
2011 онд газар хөдлөхөд зүүд хойд нутгаас гаралтай Миязавагийн энэ шүлэг нь бие биед тусалж, хамтын хүчээр гамшгийг давах туулах нэг ёсны уриа болсон гэж болно. 2011 оны 4 сард Вашинтон хотын National Cathedral-д Зүүн японы их газар хөдлөлтийн улмаас зуурдаар нас барсан хүмүүсийг дурсах арга хэмжээнд энэ шүлгийн англи орчуулгыг уншсан нь ч учиртай.
Найзынхаа хүсэлтээр мөр бүрийн утгыг буулгаж орчуулахыг оролдов:

 宮沢 賢治
 雨にも負けず

   雨にも負けず
   風にも負けず
   雪にも夏の暑さにも負けぬ
   丈夫なからだをもち
   慾はなく
   決して怒らず
   いつも静かに笑っている
   一日に玄米四合と
   味噌と少しの野菜を食べ
   あらゆることを
   自分を勘定に入れずに
   よく見聞きし分かり
   そして忘れず
   野原の松の林の陰の
   小さな萱ぶきの小屋にいて
   東に病気の子供あれば
   行って看病してやり
   西に疲れた母あれば
   行ってその稲の束を負い
   南に死にそうな人あれば
   行ってこわがらなくてもいいといい
   北に喧嘩や訴訟があれば
   つまらないからやめろといい
   日照りの時は涙を流し
   寒さの夏はおろおろ歩き
   みんなにでくのぼーと呼ばれ
   褒められもせず
   苦にもされず
   そういうものに
   わたしはなりたい

Миязава Кэнжи
“Хур бороонд бууж өгөхгүй”

Хур бороонд бууж өгөхгүй
Хуй салхинд бууж өгөхгүй
Цас, зуны халуунд ч бууж өгөхгүй
Эрүүл саруул биетэй
Хүсэл шунал үгүй
Хэрхэвч уурлаж уцаарлахгүй
Хэзээд тайвнаар инээмсэглэнэ.
Өдөрт дөрвөн аяга бор будаа,
Мисо шөл, жаахан ногоо идээд
Өөрийгөө үл тоон,
Сайн харж, сайтар сонсож
Элдэв бүхнийг эргэцүүлж ойлгоно.
Мөн үл мартана.
Нарсан шугуйн нөмөр сүүдэрт
Намхан сүрлэн овоохойд амьдарч
Дорно зүгт хүүхэд өвдвөл
Дор нь очиж асарч тойлно.
Өрнө зүгт ээж ядарвал
Түргэн очиж, тутрагын баглааг нь хүргэж өгнө.
Өвөр зүгт үхлүүт хүн байвал
Айх хэрэггүй хэмээн аргадаж тайвшруулна.
Умар зүгт хэрүүл тэмцэл өрнөвөл
Хэрэггүй юмны төлөө больцгоо гэж учирлана.
Гангийн халуун наранд нулимс дуслуулж
Гайхам зуны хүйтэнд байж ядан холхиж
Тэнэг амьтан гэгдэж
Хэнээс ч магтаал сонсохгүй
Хэнд ч гай болохгүй
Энэ дэлхийдээ би
Ийм л хүн болмоор байна.

Жаахан тайлбар бичвэл:

Энэ шүлгийн тухай нарийн ширийнийг мэдье хэмээн гүүгэлдвэл, эсвэл зүгээр шүлгийн тайлбар сөхвөл "Миязавагийн энэ бүтээлийг шүлэг гэж үздэг", "Ерөнхийдөө шүлэг гэж дүгнэдэг" гэх мэт тодотгол анхаарал татна. Хэний ч нүдэнд "шүлэг болох нь" ойлгомжтой бүтээлийн тухай "энэ бол шүлэг шүү" гэж бичиж тайлбарлахгүй нь лавтай. Харин Миязавагийн энэ шүлгийг "шүлэг гэж үзэх үү, үгүй юу" сэдэвтэй ширүүхэн маргаан 1950, 1960-аад онд өрнөсөн юм билээ. Гэвч "шүлэг биш" гэж зүтгэсэн тал "Утгагүй маргаан байсан" гэж эргүүтсэнээ хожим зөвшөөрсөн юм.

"Гангийн халуун наранд нулимс дуслуулж, гайхам зуны хүйтэнд байж ядан холхиж" – энэ хоёр мөр хойд нутгийн тариачдын амьдрал хамгийн ядуу байсантай холбоотой. Тариачдын амь зуулга дан ганц ургацаас хамаарна. Зун нь ган болж, эсвэл нар гарахгүй хүйтэн зун болвол ургац хураахгүй учир өвөл өлсгөлөнд нэрвэгдэнэ. Миязава бүхий л насаараа тариачдад туслахыг хичээж, хөдөө аж ахуйн шинэ технологи, үр тарианы шинэ төрлийн тухай зааж байсан төдийгүй "Үр тарианы тухай ерөнхий мэдлэг" хэмээх зохиол хүртэл шүлгээр бичиж байв.

2015/09/10

Хочу лета!




Утром в полудреме слушаю шум дождя и улыбаюсь. Улыбаюсь я лету. А оно, мое долгожданное, спряталось за углом нескольких недель сезона сливовых дождей. В июне я вся, целиком и полностью – ожидание. Ожидание лета не могут испортить июньские дожди, дожди, и еще трижды раз дожди с пасмурным небом и зашкаливающей влажностью. Все о’кей – через несколько недель будет жарко и будет счастье. А пока лежим и улыбаемся.

И на этой вот радужной ноте меня стряхивает с небес на землю, и я окончательно просыпаюсь. Мысленно потерев ушиб от приземления на токийский асфальт, aka в эту реальность, понимаю, что на дворе вот уже десять дней как стоит сентябрь. И в этом самом сентябре уже который день нескончаемым потоком льется с небес вода... И после будут только холода.

Грустно.

2015/08/31

И гори все синим пламенем




(офисные заметки)

Сижу на работе и, естественно, работаю. Хотя мысли витают непонятно где – сегодня они заняты чем угодно, но только не работой. Сегодня день ленивый – в офисе мало народу, телефоны не разрываются, принтеры не надрываются, и мейлы с разными степенями тяжести проблемами, требованиями, просьбами, решениями, и напоминаниями не висят над моей головой, как дамокловы мечи.

Так что после обеда я объелась шоколада и разомлела. Когда же в последний раз была такая благодать? Смутно кажется, что прошлой осенью, но деталей не вспомнить. И почему именно сегодня, когда нечего делать, мне хочется стать драконом? Не, не так. ДРАКОНОМ – вот, чем мне хочется стать. Не обязательно, трехглавым, но, желательно, огнедышащим. Во что бы я тогда офис превратила – дух захватывает представить себе размах и веселье всеочищающего праздника огня. Хотя это неправильно. Драконом надо хотеть стать в совсем другие дни.

Надо хотеть стать ДРАКОНОМ, когда утром получаешь сто десять новых мейлов, краткий просмотр которых показывает, что твое имя не в копии – вопреки робким надеждам. Когда телефоны трещат не прерываясь, а коллеги оставляют на столе записки от не дозвонившихся и просивших перезвонить людей – пока ты говоришь по телефону. Когда принтеры либо без перерыва выплевывают тонну бумаг, либо ломаются на пустом месте, раздражая и без того уже напряженный до предела офис. Когда весь офис гудит, как пчелиный рой на прогулке жарким летним днем. Когда этот самый жаркий летний день за окном, а тебе не уйти из офиса до десяти или одиннадцати. Когда со страхом ждешь 16:00, так как знаешь, какого шквала звонков ожидать, когда заработают офисы в странах Европы.

Вот именно в такие дни, нужно хотеть стать огнедышащим драконом, да таким, чтобы пепла на пепле не оставить. Но нет, в такие дни голова работает четко, мысли нигде, кроме работы, не витают, и уставшему глазу сказочные звери не мерещатся. В общем, не клеится у меня дружба с логикой. А может и клеится, но только с той, пресловутой женской...

2015/08/24

Спор в августе или "Семнадцатый день среднего месяца осени"


Беседовала я тут недавно с одним приятелем об искусстве, что мне вообще-то не совсем свойственно, вернее, совсем не свойственно. Но в августе месяце в Токио стоит такая жара несусветная, что могут случаться и несусветные явления.

В общем, с какого-то перепугу разговор зашел об искусстве. Приятель транслировал идею о том, какое оно безграничное, в том смысле, что настоящее искусство может кого угодно в любой точке мира схватить за живое и заставить плакать или смеяться – в зависимости от содержания. С чем я, если честно, вообще-то согласна. Но соглашаться в беседе с хорошим приятелем – это неспортивно. Поэтому в ответ я вещала о том, что да, конечно, кого угодно и где угодно, но если не знать историю, культуру и обычаи того или иного народа, то прошибет-то прошибет, да не очень – так, махонький шлепок по плечу, а можно было бы получить эмоции и ассоциации, сравнимые, разве что с ударом “Капитала” Маркса по голове или кирпичем – кому что больше нравится.

Скажем, если кто не знаком с историей христианства, а про Библию знает только, что "Да, есть такая важная для многих людей книга", то для него многие шедевры Ренессанса, да и не только Ренессанса, а всего западного мира так и останутся лишь красивыми картинами. Японские гравюры в стиле укиё-э прелестны, но если знать историю, стоящую за каждой картиной, то они становятся в разы прекраснее. Друг со мной соглашался, но все равно упорно гнул линию, что де “настоящее везде, всегда и для всех настоящее”. Наверное, он тоже в беседе со мной “спортивный” или может, жара, духота и напитки на нас так благотворно влияли. В общем, с меня потребовали вещдок, то есть привести пример, что я с превеликим удовольствием и сделала – об этом, собственно, и пойдет речь ниже.

О чем картина?



Ни у кого из присутствующих, естественно, не нашлось верного ответа. Только и сказано было “про что-то, кажется, грустное”. Но если кто был в Монголии, то знает, что в худоне (с натяжкой можно перевести как "сельская местность") люди живут в юртах, и перед любой юртой всегда есть коновязь (нижнее фото справа). Табуны в Монголии пасутся на воле и никто за ними особо не присматривает, поэтому туристам всегда приходится напоминать, что монгольские кони не очень прирученные, вернее, полудикие, и если подойти к ним не стой стороны или сзади, то могут лягнуть и даже укусить. Но я отвлеклась. В общем, есть коновязь, где привязывают лошадей, которых поймали из табуна и на которых будут кататься несколько недель, пока снова не отпустят в табун и не поймают новых. Поэтому у коновязи всегда два или три коня, не больше, хотя зависит, это, конечно, от размеров и благосостояния семьи.

 

В любом случае, одного взгляда на картину для монгола достаточно, чтобы понять, что у коновязи много лошадей – должно быть, в юрте много гостей. А много гостей означает праздник – внутри, наверное, пир горой! По виду лошадей понятно, что стоят они здесь довольно-таки долго, значит, праздник в юрте отмечают особенный.

Идем дальше. Сразу видно, что время года на картине – осень или ранняя зима. Лето, по понятной причине, исключается, весна – тоже, потому что весной лошади такими красивыми и тучными (на монгольском я бы написала “жирными”, так как применительно к домашнему скоту – это очень хорошее слово) не бывают. Так и есть — подходим к картине и читаем надпись: Художник Ч.Хүрэлбаатар “Семнадцатый день среднего месяца осени”. По названию сразу становится ясно не только время года, но и что за праздник отмечает народ в юрте.

Начнем с того, что, как и везде, летом все заняты. Надо заготовить молочной еды на осень, зиму и весну. В июне надо постричь овец, накосить достаточно травы в августе, починить все, что нужно починить, утеплить зимнюю стоянку, обработать шкуры, смастерить из них уздечки, сбрую и другую упряжь, и еще много-чего успеть за три коротких месяца тепла. В общем, летом дел большущий воз и большущая же тележка – вспомним хотя бы сказку про муравья и стрекозу (монгольская версия, конечно же, другая). Немного передохнуть перед наступлением холодов удается лишь к осени. Поэтому все праздники – свадьбы, первая стрижка волос у мальчиков в три года и у девочек в два или четыре года, великовозрастные юбилеи – проходят обычно осенью, когда много кумыса и молочной еды, ну и овцы за лето жир нагуляли.

Особое место, конечно, занимают свадьбы. Семнадцатый день среднего месяца осени по лунному календарю приходится на один из редких дней в году, когда совпадают "Балжинням" и "Дашням", и согласно буддийской астрологии брак заключенный в такой день будет дружным и счастливым. В этот день дворец бракосочетания в столице начинает работать чуть ли не в 5 утра и закрывается лишь к 11 ночи. Девиз дня – брачуйся, кто может! :)

Всю эту информацию монголы считывают в считанные секунды. И сразу же понимают, о чем картина.

Всадник повесив голову, едет в сторону одиноких холмов, а веселье, смех и песни остались в юрте за спиной. Художник не стал рисовать юрту – и так все понятно. Любой побывавший на свадьбе дорисует в уме какое веселье сейчас в юрте. Конь тоже понуро едет тихим шагом, уловив, видимо, настроение хозяина. Не прийти на свадьбу, он, наверное, не мог, но и выдержать до конца, наверное, не было сил. “Про что-то грустное” – это в общем и целом, а именно – картина о несбывшейся любви, споткнувшейся о порог новой, белой и счастливой юрты.


P.S. Спор я выиграла :)
P.P.S Кому интересно, стихиотворение к картине читайте здесь (на монгольском) .

2015/05/31

Улсын реклам


Улс бүр өөрсдийн бахархал, үнэ цэнэ, дэлхийн соёлын санд оруулах хувь нэмэр гэж үзэх зүйлээ дөвийлгөн харуулж рекламаа хийдэг нь зүйн хэрэг. Гүржүүд өндөр сайхан уулс, үндэстний баялаг хоол, түүхэн дурсгал газар бус бүжгээр рекламаа хийсэн нь нэгийг өгүүлж нөгөөг бодуулна. Алдарт Сухашвилигийн үр ач нар дэглэсэн бололтой. Уулын хийгээд талын гүржүүдийн төрөл бүрийн бүжгийг гайхалтай хослуулж орчин цагийн аяс нэмсэн нь таалагдлаа.



P.S. Гүрж бүжгүүдээс миний дуртай нь рачули, казбегури & хосоороо цагаан хувцастай бүжиглэдэг бүжиг. Нэрийг нь даанч мартчихаж, 3:20 бүжгийн нэрийг мэддэг хүн байвал хэлж өгч туслана уу? Мэдээж бас лезгинкад дуртай – кавказын бүх үндэстэн, ястны лезгинкад.

2015/04/22

Нацүмэ Соосэки "Арван шөнийн зүүд"




Нацүмэ Соосэки “Арван шөнийн зүүд” 
Орчуулга: Сүрэн (япон хэлнээс)

  Гурав дахь шөнө

  Ийм нэгэн зүүд зүүдлэв.

  Зургаан нас хүрэх хүүхэд үүрч явна. Лавтайяа миний хүү. Хачирхалтай нь нүд нь сохор, толгой нь мулзан ажээ. Хараагаа хэзээ алдаа вэ гэж асуутал "Аль эртнээс хө" гэж хариулав. Дуу нь хэдий хүүхдийн дуу боловч үг хэл нь том хүнийх. Надтай эн тэнцүү мэт ярих аж.
  Баруун, зүүнээ тутрагын талбай ногоорно. Бид нарийхан жимээр явж буй. Харанхуйд хааяа дэглийний дүрс харагдана.
  - Тутрагын талбайд ирлээ гэж ар нуруунаас хүүхэд хэлэв.
  - Яаж мэдээ вэ? – эргэж харан асуутал,
  - Дэглий дуугарч байгаа юм биш үү гэв.
  Тэр даруй дэглий шувуу хоёр удаа дуугарах нь тэр.
  Хэдий өөрийн хүүхэд боловч жаахан айдас төрөв. Ийм амьтан үүрч явбал үүнээс цааш юу тохиолдохыг хэн мэдлээ. Хаа нэгтээ хаячих газар байхгүй юу гэж бодон алсыг харваас харанхуйд аглаг ой сүглийн үзэгдэв. "Тэнд хаявал" гэж бодсон даруй нуруунаа хүүхэд "Хэ хэ" гэх нь дуулдав.
  - Юунд инээгээ вэ?
  Хүү хариулсангүй. Гагцхүү "Аав аа, хүнд байна уу?" гэж сөргүүлж асуув.
  - Хүнд биш ээ гэж хариултал,
  - Мөд хүнд болно гэв.
  Би ойг чиглэн дуугүй алхлаа. Тутрагын талбай дундуурх жим мурийж тахийх тул талбайгаас гарахад бэрх санж. Хэсэг алхсаны дараа жим салаалсан газар ирэв. Би салаа замын голд зогсоод түр амсхийлээ.
  - Чулуун тэмдэг байх ёстой доо гэж жаалхүү хэлэв.
  Нээрээн, хүний бүсэлхий хэр өндөр, найман сүн(*1) шоо дөрвөлжин чулуу байх юм. Нүүрэн талд нь "Зүүнээ – Хигакүбо, Баруунаа – Хоттабара" гэж бичсэн байна. Харанхуй атал улаан үсэг нь тод харагдана. Гүлмэрийн(*2) гэдэс лүгээ адил эвгүй өнгөтэй улаан үсэг байв.
  - Зүүнээ явбал дээр гэж хүү тушаав.
  Зүүн тийш харваас саяын ой бараан хар сүүдрээ өндөр тэнгэрийн дээрээс бидний толгой дээр унагах ажээ. Би тэрхэн зуур тээнэгэлзэв. Гэвч хүү "Эргэлзэх хэрэггүй" гэж нэмж хэлэв. Тиймээс би арга буюу ойн зүг алхаж эхэллээ. "Хараагүй атлаа юм бүхнийг мэддэг байх нээ" гэж дотроо бодон шулуун замаар ойд дөхөж иртэл нурууны ардаас хүү "Сохор байх ч хэцүү юм аа" гэв.
  - Тийм учир чамайг үүрч явна шүү дээ.
  - Үүрүүлснээ умартсан мэт үг хэлж буйдаа уучлал гуйя. Гэвч хүмүүс басамжлахаар дургүй хүрэх юм. Төрсөн эцэг минь хүртэл басамжлахаар бүр ч дургүй хүрнэ.
  Миний нэг л эгдүү хүрэв. Бушуухан ойд аваачиж буулгаж хаях минь гэж бодон яарлаа.
  - Жаахан яваад ойлгоно оо. Яг ийм шөнө байсан даа – нуруун дээрээс хүү өөрөө өөртэйгээ ярьж буй мэт хэлэв.
  - Юуг тэр вэ? – би ууртай дуугаар ундууцан асуулаа.
  Харин хүү "Юуг нь мэднэ биз дээ" гэж тохуурхсан янзтай хариулав. Тэгтэл нээрээн, нэг л мэдэх юм шиг санагдаж эхлэв. Гэвч юу болох нь тодорхой бус. Гагцхүү, өнөөдрийнх шиг орой байсан санагдана. Мөн цааш жаахан явбал мэдчих мэт санагдана. Мэдвэл хэцүүдэх учир мэдэхээсээ өмнө бушуухан хүүг хаяад санаа амрах хэрэгтэй мэт санагдана. Тиймээс би алхаагаа түргэсгэв.
  Түрүүнээс хойш бороо орж буй. Урдах зам улам харанхуй болов. Зүүд манан дунд мэт ажээ. Гагцхүү жаалхүү нуруунаас зүүгдэх агаад өчүүхэн зүйлийг ч үл орхин харуулах толь шиг миний өнгөрсөн, одоо, ирээдүйн бүхнийг гэрэлтүүлэн тусгана. Тийн атлаа миний хүү юм. Мөн сохор хүүхэд юм. Тэсвэрлэхийн аргагүй болж ирэв.
  - Энд, энд. Яг энэ хуш модны ёроолд.
  Бороон дунд хүүгийн дуу тов тод дуулдав. Би өөрийн эрхгүй зогслоо. Хэзээнээс юм, ойн гүнд орсон байжээ. Нэг кэн(*3) хэрийн зайнд харлах юм хүүгийн хэлснээр хуш мод бололтой.
  - Аав аа, энэ хуш модны ёроолд болсон, тийм үү?
  - Тийм гэж би өөрийн мэдэлгүй хариулав.
  - Бүнкагийн (*4) тавдугаар он, луу жил байсан.
  Нээрээн, Бүнкагийн тавдугаар оны луу жил байсан мэт санагдана.
  - Намайг алсан чинь одооноос яг зуун жилийн өмнө байх аа.
  Түүний үгийг дуулмагц одооноос яг зуун жилийн өмнө Бүнкагийн тавдугаар оны луу жилийн ийм нэгэн харанхуй үдэш, энэ хуш модны ёроолд нэгэн сохор хүн алснаа би тод санав. Алуурчин байснаа мэдсэн тэр мөчид хүү нуруунаа гэнэт чулуун бурхан Жизоо шиг хүнд болов.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

*1 сүн – 3.03 см.
*2 гүлмэр – хоёр нутагтан амьтан, англиар newt, triton, японоор 井守 гэдэг. Монголд "Сибирийн гүлмэр" гэх төрөлд хамаарах гүлмэр байдаг (Нэвтэрхий толь)
*3 кэн – уртын нэгж, 1.82 метр
*4 Бүнка – Эдогийн сүүл үед хамаарах он тооллын нэг, 1804~1818.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Сонирхвол: эхний шөнийн зүүд & зургаа дахь шөнийн зүүдийг эндээс уншаарай.



2015/04/17

Мэнгли




Миний хамгийн дуртай яруу найрагчдын нэг нь Махтумкули. Аавын оуютан байхдаа авсан Махтумкулигийн шүлгийн түүвэр дунд сургуульд байхад "минийх" болсон санагдана... гэдэг нь миний бодол. Учир нь санаандгүй нэг ярианаас эгч бас "тоочиглосон" байсныг мэдсэн юм... кк. Тэгээд яахав дээ, "Махтумкули минийх, яагаад гэвэл би илүү дуртай", "Үгүй, үгүй, та биш би илүү дуртай", "Танд яахав Ремаркийг өгье", "Авахгүй юмуу? Аан, за тэгвэл Ремарк минийх. Бас Цвейг", "Аан? Үгүй, үгүй, ёстой тэгж ярихгүй", "Орос "Догшин жаран" минийх шүү", "Бас Түдэв гуайн "Нүүдэл суудал" романы орос орчуулга минийх" гээд ширүүхэн яриа өрнүүлж байснаа гэнэт хоёулаа аавынхаа гэрээс гараагүй байж хэдэн номыг нь хувааж авах тухай маргаж буйгаа ойлгож, баахан ичиж, ажилдаа явсан ааваасаа зовж, ярианы сэдэв уул нь "дуртай ном" байсныг бантсандаа хоёр биедээ батлахыг хичээж... Бас болоогүй ээ, дүү бас энэ ярианд оролцох эрхтэй билүү... гэж :) Sorry, далийчихлаа. Махтумкулийг ярьж байсан шдээ.

Ингэхэд зохиолч, хот хоёрын хамгийн сайхан учрал гэвэл би О.Хэнри, Нью-Йорк хоёрыг нэрлэнэ. Зохиолч & хүүхэд гэвэл яриан байхгүй Л.Кэролл & Элис. Яруу найрагч & бүсгүй гэвэл Данте & Бэатричэ, Пушкин & Керн гээд зөндөө зөндөө, тэдний нэг нь Махтумкули & Мэнгли. Харин хоёр яруу найрагчийн учрал гэвэл миний хувьд Махтумкули, Тарковский хоёроос дээр гарах нь үгүй. Туркмен хэл мэдэхгүй учир Махтумкулийн яруу найргийг орос хэлээр, Тарковскийн орчуулгаар л сэтгэлдээ шингээсэн дээ. Дундад азийн түүх, соёл, уран зохиолыг сонирхож болсон минь ч энэ хүнээс эхтэй.

Ингэхэд, гоо бүсгүй шалгаруулах янзан бүрийн тэмцээн "Монголын мисс", "Дэлхийн мисс", "Хорвоогийн (сэрүүднээ) мисс" гэсэн нэртэй байдаг даа. Үнэндээ инээдтэй санагддаг, ялангуяа монголоор "мисс" гэж бичих нь. Ийм тэмцээний мөн чанар бус зүгээр нэрнийх нь тухай ярихад, Туркменд гоо бүсгүй шалгаруулах тэмцээнийг Махтумкулийн насан туршдаа хайрлаж, тоймгүй олон шүлэг найргаа зориулсан бүсгүйн нэрээр "Мэнгли" гэж нэрлэдэг нь арай л учиртай агаад уянгатай. Махтумкулигийн Мэнглид зориулсан шүлгүүд... ямар сайндаа хожмын нэгэн яруу найрагч “хайр дурлалын яруу найраг арвин их ургацаа ганц Махтумкулид өглөө, түүнээс хойш хоосон талбай самнаж, энд энд тэнд унасан ширхэг буудай түүх л бидэнд үлдээд байна” гэж байх вэ дээ. Гэхдээ тэр тансаг сайхан шүлгүүд сэтгэлийн асар их энэлэл шаналлаас үүдэн төрсөн байж мэдэх юм. Махтумкули шүлгийнхээ ард “Фраги” гэж нэрээ тэрлэж байсан нь “хагацсан” гэх утгатай. Хайртай Мэнглигээсээ хагацсан, хоёр ах нь дайснуудад олзлогдож амиа алдсан, хоёр хүүгээ алдсан, өөрөө эх нутгаасаа хол олон жилийг олзонд өнгөрүүлсэн...

Ингэхэд, "ингэхэд ингэхэд" гэж байгаад зогсоо зайгүй хөврүүлэх шинжтэй. Уул нь өнөөдөр.. "Мэнгли" гэдэг нэр бүсгүйн жинхэнэ нэр биш Махтумкулийн өгсөн нэр, туркмен хэлээр "мэнгэ" гэсэн утгатайг мэдэж баярласнаа л бичиж гэж байлаа. Монгол хэлний "мэнгэ"-тэй бас ижил төстэй байгааз. Миний баярлах зүйлээ гэж 