2015/04/17

Мэнгли




Миний хамгийн дуртай яруу найрагчдын нэг нь Махтумкули. Аавын оуютан байхдаа авсан Махтумкулигийн шүлгийн түүвэр дунд сургуульд байхад "минийх" болсон санагдана... гэдэг нь миний бодол. Учир нь санаандгүй нэг ярианаас эгч бас "тоочиглосон" байсныг мэдсэн юм... кк. Тэгээд яахав дээ, "Махтумкули минийх, яагаад гэвэл би илүү дуртай", "Үгүй, үгүй, та биш би илүү дуртай", "Танд яахав Ремаркийг өгье", "Авахгүй юмуу? Аан, за тэгвэл Ремарк минийх. Бас Цвейг", "Аан? Үгүй, үгүй, ёстой тэгж ярихгүй", "Орос "Догшин жаран" минийх шүү", "Бас Түдэв гуайн "Нүүдэл суудал" романы орос орчуулга минийх" гээд ширүүхэн яриа өрнүүлж байснаа гэнэт хоёулаа аавынхаа гэрээс гараагүй байж хэдэн номыг нь хувааж авах тухай маргаж буйгаа нэгэн зэрэг ойлгож, баахан ичиж, ажилдаа явсан ааваасаа зовж, ярианы сэдэв уул нь "дуртай ном" байсныг бантсандаа хоёр биедээ батлахыг хичээж... Бас болоогүй ээ, дүү бас энэ ярианд оролцох эрхтэй билүү... гэж :) Sorry, далийчихлаа. Махтумкулийг ярьж байсан шдээ.

Ингэхэд зохиолч, хот хоёрын хамгийн сайхан учрал гэвэл би О.Хэнри, Нью-Йорк хоёрыг нэрлэнэ. Зохиолч & хүүхэд гэвэл яриан байхгүй Л.Кэролл & Элис. Яруу найрагч & бүсгүй гэвэл Данте & Бэатричэ, Пушкин & Керн гээд зөндөө зөндөө, тэдний нэг нь Махтумкули & Мэнгли. Харин хоёр яруу найрагчийн учрал гэвэл миний хувьд Махтумкули, Тарковский хоёроос дээр гарах нь үгүй. Туркмен хэл мэдэхгүй учир Махтумкулийн бүтээлийг орос хэлээр, Тарковскийн орчуулгаар л сэтгэл зүрхэндээ шингээсэн дээ. Дундад азийн түүх, соёл, уран зохиолыг сонирхож болсон минь ч энэ хүнээс эхтэй.

Ингэхэд, гоо бүсгүй шалгаруулах янзан бүрийн тэмцээн "Монголын мисс", "Дэлхийн мисс", "Хорвоогийн (арай л сэрүүднэ) мисс" гэсэн нэртэйг байдаг даа. Үнэндээ инээдтэй санагддаг, ялангуяа монголоор "мисс" гэж бичих нь. Харин Туркменд гоо бүсгүй шалгаруулах тэмцээнийг Махтумкулийн насан туршдаа хайрлаж, тоймгүй олон шүлэг найргаа зориулсан бүсгүйн нэрээр "Мэнгли" гэж нэрлэдэг нь учиртай бөгөөд уянгатай. Махтумкулигийн Мэнглид зориулсан шүлгүүд нээрээ... ямар сайндаа хожмын яруу найрагчид “хайр дурлалын яруу найраг арвин их ургацаа ганц Махтумкулид өглөө, түүнээс хойш хоосон талбай самнаж, энд энд тэнд унасан ширхэг буудай түүх л бидэнд үлдээд байна” гэж байхав дээ. Гэхдээ тэр тансаг сайхан шүлгүүд сэтгэлийн асар их энэлэл шаналлаас үүдэн төрсөн байж мэдэх юм. Махтумкули шүлгийнхээ ард “Фраги” гэж нэрээ тэрлэж байсан нь “хагацсан” гэх утгатай. Хайртай Мэнглигээсээ хагацсан, хоёр ах нь дайснуудад олзлогдож амиа алдсан, хоёр хүүгээ алдсан, өөрөө эх нутгаасаа хол олон жилийг олзонд өнгөрүүлсэн...

Ингэхэд, "ингэхэд ингэхэд" гэж байгаад зогсоо зайгүй хөврүүлэх шинжтэй. Уул нь өнөөдөр.. "Мэнгли" гэдэг нэр бүсгүйн жинхэнэ нэр биш Махтумкулийн өгсөн нэр, туркмен хэлээр "мэнгэ" гэсэн утгатайг мэдэж баярласнаа л бичиж гэж байлаа. Монгол хэлний "мэнгэ"-тэй бас ижил төстэй байгааз. Миний баярлах зүйлээ гэж 

2015/04/02

Р. Акүтагава шилдэг өгүүллэгийн түүвэр




Шуурхай мэдээ хүргэе!
Япон улсын нэрт зохиолч Р.Акүтагавагийн шилдэг өгүүллэгийн түүвэр хэвлэгдэн гарлаа. Япон хэлнээс монгол хэл рүү орчуулсан Акүтагавагийн анхны өгүүллэгийн түүвэр юм. Орчуулгын тэргүүн дэвтэртээ монгол хэлнээ орчуулагдаж байгаагүй, эсвэл хараахан олны танил болоогүй 20 өгүүллэг шилж оруулсан тул таалан соёрхоно уу :)

2015/03/16

RIP Тэрри Пратчэт


Тэрри Пратчэт хорвоог орхин оджээ...
Высоцкийн "Оргил” дуу “И только немного завидуешь тем, другим, у которых вершина еще впереди" гэж төгсдөгийг ойлгож байна аа... би ч бас жаахан атаархаж байна. Тэрри Пратчэтыг хараахан уншаагүй хүмүүст. Түүнийг ёж, хошин шогийн мэдрэмжийг шинээр нээж баясах хүмүүст... Хурдан уншмаар байдаг, даанч хурдан уншвал ном дуусчих гээд байдаг, яажшуухан балаанс барих вэ? Ийм асуудалтай тулгарч байвал цэнгэл баясал гэхээс өөр юу гэх вэ.

My best:

Итак, все в этом мире шло своим ходом — за исключением всего остального, что решительно шло наперекосяк.

Хаос всегда побеждает порядок, поскольку лучше организован.

"Human beings make life so interesting. Do you know, that in a universe so full of wonders, they have managed to invent boredom."

"An education was a bit like a communicable sexual disease. It made you unsuitable for a lot of jobs and then you had the urge to pass it on."

"I'll be more enthusiastic about encouraging thinking outside the box when there's evidence of any thinking going on inside it."

"Some humans would do anything to see if it was possible to do it. If you put a large switch in some cave somewhere, with a sign on it saying 'End-of-the-World Switch. PLEASE DO NOT TOUCH', the paint wouldn't even have time to dry."

"God does not play dice with the universe; He plays an ineffable game of His own devising, which might be compared, from the perspective of any of the other players [i.e. everybody], to being involved in an obscure and complex variant of poker in a pitch-dark room, with blank cards, for infinite stakes, with a Dealer who won't tell you the rules, and who smiles all the time."

"If cats looked like frogs we'd realize what nasty, cruel little bastards they are. Style. That's what people remember."

"Time is a drug. Too much of it kills you."

"Most of the great triumphs and tragedies of history are caused not by people being fundamentally good or fundamentally evil, but by people being fundamentally people."

"My mother ran away before I was born". "

"In the distance a couple were having the kind of quarrel that causes most of the surrounding streets to open their windows and listen in and make notes."

"... always wear completely clean underwear every day because you never knew when you were going to be knocked down and killed by a runaway horse and if people found you had unsatisfactory underwear on, you'd die of shame."

"He looked nervous, like an atheist in a thunderstorm. "

"Ankh-Morpork has always had a fine tradition of welcoming people of all races, colours and shapes, if they have money to spend and a return ticket."

"Good morning, sergeant," said William. A nod from the troll indicated that he was prepared to accept, on available evidence, that it was morning and, in certain circumstances, by some people, might be considered good.

"He'd experienced the lovely warm feeling of a bad job well done."

Необходимо сказать, что смеяться в подвалах инквизиции особо не над чем. Если у вас нормальное чувство юмора.

Этому наверняка есть какое-то естественное объяснение. Или, по крайней мере, неестественное.

В отличие от Анка, Морпорк считался местом крайне малопочтенным. Едва ли можно было добавить хоть еще одну ложку в эту бочку дегтя. Даже прямое попадание метеорита пошло бы Морпорку только на пользу.

2015/02/26

Осенние дела - причины


  

Несколько месяцев назад я тут живописала историю введения офисной униформы – в нашем-то веке, когда даже самые консервативные японские компании от нее отказываются. А также обещала написать про причины всей этой кутерьмы, хотя никто меня и не просил. И вот – пишу, потому что слово не воробей... Хотя, если подумать, обещанного три года ждут, а через три года можно и забыть... Но переходим к делу.

Есть в японских офисах дама, которую именуют “оцубонэ”. Слово это означает, что дама проработала в компании много лет, вне зависимости от должности (большую должность она, скорее всего, не занимает, потому как – ау, компания японская традиционная, консервативная) имеет определенную власть в своем отделе, работу свою знает и выполняет хорошо, вследствие чего в ее обязанности входит обучение новых сотрудников, но этого ей показалось мало, и она взяла на себя добровольный труд следить за общестенным порядком и моралью (касающимся, скорее всего девушек, потому что – ау), люди не смеют или не желают ей перечить, так как удовольствие это сомнительное, ей наверняка больше сорока пяти лет, и в девяносто девяти случаях из ста она не замужем.

Дабы предотвратить недоразумения замечу, что замужние женщины не превращаются в цубонэ не потому, что на них замужество так благотворно и человеколюбиво влияет. Во-впервых, женщина вышедшая замуж, в большинстве случаев при рождении ребенка с работы увольняется и становится домохозяйкой. Если по каким-то причинам она захотела вернуться на работу, то положение у нее не очень завидное: ей нужно срываться домой, как только прозвенит звонок (режим работы яслей и детсадов – все в в этой стране исходит из того, что женщина является домохозяйкой), ей приходится брать внезапные отпуски, если ребенок заболел (не больничный и не отгул; все случаи неявки на работу из-за самочувствия своего или ближнего – за счет дней ежегодного отпуска), она не может работать сверхурочно, а в случае авралов вынуждена просить коллег о помощи и выручке, то есть просить их выполнить за нее ее работу. Тут уж, согласитесь, не до общественного порядка и морали – лишь бы коллеги на нее саму, нерадивую, не косились. А цубонэ все время работала, работала и еще трижды работала, и потому у нее если не должность, то непререкаемый авторитет.

В общем, есть у нас цубонэ, в самом ее классическом виде. И есть на нашем этаже девушка – молодая и модная. Выполняет она работу чисто внутреннюю, контакты с лицами вне компании исключены, поэтому о деловом фасаде в виде делового костюма ей заморачиваться не нужно – достачно соблюдать обычный офис кэжуал. Она красит ногти яркими цветами, иногда носит короткие юбки, но каблуки носит, как и большинство японок, только для того, чтобы прийти в офис и уйти из него – в офисе у нее удобная обувь на низком каблуке. Мне ее одежда никогда слишком яркой или вызывающей не казалась. Может быть, некоторых мужчин в преклонном возрасте ее ногти и наряды раздражали, но они благоразумно молчали, зная, как это глупо – делать молодежи замечания по поводу внешности. А может быть, они помнили свое время – время, когда старики считали молодежь, слушавшую Битлз, хулиганами и ругали их на чем свет стоит.

И вот выяснилось, откуда растут ноги у всей этой гнусности, именуемой офисной униформой. Оказывается, наша цубонэ сделала замечание руководителю молодой и модной – типа, следует обращать внимание, соответствует ли одежда сотрудниц принятым в обществе нормам, и попросила его принять соответсвующие меры. Примем во внимание, что цубонэ не сделала прямого замечания молодой и модной. Руководитель молодой и модной, как и все бедные менеджеры среднего звена, в который раз оказался между молотом и наковальней. Ему до лампочки, кто в чем ходит, но сказать цубонэ, чтобы она занималась своими делами, он не может. Во-первых, это означает, боже упаси, прямую конфронтацию. Во-вторых, цубонэ – женщина , и не ему – мужчине спорить с ней о том, какой должна быть одежда у девушек в офисе. В третьих, цубонэ наверняка уверена в своей правоте, если решилась попросить его принять меры. А указывать людям, что они ошибаются – крайне неприятно. Неприятность удваивается, если люди эти уверены в своей правоте, а тем более неприятно, если это цубонэ, “удрученная” имиджем компании в глазах общества.

С другой стороны, делать замечание молодой и модной тоже не больно хочется. Во-первых, ему самому кажется, что проблема яйца выеденного не стоит. Во-вторых, из-за таких дурацких замечаний можно получить кличку “старье” и стать мишенью для насмешек всех женщин в компании. Ладно бы, если бы ему было лет этак шестьдесять – тогда все можно было бы списать на преклонный возраст и “консервативность”. Но самое главное в-третьих, ему не хочется конфликта с молодой и модной. Она, в отличие от него не обязана работать сверхурочно, но когда надо, всегда великодушно соглашается остаться в офисе на пару часов, а то и более. Надо быть идиотом, чтобы из-за глупых замечаний испортить отношения с человеком, от сотрудничества которого сам зависишь.

В общем, классически-офисно-японский случай межчеловеческих отношений, когда оба варинта решения никуда не годятся. Но выход был найден тоже классически-японский, а именно – убрать саму проблему. Менеджеру нашему было легче добиться решения: 1) ввести униформу для женщин; 2) потратить 20,000 долларов на перестройку офиса, чем идти на конфронтацию с кем-бы то ни было. То, с какой легкостью компания согласилась на эти “реформы”, также говорит о многом. В общем, менеджеру никому замечание делать не пришлось, но в итоге все девушки сейчас носят униформу: приходят пораньше, переодеваются и уходят, понятное дело, тоже немного позже.

И это отнюдь не единственный, на моей памяти случай, когда то, что касалось двух – трех персон, каким-то расчудесным образом в результате касается всех. Когда ради избежания конфликта или прямого разговора вводятся правила и предписания, которые немного (или много) портят жизнь всем остальным. В общем, глупо выгляжу я сейчас на работе в этой дурацкой униформе.

И да, когда я делюсь этой историей с друзьями, у всех – вполне закономерно – возникает вопрос: “А нельзя ли было оцубонэ или менеджеру просто, доверительно попросить сотрудницу носить что-нибудь подлинее? Почему замечание или просьба про одеждув умах японских служащих равняется конфликту?” Объяснение всему этому есть, но это такие дебри из истории, культуры, национального сознания и прочая прочая... что себе дороже туда залезать :D

P.S. За ошибку в работе можно делать любые замечания – можно пенять, ругать и как угодно сотрясать воздух словами. Но когда речь идет о материях, не касающихся прямо работы, то все стараются избежать малейшего прямого столкновения.

2015/01/25

Мэдлэгт дусал нэмэр... кк


  

Сайхан амарч байна уу?
Өнөөдөр япон модон барын зургийн тухай цуврал бичлэг эхлүүлэх гэж байтал Путин саад болов...

Уран зургийн түүхийн хичээлээр шалгалт өгөх оюутнууд байна уу? Сэргэн мандалтын үеэс эхлэн өнөөг хүртэлх үй олон зураачдын нэрийг цээжилнэ гэдэг амаргүй. Тиймээс шпи мандтугай. Ялангуяа ийм шпи:

Зурган дээрх хүмүүс эр, эмгүй Путин шиг харагдаад байвал Ян ван Эйк гэж хариул. :)

  

P.S. Урлагийн их сургуулийн орос оюутнуудын шпи.

2015/01/08

Сэтгэлээ дагаад


  

  Сүзанна Тамаро "Сэтгэлээ дагаад", 1994
  Susanna Tamaro "Va' dove ti porta il cuore"

Дэлхийн 35 хэлнээ орчуулагдсан итали бүсгүйн зохиол. Италид хэвлэгдсэн жилдээ 2 сая хувь борлогдсон, Японд гэхэд л 500 мянган хувь зарагдсан бэстсэллэр. Далийхад, Умбэрто Экогийн “Сарнайн нэр” (итали хэлнээс монгол руу орчуулах буянтан гарч ирээсэй билээ...) ч хэвлэгдсэн жилдээ 2 сая орчим хувь борлогдож бэстсэллэр болсон. Гэхдээ статистик ч яах вэ, зүгээр энгийн хэлээр бичигдсэн сайхан зохиол учир танилцуулмаар санагдаад.

Италийн нэгэн хотхонд амьдрах эмээгийн Америкт сурахаар одсон ач охиндоо бичсэн захидлуудаас зохиол бүрдэх тул зохиомжийн хувьд маш энгийн. Эмээ захидалдаа өөрийн туулсан амьдрал, гэр бүлийн харьцаа, ач охиныхоо бага насны дурсамж, амьдрал хийгээд бурхнаас асуух асуулт... эртнээс хэлмээр байсан ч хэлж чадаагүй зүйл, зүгээр санаанд ороод хуваалцах зүйл гээд янз бүрийн юмны тухай бичнэ. Бүгдийг нь нийлүүлээд уншсаны дараа үлдсэн сэтгэгдэл гэвэл しっとり гэхээс өөр үг олдохгүй нь.

Нэлээд дээхэн уншсан болохоор нарийн ширийнийг мартсан ч уншсандаа таатай байснаа сайн санана. Харин өнөөдөр италийн уран зохиолынхон (зохиолчид, уран зохиол судлаачид, шүүмжич нар) энэ номыг хэрхэн хүлээж авсан тухай санаандгүй нэгэн нийтлэл уншаад авдраа, авдраа гэнэ компьютэрээ ухаж бас бус тэмдэглэл хөтөлснөө гаргаж ирэв. Ер нь бол Италийн уран зохиолынхон зад шүүмжилсэн юм байна л даа. Зарим нь бүр “Итали уран зохиолын шившиг” гэж нэрлээд ийм ном бэстсэллэр болсныг ард олны доройтол гэж хүртэл үзсэн байх юм. Хэт их шүүмжлэлд өртсөн болоод тэр үү, бүсгүй 2000 онд Ром хотоос Тосканагийн хөдөө рүү нүүж найм, есөн муур нохой тэжээн ганцаараа амьдрах болсон гэнэ. Хэнд ч ойлгомжтой энгийн хэлээр бичсэнийг надаас эхлэн олон уншигч үнэлсэн байх, ер нь ная гарсан настан буурал хорьтой ач охиндоо нэээх кэцүү үгтэй захидал бичих үү? Тэгтэл шүүмжлэгчид хэн бүхний ойлгох энгийн хэллэгийг “хүүхэд, хүүхнүүд, хөгшчүүлд таарсан” гэж тодорхойлоод уран зохиолын хэл гэдэг тодорхой хэлбэрийг баримтлахаас гадна нарийн тансаг байх ёстой гэж шүүмжилсэн ажээ. Хмм...
Ийм үзэл гэхдээ дан ганц италиар хязгаарлагдахгүй л дээ. Олон үг хэлж болох ч Бокаччо үеийнхээ сэхээтнүүдийн дунд ноёрхох "уран зохиолыг сонгодог латинаар л бичих ёстой" гэх үзлийг үл тоомсорлон амьд ярианы хэлээр Дэкамэроныг бичсэн нь яамай.

Бас нэг сонирхол татсан зүйл бол “Сэтгэлээ дагаад” (махчилбал “Зүрх хаашаа чиглүүлнэ, тийшээ яваарай”) гэх зохиолын нэрийг ч маш олон хүн шүүмжилсэн юм байж. "Үгүй, үүний одоо юуг нь шүүмжилдэг байна аа?" гэж гайхаж байвал та лав загалмайтан биш ээ. Өнө эртний католик шашны уламжлалтай Итали оронд хүн гээч бурхны сургаалийг “ухамсраараа” дагах ёстой, “сэтгэлээрээ” дуртай зүйлээ хийж дунд чөмгөөрөө жиргэж болохгүй гэж итгэх хүмүүс өнөө хэр олон аж. Энэ тухай Сүзанна “Барууны орнуудын хүмүүс өөрийн сэтгэл рүүгээ өнгийн харж, дотоод сэтгэлээ шударгаар харж чадахаа байсан. Бүгдийнх нь толгой л хэрээс хэтэрхий том болоод байна” гэжээ. (Сүзаннатай санал нийлэх ч хэний манаагүй сүүлийн үед 頭でっかち болоод байх шиг)

Хамгийн гол нь каратэгээр хичээллэдэг Сүзанна “Сэтгэлээ дагаад” гэдэг үгийг “Хагакүрэ” (葉隠) хэмээх Японы бүшидо үзлийн сургааль номоос авсан байжээ. Манайхан сэлмийн их мастер Миямото Мүсашигийн “Таван цагариг”-ийг сайн мэдэх боловч “Хагакүрэ” хараахан олны танил болоогүй мэт. Ер нь бол дутахгүй сайн ном, японыг сонирхсон хүн болгонд уншихыг санал болгоё. Сонирхуулахад, Сүзанна өөрийгөө урд насандаа Японд амьдарч байсан гэж боддог гэнэ. Учир нь багадаа “Японд байхдаа... танаас өөр хар үстэй, хар нүдтэй ээжтэй байхдаа...” гээд сонин сонин юм их ярьж байсныг ээж нь тэмдэглэн үлдээсэн гэнэ. Даанч загалмайн шашин & барууны орнуудад дахин төрөхийг “дорнын төөрөгдөл” гэж үзэх тул эргэн тойрны хүмүүс охиныг “жаахан эрүүл биш” гэж боддог байсан бололтой.

Үг олдож үхэр холдлоо, олон үг нуршилгүй зохиолын зарим хэсгээс танилцуулъя:

Хүүхэд, хөгшчүүл адилхан ажээ. Шалтгаан нь ондоо боловч аль алин нь эмзэг. Амьдралын оргил үе нь хараахан ирээгүй, эсвэл оргил үеэ аль хэдийнээ өнгөрөөсөн тул зүрх сэтгэл нь хэв маягт баригдалгүй чөлөөтэй, дураараа амьдарна. Өсвөр насанд хүрэх үед хүүхдийн биеийн эргэн тойронд нүдэнд үл үзэгдэх хуяг бий болж эхэлнэ. Хуяг бүрэлдэх явц сувдтай төстэй – шарх нь лав, том байх тусмаа хуяг нь хатуу болно. Гэхдээ нас ахих тусам тэрхүү хуяг олон жил өмссөн хувцас адил элэгдсээр, нэг л мэдэхэд нимгэн хэсгээрээ задарч хагарна. Даанч эхэндээ анзаарахгүй дээ. Өөрийгөө хуягтай хэвээр санаж байтал нэг л өдөр шалихгүй юманд гомдож, жаахан хүүхэд шиг уйлж, өтөлснөө мэднэ.

*****

Санаандгүй явдал?
Ховрой (буюу еврей) хэлэнд “санаандгүй” гэх үг байдаггүй гэсэн. Санамсаргүй, санаандгүй зүйлийг араб хэлний “аз” гэдэгтэй төстэй үгээр илэрхийлэхээс өөр аргагүй гэнэ. Сонин байгаа биз? Сонин боловч “тийм ээ” гэж бас толгой дохимоор шүү. Бурхан байх тул санаандгүй болон санамсаргүйд орон зай байхгүй, түүнийг заах үг ч хүртэл байхгүй. Бүх юм болох ёстой жамаараа болж, хэнд ч юу ч тохиолдсон гэлээ бүх юм учир шалтгаантай. Ямар ч эргэлзээгүй ийнхүү итгэх хүмүүстэй уулзах бүр үнэхээр атаархал төрнө.


*****

Хүн тодорхой нас хүртэл хувь заяны тухай боддоггүй. Чиний насны залуу хүн бүхнийг өөрийн сонголт хийгээд хийсэн хичээсэн зүйлийн үр дүн гэж итгэхийг хүсэх нь зүйн хэрэг. Зам тавих ажилчин адил, чулуу өрж өөрийн явах замаа өөрөө бий болгоно гэж бодно. Үнэндээ зам аль хэдийнээ бэлэн, хэн нэгний урьдаас бэлдсэн замаар алхахаас цаашгүй гэдгийг нэлээд хэдэн жил, сар өнгөрсний дараа анзаарна. Дөчин насны үзүүрт дөхөхийн алданд анзаарч, бүх юм өөрийн хүссэнээр болоод байдаггүйг ойлгож эхлэнэ. Гэвч хувь заяаг нухацтай бодож ойлгоход дөчин нас арай эртэднэ. Жар дөхөж, эргэж харах зам урдах замаас урт болоход өмнөө нүдэнд өртөөгүй олон зүйлийг харах болно. Ирсэн зам шулуун дардан биш, хаа сайгүй салаа зам байсныг ч анзаарна. Зарим салаа замын эхэнд “Хааш хүргэх бол?” хэмээн эргэцүүлж байсан бол заримыг нь огт анзааралгүй өнгөрөөснөө ч ойлгоно. Тэр үед урагшилж болох байтал зогсчихсон байж, тэнд яагаад эргэв, энд юунаас болж буцав гэх зэргээр элдвийг бодно. Сүгорокү тоглоомыг санаж байна уу? Амьдрал нэг тиймэрхүү эд юм даа.

*****

Өнгөрсөн зүйл сэтгэл өвтгөх нь хэлээгүй орхисон зүйл байгаа учир.

*****

Амьдралын замд эргэлзэж, зүг чигээ алдвал мод хэрхэн ургаж том болдгийг санаарай. Навч нахиа ихтэй ч үндэс муутай мод бол нэг хүчтэй салхи шуурахад л унаад өгнө. Үндэс сайтай ч навчис муутай бол модны шим шүүс сайн гүйж чадахгүй хатаж орхино. Үндэс, навчис, аль алин нь адилхан тэгш өсөж ургах нь хамгийн сайн шүү дээ. Миний охин ч гэсэн үндсээ газарт бат суулгаарай. Тэгвэл хүмүүст нөмөр болж чадна, аюулаас зугтах оромж ч болж чадна. Улирал ээлжлэн солигдоход цэцэг, жимс ч ургаж боловсорно.

Урдах зам олон салаалж харагдаад алийг нь сонгохоо мэдэхгүй бол “аль нь ч байсан яах вэ” гэж яаран шийдэлгүй, тэндээ суугаад хүлээгээрэй. Энэ дэлхийд мэндэлсэн мөч шигээ гүнзгий, том амьсгалаад олон юманд авталгүй зүгээр хүлээгээрэй. Дуугүй суугаад сэтгэлийнхээ дуу хоолойг чагнаарай. Тэгээд, сэтгэлийнхээ шивнээг дуулах аваас өндийгөөд, сэтгэлээ даган яваарай.

2014/12/11

Гинза: Токио хотын мөнгөн гудам II (төгсгөл)


(үргэлжлэл)

Вако их дэлгүүр

 

Гинзагийн билэг тэмдэг нь “амжилт” хэмээх утгатай Сэйко компанийг үндэслэгч Кинтароо Хатторигийн 1894 онд барьсан Вако их дэлгүрийн дээрээ цагтай байшин. Вако их дэлгүүр Мицүкошитэй зэрэгцэн Гинзагийн хамгийн үнэтэй их дэлгүүрийн тоонд орно. Мода загварын ертөнцөд хэн нь хэн болохыг энэ дэлгүүрээс мэдэж болохоос гадна зургаан давхарын “Вако Их танхим”-д байнга үзэсгэлэн гардаг тул Гинза орох далимаар ганц нэг шагайхад таатай байдаг.

Мицүкоши их дэлгүүр

 

Гинзагийн бас нэгэн билэг тэмдэг нь японы анхны их дэлгүүр Мицүкошигийн арслантай байшин. Оюутан байхдаа Арслантай гүүрээр нааш цааш холхих дуртай байсных уу, эсвэл их сургуулийнхаа арслантай байранд хайртай учраас тэр үү, энэ байшингийн арсланд надад их л дотно санагддаг. Гадныхан “үнэтэй дэлгүүр гэхэд адар намхан юм” гэж хэлдэг ч Мицүкоши мөнгө хайрласандаа биш дээхэн үеийн япон хүмүүсийн дундаж нурууны өндөрт тааруулж байшингаа барьсныг санах хэрэгтэй. Зуугаад жилийн өмнө баригдсан анхны метро буюу Гинза шугамын адарт эдүгээ залуучууд гараа өргөөд амархан хүрдэг нь ч үүнтэй адил шалтгаантай. Мицүкоши ч Вакогийн нэгэн адил цаг улиралд тааруулан үзэсгэлэн гаргаж, үе үе дотоод засалтаа сольдог тул ороход хэзээ ч уйдамгүй.

Кабүки театр

 

Гинзаг ярихдаа дурдалгүй өнгөрч болохгүй нэг газар бол Кабүки театр. Кабүки бол Япон улсын үндэсний жүжгийн урлаг, бүх дүрийг нь эрэгтэй жүжигчид бүтээдэг гэдгийг мэдэхгүй хүн одоо байхгүй байх. 1964 онд японы соёл урлагийн үнэт өвд бүртгэгдсэн кабүки театр нь 1600-аад оны үед Кёото хотод төрсөн боловч хөгжиж цэцэглэсэн нь эртний Эдо хот (өнөөгийн Токио) юм. Японы уламжлалт Но жүжгийг язгууртан дээдэс, самурай давхаргын хүмүүс л үзэх эрхтэй байсан бол кабүки жүжгийг Эдогийн энгийн иргэд үздэг байв. Үйл явдлын хувьд ч Но жүжигт бурхад, ноёд голлож байхад кабүки жүжгийн баатрууд нь гар урчууд, гэйша, худалдаачид зэрэг жирийн хүмүүс байх нь олонтаа. Тиймд кабүки жүжгийг эгэл ардын дундаас төрж хөгжсөн урлаг ч гэж болно. “Борчуудын” кабүки жүжиг Мэйжигийн үед “дээд зэргийн” төвшинд хүрсэн бөгөөд үүнд Гинзагийн кабүки театр ихээхэн үүрэг гүйцэтгэсэн гэдэг. Барууны үзэл нөлөө хүч түрэн орж ирж байсан 1925 онд архитектор Окада Шинъичиро кабүки театрын шинэ барилга барихдаа европын театр бус, Японы дундад зууны үеийн хэрэм цайзыг загвар болгосон нь япон хүмүүс барууныг дуурайхдаа үргэлж шилж сонгож, өөрийн юмтай хослуулдаг зан чанарын илрэл болов уу. Нөгөө талаас кабүки жүжгийн хэл, агуулга, жүжиглэх аргаас япон хүмүүсийн маш консерватив чанарыг ажиглаж болно. Жишээлбэл, кабүки жүжгийн дүрийг бүтээх арга барил, алхаа гишгээ нь эцгээс хүүд удам дамжин ямар ч өөрчлөлтгүй өвлөгдөх уламжлалтай. Кабүки жүжигчид "18 дугаар Накамүра Канзабүро", "9 дүгээр Данжүүроо", "11 дүгээр Ичикава Эбизоо" хэмээх нэртэй байдаг нь тухайн жүжигчний гэр бүл хэдэн үеэрээ кабүки театрт тоглож буйг заана.

Кабүки жүжиг маш урт боловч зөвхөн нэг бүлэг үзэх билет авч болно. Анх очиход монгол байтугай япон хүн ч юу ч ойлгохгүй тул жүжгийн агуулгын тухай япон, англи танилцуулга, үйл явдлыг англи хэл, орчин цагийн япон хэлээр тайлбарлах чихэвч авах нь дээр. Гэхдээ байнга тайлбар сонсоод байх хэрэггүй, ерөнхий агуулгыг ойлгосон бол чихэвчээ авч орчиндоо уусаад тайзан дээрх жүжиг, эргэн тойрноо сонирхон харж суухад таатай. Харин хажууд гэнэт хүн хашгирч, цаана гэнэт хэн нэгэн алга ташиж, тэнд нэг хүн гэнэт бүжиглэж эхэлбэл гайхах хэрэггүй ээ. Үзэгчид жүжигчдээ ийнхүү урамшуулах нь энгийн явдал бөгөөд жүжигчид ч үүнд нь баяртай байдаг. Үзэгчид болон жүжигчдийн энэ харьцаа кабүкигийн гарал үүслийн тухай нэгийг бодуулах ч сүүлийн үед зөвхөн өвгөд хөгшид ийнхүү урамшуулах бөгөөд “залуучууд рок концерт дээр галзуурдаг атлаа театрт орохоороо үлгэр хүмүүжлийн туйл болчих юм” гэж тэд халаглана.

Микимото 2

  

Одоо анхаарлаа орчин үеийн барилга байшинд хандуулъя. Ер нь Гинза барилга архитектурын хувьд сонирхох зүйл ихтэй бөгөөд дэлхийд нэртэй олон архитекторын бүтээлийг эндээс үзэж болно. Юуны түрүүнд, дэлхийн нэг номерын сувд үйлдвэрлэгч Микимотогийн барилгыг олохыг бодоорой. Микимото 1893 онд Гинзад анхны дэлгүүрээ нээж байсан бол зуугаад жилийн дараа 2005 онд 48 метр өндөр шинэ барилга барьсан нь өвөрмөц дизайнаараа хүмүүсийн анхаарлыг ихэд татна. (Ялангуяа над шиг байшин гэдэг заавал дөрвөлжин цонхтой байдаг мэт санадаг ширхэг ч криэйтив генгүй хүмүүсийн...) Архитектор Итоо Тоёогийн дизайн нь байшингийн цонх дөрвөлжин байх албагүй, цаашилбал давхраасаа ч хамаарах шаардлагагүй харуулсан сонин шийдэл юм. Цонхны гурвалжиндуу хэлбэр сувдны хясааг төлөөлөх тул Том, Жэрри хоёрын булаацалдаад байдаг швейцарь бяслагтай бүү эндүүрээрэй (кк). Цонхны өнцгийг зуйван байдалтай хийсэн нь дулаан уур амьсгал төрүүлж, ялангуяа Гинзагийн шөнийн гэрэлд маш гоё харагддаг.

Сони компаний барилга



Сони компаний барилга маш энгийн – зүгээр нэг дөрвөлжин байшин. Өнөөгийн бидэнд үзэмж нь гойд санагдахгүй ч архитектор Ашихара Ёшинобү 1966 онд гаднаас харахад цонхгүй, 2300 ширхэг зурагт нийлж нэгэн том дэлгэц үүсгэх хана зохиосон нь тухайн үедээ нэлээд шинэлэг дизайн байлаа. Гэвч хүмүүс энэ барилгыг гаднаас нь харах гэж биш дотор нь орж Сони компаний шинэ бүтээгдэхүүнтэй танилцахын тулд зорьдог. Танилцах гэдэг нь зүгээр нэг харж барьж сонжих биш, бүх янзаар ажиллуулж үзэхийг хэлнэ. Ер нь ийшээ ороход цахилгаан барааны ертөнцөд юу болж байгааг, хүмүүсийн нас шүднээс хамааран хандлага хаашаа чиглэж байгааг мэдэх боломжтой тул над шиг шинэ юмнаас үргэлж хоцорч явдаг нэгэнд нэлээд тустай газар. Гишгэхэд дуугарах шат зэрэг “жижиг сажиг” нэмэлт, гол хаалганы үүдэнд байнга явагдах арга хэмжээ, хамгийн гол нь Сони компаний төрөл бүрийн шинэ бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх чадвар нь энэ байшинг байнга олны хөлийн газар байлгаж ирсэн билээ.

Maison Hermes

 

Гинзагийн байшин барилгын бас нэг “од” нь яриан байхгүй Нermes Maison. Энэ дэлгүүрийн барилгыг 1998 онд Прицкэрийн шагнал авсан итали архитектор Рэнзо Пиано зохион бүтээсэн нь санаандгүй явдал биш болов уу (Р. Пиано 2013 онд Италийн сенатын байнгын гишүүн буюу Senator for Life болсон. Итали улс нийгэм, урлаг, шинжлэх ухаанд их хувь нэмэр оруулсан хүмүүсийг сенатын байнгын гишүүнээр сонгодог уламжлалтай). Учир нь Осака хотын Кансай онгоцны буудлын дизайныг Рензо Пиано хийсэн бөгөөд эл онгоцны буудал 1994 онд ашиглалтанд орсноос хойш түүний нэр хүнд Японд маш өндөр (ингэхэд монголын олон улсын шинэ онгоцны буудлын дизайныг хэн хийсэн бол...).

Maison Hermes байрлалын хувьд Dior-ын оройлцоо, Сони компаний барилгаас хэдхэн метрийн зайд байрлах тул олоход амархан. Хоёр цамхгаас бүрдэх энэ барилгыг бүтээхдээ Р. Пиано японы уламжлалт цаасан дэнлүүний зөөлөн, дулаан гэрлээс санаа авсан гэж байсан. Тэрээр барилгын гаднах ханыг шилэн бүрхүүлтэй хийхээр шийдэж, эртний венеци шилний технологийн дагуу 13,000 шилэн хавтан хийхийг Италийн Seves компанид захиалж, хэдэн тонн шилэн хавтан Токиод авчруулсан аж. Венеци шилний ачаар өдрийн гэрэлд дэлгүүрийн доторх сонин янзаар гэрэлтэн харагдаж, шөнийн цагт дотоод гэрэлтүүлэг, эргэн тойрны неон гэрэл хэрхэн тусахаас хамааран байшингийн хана түмэн өнгөөр солонгорно. Мөн Р. Пиано газар хөдлөлтөөс хамгаалах системийг зохиохдоо японы сүм хийд барих эртний арга барилыг орчин үеийн технологитой уялдуулсан тул энэ барилгыг эрт, эдүгээгийн ололт нээлтийн солбицол дээр бий болсон гэж болно.


  

Гинзагийн барилга бүхнийг дурдаж тайлбарлах аргагүй тул цаашлаад Мицүи Жүн архитекторын De Beers, Инүи Күмико архитекторын Dior Ginza, Шигэрү Бан архитекторын Nicholas G. Hayak төвийн (Swatch групп) барилгыг сонирхон үзэхийн хүсье. Armani (хулс модоор хүрээлсэн дизайнтай), Tods зэргийн хажуугаар өнгөрч харьцуулж үзэхэд ч сонирхолтой. Улирлаас хаамааран өөрчлөгдөж байдаг Chanel-ийн ханан дээрх зургийг ч бас нэг харчих хэрэгтэй.

Гинза бол тэргүүний брэндүүд байшин барилгын архитектур дизайнаас гадна дотоод засалт, гоёл чимэглэл, бараа бүтээгдэхүүнээ хэрхэн өрж тавих зэргээрээ ч уралддаг газар. Нэг удаа нэртэй брендийн Хонг-Конгийн салбарт ажилладаг найз бүсгүй Гинзагийн салбарын зул сарын баярын чимэглэлийн зургийг авч өгөхийг гуйсан юм. Хүслийнх нь дагуу Гинза орж дэлгүүрийн гаднах чимэглэлийг саадгүй авав. Харин дотор оронгуут ажилчид зураг авч болохгүйг эелдгээр анхааруулсан тул аль цүнх сонгохоо мэдэхгүй эргэлзэж, эргэлзсэндээ найздаа зураг явуулж саналыг нь асууж буй хүний дүр эсгэж чүү чаа хэдэн зураг дарж билээ (кк). Тийнхүү амьдралдаа анх удаа папараццидаж үзэхдээ брэндүүд дэлгүүрийг засал чимэглэлээрээ зөвхөн хоорондоо бус дотроо бас уралддагийг мэдсэн юм. HK найз Гинзагийн зураг харахыг хүссэн нь санаандгүй тохиолдол биш бөгөөд мода загварын ертөнцөд азийн орнууд японыг баримжаалдаг болоод удаж буйг энд дурдах илүүц биз ээ.

Өдий хүртэл нэртэй, үнэтэй брэндийн дэлгүүр танилцуулсан тул Гинзаг жирийн нэгний зүглэлтгүй газар хэмээн бүү бодоорой. 90-ээд оноос хойш японы эдийн засаг уналтад байгаа нь Гинзаг тойрч гараагүй бөгөөд Uniqlo, Zara, HM, GAP зэрэг хямд үнэтэй, залуучуудын өмсөх дуртай брэндийн дэлгүүрүүд энд нээгдээд удаж буй. Мөн олон жилийн түүхтэй, боломжийн үнэтэй япон дэлгүүрүүд ч Гинзад олон. Харин үүний учир нь япон хүмүүсийн сэтгэлгээтэй холбоотой. Япон урчуудаас ажилдаа баримтлах гол зарчмын тухай асуухад хийсэн эд юуны түрүүнд чанартай, хэрэглэхэд эвтэй байх ёстой гэдэг. Мөн эртний загварыг дур мэдэн өөрчлөхийг хүсэхгүй ч аль болох орчин үеийн хүмүүсийн хэрэглээнд тохируулахыг хичээдэг гэдэг. Харин хүслийг нь асуухад "сэтгэлээ шингээж хийсэн эдийг минь олон хүн хэрэглээсэй" л гэж хариулдаг. Жирийн хүний авах аргагүй юм хийнэ гэдэг худалдаа наймааг явцгүй болгоно гэж үздэг учир япон урчууд эрт дээр үеэс эгэл хүмүүст зориулж эд бараа хийж ирсэн билээ.

Кюүкёдоо

  

Диор, Шанель ч яах вэ, үнэндээ Гинзад очсон хүнийг хүчээр боловч чирж оруулмаар дэлгүүр бол миний хувьд 1663 байгуулагдаж, 1880 онд Гинзад дэлгүүрээ нээсэн Кюүкёдоо. Энэ дэлгүүрээс уран бичгийн урлаг “шёдоо”, үнэрийн урлаг “кадо”-д хэрэгтэй юм бүхнийг авч болно. Японы уламжлалт цаас, зураг, бийр, будаг, дэвүүр, хүж ноёлох энэ дэлгүүрт ороод гарахад үзэх, үнэрлэх, тэмтрэх гурван мэдрэхүй найр хийсэн мэт санагдана. Япон хөгжим таалдаг бол сонсох мэдрэхүй тань ч баясна.

Итооя

 

Итооя бол 1904 онд байгуулагдсан бичиг хэрэгслийн дэлгүүр. Таних тэмдэг нь улаан clip (монголоор юу гэдэг вэ?) Үзэг бал, будаг харандааны төрлөөр дулимаг өссөн бага нас нөлөөлдөг үү, энэ дэлгүүрт ороод хэрэгтэй юмаа хурдхан аваад гарна гэдэг надад лав амаргүй (мөхөөлдөс-хорин дөрвийн чихэр-банька-торт-алим-мандарины ертөнцөд орсон хүүхэд шиг л болчихдог шдэ...). Албаны бичиг хэрэгсэл, уран зураг урлаг, янз бүрийн мэндчилгээ гээд цаас & цаасан дээр дүрс гаргахтай холбоотой юу л бол юу энэ дэлгүүрт байх агаад бараа бүтээгдэхүүний сонголт нь дан японоор хязгаарлагдахгүй нь ч сайхан.

Олон гудмаар явж, олон дэлгүүр орж ядарсны дараа хэн ч гэсэн хүчээ сэлбэх хэрэгтэй. Үүнд харин санаа зоволтгүй. Гинзад худалдааны ертөнц нэг дугаарт, хоол ундны үйлчилгээ хоёрт орно. Таалагдсан газраа орж дуртай хоолоо идээд, харих заримдаа эндэхийн аль нэг их дэлгүүрийн доод давхраас нэртэй амттан бялуунаас гэрийнхэндээ авч харьвал төгс төгөлдр “гинбүра” өдрийн төгсгөл тэр билээ.

2014/12/01

Гинза: Токио хотын мөнгөн гудам I


 

Саяхан монголоос танил ирээд. Нэг орой дагуулж хот үзүүлж харуулах болоод. Даанч Шинжүкү, Шибүяг үзчихсэн, Одайба руу явчихсан, Асакүсад мөргөчихсөн, Хотын захиргааны тэнгэр багандсан байшин, шинэ, хуучин телевизийн антенд гарчихсан, япон маягийн уушийн газар аль хэдийнээ орчихсон хүнд юу ч үзүүлдэг юм байгаам. Толгой гашилна биз дээ? Ядаж байхад хэргийн эзэн, хэнгэргийн дохиур маань ийм тийм юм сонирхож байна гэж чиг баримжаа өгөхгүй нь хэцүү. Өдрийн цагаар гадуур дагуулж явахаар бол япон цэцэрлэг үзүүлээд Күдан Кайкан зочид буудлын оройгоос Шёова кан харангаа пиво ууж суухсан. Даанч ажил тарсны дараа гэхээр харанхуй шөнө хаачилтай билээ. Эндэхийн хамаг музей 17:00 гээд хаалгаа бариаский. Бодож бодож том хүн байна даа энчдоо, юун Харажүкүгийн хачин моод үзэх, Гинза л явъя гэж бодлоо. Тэгсэн уулзахаар тохирсон өдөр бороо ороод, танил маань ондоо ажилтай болоод, яах уу ийх үү гэж нааш цааш баахан залгасны эцэст “ганц гудамж үзэхийн төлөө усан борооноор болих уу даа” гэж дуугарсан нь хоннэ болж таарав ... хэхэ. Гэхдээ яах вэ, жилийн өмнө нэг хүний хүсэлтээр Гинзагийн тухай бичиж байснаа санаж ямар гудамжаар явж, юу үзүүлэх байсныг энд танилцуулахаар шийдэв (гэхдээ энд тэнд нь элдэв коммент нэмж оруулав). Гайдбүүк маягийн танилцуулга хийхээс зайлсхийж, Мэйжигийн шинэчлэлээс хойших цаг үеийн онцлог, япон хүмүүсийн сэтгэлгээний өөрчлөлт зэргийг тусгахыг хичээсэн юмсан... чадсан эсэхийг мэдээж, мэргэн уншигч мэдэх буй заа :)

  Гинза: Токио хотын Мөнгөн гудам

Япон орны төв нь яриан байхгүй Токио хот. Харин Токиогийн төв нь?
Энэ асуултыг хотын иргэдээс асуухад гарал үүсэл, нас намба, ажил мэргэжил, дур сонирхлоос хамааран янз бүрийн хариулт өгөх ажээ. Зарим настай хүмүүс Эдогийн төв бол зэн хааны ордон гэнэ. Зарим нь төр улсын төв Нагатачёо, Касүмигасэки хоёрыг нэрлэнэ. Сарариман(*1), OL(*2) армийн төлөөлөгчид бизнес, эдийн засгийн төв Марүноүчи, Кабүточёо гэж хариулна, эсвэл өндөр байшин сүндэрлэх Шинжүкү, Шинбаши хоёрыг дурдана. Залуучууд мэдээжийн хэрэг Шибүя, Харажүкү гэж дугарна. Хотын уугуул иргэд Эдо хотын эртний төрх байдлыг хадгалсан Асакүса, Канда, Кагүразака дүргүүдийг “миний хувьд Токиогийн төв” гэнэ. Харин асуултын өнцгөө өөрчлөөд Токиогийн хамгийн үнэтэй, ганган газар хаана вэ гэвэл ихэнх хүмүүс эргэлзээгүй Гинза гэж хариулна.

1612 онд Токүгава Иеясү жанжин улсын мөнгө цутгах урланг Эдо буюу өнөөгийн Токиод шилжүүснээр Гинзагийн түүх эхэлнэ. “Гин” гэдэг нь “мөнгө”, “за” гэдэг нь “зоос цутгах газар” гэсэн утгатай. 1800 он хүртэл хоёр зуугаад орчим жилийн турш Гинзад мөнгөн зоос цутгаж байсан тул энэ дүүргийг бий болоход мөнгө нөлөөлж, эдүгээ ч японы хамгийн үнэтэй худалдааны төвийн хувьд Гинзаг мөнгө тодорхойлно гэж болно.

Юуны түрүүнд Гинза газрын үнээр дэлхийд тэргүүлнэ. Японы эдийн засаг эрчимтэй хөгжиж Америкийг хүртэл айлган чичрүүлж байсан 80-аад онд Гинзагийн газрын үнэ хэд хүрч буй тухай мэдээ өдөр бүр зурагтаар гарч олныг шуугиулдаг байв. Тэр үед үнэт эдлэлийн Тасаки компани Гинза дотроо хамгийн үнэтэйд тооцогдох 4-р хороонд дэлгүүрийн газар худалдаж авахдаа 1 хавтгай дөрвөлжин метрийн төлөө сая гаруй доллар төлсөн нь тухайн үедээ рекорд болж байлаа. 2012 оны татварын албаны тайланд 4-р хорооны 1м2 газрыг 27 сая иенээр үнэлсэн тул Токио хотдоо Гинза дүүрэг газрын үнээр толгой цохисон хэвээр. Гагцхүү худалдан авахад хүрвэл Гинзагийн газар тайланд бичсэн үнээс хоёр, гурав дахин өлхөн өснө гэдэг бичигдээгүй хууль бас байдаг. Тиймээс татварын албаны үнийг баримжаа төдий л гэж ойлгох хэрэгтэй. Нөгөөтэйгүүр, Гинзад газар эзэмшинэ гэдэг ямагт нэр төрийн хэрэг, зэрэг зиндааны асуудал байсан. Мөн нэг алдвал ахин хэзээ ч эргүүлж авч чадахгүй гэдэг айдсаас үүдэн эндэхийн эзэмшил газраа зарах хувь хүн, пүүс компани ч бараг байхгүй. Тиймээс Гинзагийн газрын үнэ жинхэнээсээ хэд хүрэхийг ч хэлэхэд хэцүү аж.

Газрын үнээс гадна ажил, дэлгүүрийн байр түрээслэх үнээр ч Гинза эхний эгнээнд. 2012 онд Гинза байрны түрээсийн үнээр дэлхийд 9-р байранд орж байв (Business Insider 2012/11/14). Хэдий сүүлийн үед японы эдийн засаг уналтанд орж хавтгай дөрвөлжин метр газрын үнээр Хонг-Конг, Нью-Ёорк зэрэг хотуудад тэргүүн байраа алдаад байгаа ч Гинза 80-аад оноос өдийг хүртэл 30 гаруй жилийн турш дэлхийн хамгийн үнэтэй газар хэвээр байна. Эдүгээ Chanel, Hermes, Prada, Dior, Givenchy, Bvlgari зэрэг дэлхийн нэртэй, үнэтэй брэндүүд бүгд Гинзад дэргүүртэй бөгөөд энд дэлгүүрээ нээнэ гэдэг нэр төрийн асуудал болоод удаж буй (гэхдээ гадаад брэндүүд ч яах вэ.. хаа сайгүй л байгаа).

Гадаад бус япон дэлгүүрүүд рүү анхаарлаа хандуулбал, Гинзагийн алдартай япон дэлгүүрүүд яагаад ч юм “М” үсгээр эхэлсэн нэртэй: Мицүкоши, Мацүзакая, Мацүя, Микимото. Эдгээр нэрийг мэдэхгүй япон хүн байхгүй. Гэхдээ би олон жилийн түүхтэй том брэнд гэхээс илүү японы худалдааны ертөнцөд хувьсгал хийсэн “пионерууд”(анхдагч гэж болно, гэхдээ би чинь багадаа пионер байлаа) гэдгийг нь онцлохыг хүснэ. Мицүкоши бол 1904 онд байгуулагдсан японы анхны их дэлгүүр. Анхны их дэлгүүр гэдэг нь гэхдээ сонин биш л дээ. Харин дэлгүүрүүд бараа таваараа газраар өрдөг уламжлалыг Мицүкоши хамгийн анх зориглон халж бараагаа тавиур дээр тавьж, өлгүүрт өлгөх болсон нь сонирхол татна. Мөн 1923 онд анхны “Sale” зарлаж, 1927 онд анхны загвар үзүүлэх “шоу” зохион байгуулсан нь ч Мицүкоши. Харин худалдан авагчид дэлгүүрт орохдоо гутлаа тайлах ёсыг Гинзагийн Мацүзакая их дэлгүүр 1925 онд анх халжээ. Дараа нь 1933 онд худалдагч охидын хөнгөн кимоно хийцтэй дүрэмт хувцсыг халж, анхлан европ загвартай дүрэмт хувцас нэвтрүүлсэн нь тухайн үед ихээхэн шуугиан тарьж, европ хувцастай охидыг харахаар хүмүүс Мацүзакая руу уралдсан гэдэг.

Их дэлгүүр дундаас 1914 онд Мицүкоши анх гүйдэг шаттай (escalator) болоход олон хүмүүс зөвхөн өөрөө урсан гулгадаг сонин шатанд сууж үзэхийн төлөө л энэ дэлгүүрийн үүдийг татаж байсан түүхтэй. (90-ээд оны сүүлээр Скай их дэлгүүр нээгдэхэд манайд бас нэг тиймэрхүү юм болсон доо... кк) Япон хүмүүс техник технологийн дэвшлийг хэрэглэж нэвтрүүлэхдээ ямагт япон маягаар өөрчилж, өөрийн өнгө аяс оруулдгийг санууштай. Японд ирэх гадаад хүмүүс “сонин үйлчилгээ” хэмээн гайхдаг зүйлийн нэг бол "elevator girls" буюу лифт ажиллуулдаг намуухан дуутай, хөөрхөн царайтай найлзуур охид. “Лифт ажиллуулах” гэдэг нь дэлгүүрт ирсэн худалдан авагчидтай хамт лифтэнд орж, товчлуур дарж, лифт хэдэн давхарт зогсохыг, тухайн давхарт ямар бараа бүтээгдэхүүн зарж буйг танилцуулах ажил. Товчлуур дарж хүссэн давхартаа хүрэх төдийд хэн нэгний тусламж хэрэггүй сэн хэмээн прагмактик сэтгэхүйтэй гаднынхан гайхна. Харин япончууд "Ийм үйлчилгээтэй дэлгүүрт орохоор бүрэн дүүрэн үйлчилгээ авсан сэтгэгдэл төрнө" гэж хариулна. Энэ үйлчилгээг Мацүзакая дэлгүүр 1929 онд анх нэвтрүүлэхэд “эмэгтэйчүүдийн шинэ ажлын байр бий боллоо” хэмээн тухайн үеийн сонин сэтгүүл ихэд бахдан бичиж байжээ (ккк).

Харин Микимото бол японы анхны олон улсын брэнд болсон пүүс. Өнөөгийн хүн бүхний мэдэх Сони, Тошиба зэрэг компаниуд дэлхийн тавцнаа гарч ирэхээс хамаагүй өмнө, хаа холын 1896 онд Микимото Коичи японы “гурван алдарт нээлт”-ийн нэг гэгдэх сувд хийх аргыг патентжуулан Микимото брэнд бий болгосноор богинохон хугацаанд япон сувдны чанарыг хилийн чанадад мэддэг болжээ (ингэхэд, гурван алдарт нээлтийг шууд нэрлэх хүн байна уу...гүүгэлдэхгүй нэрлэсэн эхний хүнд гого ном өгье).

  Түүхийн хуудас сөхвөл

1872 онд Токиод “Гинзагийн их түймэр” гэж хожим нэрлэгдэх түймэр гарч Гинза, зэргэлдээх Цүкижи дүүрэг тэр чигээрээ үнсэн товрог болов. Тухайн үеийн бүх байшин модоор баригдсан тул түймэр нэг байшингаас нөгөө байшин руу маш хурдан шилжиж нийтдээ 950,000 м2 газар, 4879 өрх шатсан гэдэг тоо баримт байдаг. Гэхдээ тийм хэмжээний түймэр болоход зөвхөн найман хүн амь үрэгдсэн нь Эдо хотын оршин суугчид галын аюулд хэр сэрэмжтэй байсныг харуулах болов уу.


Эдогийн гал сөнөөгч. Гинзатай холбоогүй зураг боловч миний хайртай зураачийн хайртай цуврал зураг... учир тэсэлгүй оруулчихлаа.

Түймрийн дараа японы Засгийн газар барууны жишгийг баримталж “шатдаггүй хот” байгуулахыг зорьжээ. Шатахгүй хотын зураг төслийг ирланд гаралтай Томас Уотэрс гардан хийхдээ Лондон хотын Рижэнт гудмыг загвар болгосон тул таван жилийн дотор хоёр давхар тойпуун байшинтай гудам бий болов. 1877 онд барилгын ажил дуусахад Гинзад амьдарч байсан хүмүүсийг орчин үеийн байшинд буцааж оруулна гэсэн амлалтаа хотын захиргаа биелүүлсэн(!) боловч шинэ гудамж япон хүмүүст нэр муутай, тийш нүүн орохыг хүсэх хүн олдохгүй байж. Үнэ ханш хэт өндөр байсан нь асуудлын зөвхөн нэг тал. Хамгийн гол нь “Чулуун байшинд амьдарвал хүний бие хөхөрч хөөгөөд үхчихдэг гэнэ шүү” гэх цуу яриа нэлээд газар авсан байж л дээ. Манайхаар бол “Ээ, болохгүй хүү минь, тархи нь задраад по-гий нь аваад явчихдаг юм” гэх төрлийн ярианд хүмүүс итгэж, ялангуяа настай хүмүүс хатуу чулуун байшинд халуун зуныг яаж тэснэ, өвлийн хүйтнийг яаж барна хэмээн ихэд дургүйцэж байсан гэдэг.

  

Хэдий тийм ч Гинзагийн “Өрнийн цонх” болох түүх энэ үеэс үүдэлтэй. Иргэдийн оронд японы томоохон сонин, сэтгүүлийн газрууд Гинзад үүдээ нээж, мөн худалдааны пүүс, дэлгүүрүүд тойпуун гудамын нэг давхрыг эзэлснээр Гинзагийн цэцэглэлт эхэлсэн юм. Гинзад үнэт эдлэл, цаг, малгай, бошинз, даашинз, өмд цамц, халбага сэрээ, буйдан, шүхэр зэрэг өрнийн эд хэрэглэл зардаг дэлгүүрүүд төвлөрснөөс Гинза юм худалдан авах төдийгүй гадаадын сонин хачин юмыг сонирхон харж, зугаалах газар болж хувирав. Зөвхөн эндэхийн дэлгүүрүүд эд бараагаа газраар биш шилэн цонх, лангууны цаана өрдөг болсон нь ч үүнд нөлөөлөв. Худалдаа наймааг идэвхтэй явуулахаас гадна Гинза барууны хөгжил дэвшлийн ололтыг нэн түрүүнд нэвтрүүлж байжээ. Жишээлбэл 1883 онд “6” гэх нэг оронтой утасны дугаар бүхий цайны газар нээгдсэн нь хувийн хэвшлээс утастай болсон анхны газар байлаа. Ийнхүү Японы модернизаци, өрнөжих үйл явц Мэйжигийн шинэчлэл, тухайн үеийн засгийн газрын бодлогоос эхтэй ч бодит амьдрал дээр Гинзагаас эхэлсэн гэхэд хилсдэхгүй гэж бодно.

Харамсалтай нь тэр үед баригдсан байшингаас эдүгээ нэг нь ч үлдээгүй. 1923 оны 9-р сарын 1-ний өдөр болсон Кантогийн их газар хөдлөлтөөр тойпуун гудамж тэр чигээр нуран унаж, иргэдийн айдас ч нэг ёсны ортой байсныг харуулжээ.



Гэвч япончууд хотоо сэргээн босгох ажлаа даруй эхэлж долоохон жилийн дараа гэхэд Гинзагийн гудамж улам өргөсөж, өмнөхөөсөө ч өндөр барилгууд баригдав.

  

Дашрамд япон хүмүүсийн сэтгэлгээний тухай нэгийг хэлэхэд, газар хөдлөхөд олон хүн амиа алдаж, асар их хохирол амссан учир япончууд 9-р сарын 1-ийг “Гамшгаас хамгаалах өдөр” хэмээн тунхаглаж, жил бүр албан байгууллагууд энэ өдөр төрөл бүрийн сургуулилалт хийдэг заншилтай болсон нь одоо ч хэвээрээ. Газар хөдлөлтийн дараа ч Гинза өрнийн соёлыг японд нэвтрүүлэх төв хэвээр байлаа. Жишээ нь, анхны кофе уух газар Гинзад бий болоход тэнд бразил кофе ууж, орчноо ажиглаж суух нь цаг үетэйгээ хөл нийлүүлэн алхах залуу хүний хийх ёстой зүйлийн нэг байв. Францад сурч алдаршсан Фүжита Цүгүхарү (ахлах ангиа төгсөөд шууд Франц руу сурахаар явахыг хүссэн боловч Мори Огайн зөвлөснөөр эхлээд японд урлаг, уран зураг сураад дараа нь Франц явсан) ханын зургийг нь зурсан “Коронбан” кафэд бялуу зэрэг барууны амттан идвэл бүр ч догь. Чухам “гинбүра” гэдэг үг энэ үед гарчээ. Үүсэл гарлынх нь тухай хоёр таамаг байдгийн нэг нь “Гинза” дээр “бүрабүра” буюу “дэмий сэлгүүцэх” гэдэг үгийг нэмэж товчилсноор “гинбүра” бий болсон гэдэг. Нөгөө нь, бразилийг японоор “бүражирү” гэж дуудах тул юм болгоныг товчилж хялбарчлах дуртай залуучууд Гинзад бразил кофе ууснаа “гинбүра” гэж хоорондоо хэлж ойлголцдог байснаас үүдэлтэй гэдэг. Ер нь япончуудын урт үгийг товчлох энэ зан одоо ч хэвээрээ. Хууль дүрэм, улс төрийн нам, яам тамгын газрын нэр бол мэдээжийн хэрэг, хамтлаг дуучин, ном, дэлгүүрийн нэр зэрэг товчлохгүй юм гэж байхгүй. Ямар ч байсан Гинза хавиар сонин хачинг сонирхон зугаацаж амаа ангайх үедээ ангайж, арвин мөнгө үрэх үедээ үрж явахыг “гинбүра” гэдэг.

Даанч залуучуудын гинбүра удаан үргэлжилсэнгүй. Учир нь япон дэлхийн дайнд оролцсоны нөлөө Гинзаг ч тойрч гарсагүй. Дайны байдал даамжирахад 1940 онд тансаг хэрэглээний үнэт эдлэл үйлдвэрлэх, худалдах хориг гарч, цахилгаан хэмнэх үүднээс дэлгүүрийн лангуу, зар сурталчилгааны самбарын гэрэлтүүлгийг ч унтраах ёстой болов. Мөн ший жүжиг, гуанз ресторан, баар цэнгээний газрыг хаах зарлиг гарсан нь Гинзад давхар цохилт болж, орчноо гайхан зугаацах хүмүүсийн оронд цэргийн жагсаал л өдрийн цагаар явах болжээ. Дайны сүүлийн жилүүд ийнхүү зогсонги байдалтай өнгөрч, дайн дуусахын алданд америкийн цэргийн онгоц өдөр алгасалгүй Токиог бөмбөгдөж байсан тул Гинза дүүрэг гурав дахь удаагаа үнсэн товрог болов.



Гэвч Гинза унасан ч эргэж босдог дондогмаа хүүхэлдэй, эсвэл үнснээсээ өөрийгөө дахин бүтээдэг галт шувууны (фениксийг ингэж орчуулах зөв үү?) адил дайны дараа дахин сэргэж, билэгдэл уд мод нь дахин цэцэглэж, дэлгүүр хоршоо нь дахин үүдээ нээж, хүүхнүүдийн өмсөх хувцас ч өмнөхөөсөө бүр ганган болжээ.



Дайн дууссаны дараа хорь хүрэхгүй жилийн хугацаанд япон улс эрчимтэй хөгжиж, эдийн засгийн чадлаараа барууны орнуудыг гүйцэх үед шилдэг, өвөрмөц дизайн, шийдэл бүхий өндөр барилга ч олон баригдав. Мөн энэ үед Гинза европоос гадна Америк орны соёлыг ч танилцуулах төв болж хувирав. 1971 онд Гинзад анхны Макдональдс нээгдсэн нь томоохон үйл явдлал байлаа. Ганган хувцас өмсч Гинзад очин Макдональдаас гамбургер аваад алхаж явангаа идэх нь залуучуудын хувьд тэргүүн зэргийн “гангараа” болов. Харин ямар ч цаг үед тийм хойно, хөгшчүүл тэднийг “замбарагаа алдсан”, “хүн зогсоороо хоол идэх шиг муухай юм байхгүй", "харахаас дургүй хүрэм” гэж загнадаг байж. Тэр үеийн бяслагтай гамбургерийн үнэ өнөөгийн Макдональдын үнэтэй адил байсныг бодохоор америк тивийн гамбургер гэдэг сонин хоолны төлөө шинэ, содон бүхэнд дуртай залуус мөн ч их мөнгө төлж байсан нь ойлгомжтой. 1970 онд Гинза руу хагас, бүтэн сайнд машин орохыг хориглож “явган зорчигчдын диваажин” гэж нэрлэх арга хэмжээ авч аятай орчин бүрдүүлснээр Гинзад зугаацах хүмүүсийн тоо бүр ч их нэмэгдэв.



Машины хориг одоо ч хэвээрээ тул Гинзаг хагас бүтэн сайнаар зорихыг зөвлөе. Гинзагийн үүх түүхийг үүгээр дуусгаж үзүүштэй, сонирхууштай байшин барилга, дэлгүүр хоршооны тухай дараагийн бичлэгт танилцуулъя.

-------------------------------------------------------------------
*1 сарариман - "salary man" гэдэг үгний япон дуудлага. Пүүс компанид ажиллаж цалингаараа амьдардаг буюу хувийн бизнес эрхэлдэггүй эрчүүдийг заана. Сарариманууд японы ажиллах насны, тогтвортой ажилтай эрчүүдийн 80%-ийг эзэлнэ.
*2 OL - "office lady" буюу "оффисд ажилладаг бүсгүй" гэсэн утгатай үг. Пүүс компанид ажилладаг, мэргэжлийн бус туслах чанартай ажил гүйцэтгэдэг бүсгүйчүүлийг заана.

2014/11/27

Осенние дела

  

В Токио осень и красота. Дни стоят теплые, а деревья нарядные. Красно-малино-бронзо-желто-оранжево-зеленая листва пылает так, что стихи писать хочется. Ну, или хотя бы пост написать. Люблю осень в Японии за красоту и долготу. Ветер не обрывает листья с деревьев в одночасье как в Монголии – листопад продолжается почти до Рождества. Однажды попыталась объяснить знакомому из России значение слова 紅葉. Дословно это слово из двух иероглифов означает “покрасневшие листья”, а по смыслу – “багрянец осенних деревьев”. Русское слово “листопад” означает только опадание листвы с деревьев, поэтому 紅葉 я бы перевела как “красно-желто-листопад” :)

Но я отвлеклась, по календарю осень подходит к концу, поэтому подводим итоги. Теплая, красивая, нежная, долгая... осень получилась, если описывать природу и чувства. Ну а все остальное, как всегда – работа, переводы, встречи с друзьями, поездка в Хаконе. Из главных событий – была война. Спешу отметить, что офисная. Баталии продолжались с переменным успехом, моя сторона, к сожалению, проиграла, но и не без того, чтобы противник понес существенные потери. Не, все-таки работа – это хорошо. Сидишь в офисе, обедаешь с девушками за одним столом... а разведка доносит... а сводки с полей военных действий... а адреналин побурликивает... Но все по порядку. В общем, было нам объявлено в сентябре, что с октября вводится офисная униформа для сотрудников женского пола. С какого перепугу менеджмент принял такое решение объяснено не было, но приказ облачаться в униформу каждое утро приходя на работу был краток и обсуждению не подлежал.

А надо сказать, что нашем офисе всего пять сотрудников женского пола и где-то полсотни мужчин. Естественно, что сотрудницы дружно подумали и сказали друг другу “А на фига?”. Впрочем все, кроме одной. Но ей уже далеко за 50 и вопросы офисной одежды, кажется её не волнуют. Меня они тоже не особо волнуют, но это только потому, что я собираюсь переходить на новую работу. Короче, с тремя девушками решившимися сказать “нет” я была более чем солидарна, но в протестные действия была вовлечена с внутренней отстраненностью. Мне и раньше приходилось наблюдать офисные войны, но такого противостояния, когда на одной стороне только женщины, а на другой мужчины – наблюдать пришлось впервые. Надо также отметить, что униформа эта, дрянь оказалась последняя с точки зрения здравого смысла и всего прекрасного.

Девушки решили сказать категорическое “нет”, но сделано это было, конечно же по-японски. Приказы не обсуждаются, они выполняются, поэтому первым делом было сказано “Хорошо, все понятно”. Через три дня сказано “Мы, конечно, будем утром и вечером переодеваться. Но комната для смены одежды очень маленькая. Морально трудно будет нам всем в тесноте. Настроение с утра испортится и на работу повлияет”. Менеджмент на это – вполне ожидаемо – ответил “не принимается”.

Поэтому в ход пошла другая карта: после тактического совещания женская половина просто сказала “В комнате нет штор, открыв дверь сразу можно увидеть всю комнату. А вдруг кто её по ошибке откроет? Если такое случится, что будет? Шок у нас будет. Вот что будет”. А это, надо сказать ультиматум в категоричной форме – прямой намек на разные жалобы на почве “шока”, подразумевающий также и бич современных офисов – жалобы на sexual harassment. На этот раз серьёзность аргументов и девичьих намерений до менеджмента дошла и было объявлено, что вопрос будет рассмотрен.

Большинство мужчин девушек поддержало – “уж лучше бы дело решали, а не что кому носить”. Но к сожалению, многие отреагировали в лучшем стиле мужского шовинизма. Некоторые ничтоже сумняшеся заявили “Я бы на вашем месте радовался, что не надо тратиться на одежду”, но это такие запущенные случаи, что про незнание женской психологии я даже говорить не стала, просто указала, что офисная униформа исторически, была введена как компенсация за то, что у женщин зарплата меньше, хотя работу они выполняют наравне с мужчинами.

Многие детали и нюансы борьбы я опускаю, так как мне дара батальных описаний не хватает, но в итоге менеджменту пришлось потратить 20 тысяч долларов на перестройку комнаты для смены одежды. Потребовался месяц, чтобы работы были завершены. Жаль конечно, что глупое решение отменено не было, но моральное удовлетворение все же есть. В следующий раз напишу, что стояло за этим решением – причины тоже очень японские.

2014/11/20

Р. Акүтагава "Кэса, Моритоо хоёр" II (төгсгөл)

   

  Хоёр

  Шөнө. Кэса орноосоо босон дэнлүүний гэрлээс буруу харж суугаад ханцуйгаа хазан бодолд автана.

  Түүний өчил

  “Тэр ирэх болов уу, үгүй болов уу? Ирэхгүй байна гэж баймааргүй ч сар шингэх дөхсөн атал хөлийн чимээ үл сонсогдоно. Санаа нь хувирсан биш байгаа? Юмыг яаж мэдэх вэ, хэрэв тэр ирэхгүй бол... Би янхан хүүхэн шиг ичгүүртэй нүүрээрээ өглөөний нарыг дахин яаж харах вэ? Тийм шившгийг яахин тэсвэрлэж чадах вэ? Тэгвэл би замын хажууд хаягдсан үхдэлээс ялгаагүй болно. Доромжлуулж бузарлуулсан дээрээ энэ биеийн шившгээ ил гаргаад зогсохгүй хэлгүй хүн шиг дув дуугүй өөрийгөө зүхэж амьдрах учир. Хэрэв тэгвэл би үхсэн ч үхэл намайг тайтгаруулж эс чадна. Үгүй үгүй, тэр заавал ирнэ. Саяхан салахдаа түүний нүд рүү өнгийж харснаас хойш энэ бодолдоо би итгэлтэй. Тэр надаас айдаг. Намайг үзэн ядаж жигшдэг ч гэлээ надаас айдаг. Тийм ээ, би зөвхөн өөртөө найдаж байсан бол түүнийг заавал ирнэ гэж хэлж чадахгүй. Харин түүнд бол би найдаж байна. Түүний аминч сэтгэлд нь найдна. Аминч сэтгэлээс нь үүдэх өөдгүй айдаст нь найдна. Тийм учир би ийн хэлж чадна. Тэр заавал өнөө шөнө энэ өрөөнд сэмхэн орж ирнэ...
  Гэвч өөртөө найдаж чадахгүй гэдэг би ямар арчаагүй вэ! Гурван жилийн өмнө би юуны түрүүнд өөртөө, өөрийнхөө гоо сайханд найдаж байсан. Гурван жилийн өмнө гэхээс тэр өдрийг хүртэл, гэсэн нь илүү онох байх. Тэр өдөр, авга эгчийн гэрт уулзахад би ганц хараад л түүний харцнаас өөрийн муухайг олж харсан. Харин тэр юу ч болоогүй мэт царайлаад аятай сайхан үг хэлж аргадаж байсан. Гэвч өөрийн үзэмжгүй муухайг мэдсэн эмэгтэй хүний сэтгэл тийм үгэнд хэрхэн тайтгарах билээ. Сэтгэл минь гонсойж, айж, гутарч байлаа. Балчир багадаа өрлөг эхийнхээ өвөр дээр сар хиртэхийг үзэхэд төрсөн эвгүй, жигтэй мэдрэмж тэр үеийн сэтгэлтэй харьцуулахад хэд дахин дээр байсныг хэлж мэдэхгүй нь. Миний хүсэл мөрөөдөл бүгд нэг дор хаа нэгтээ замхран одов. Дараа нь үүр шөнийн бороо шиг гуниг намайг бүрхэж, би гуниг ганцаардалдаа чичрэн үхдэл мэт биеэ түүнд даатгасан. Намайг эс хайрлах, намайг үзэн ядах, намайг жигшин зэвүүцэх тэр хүүхэмсэг эрд өөрийгөө өгсөн. Өөрийн муухайг мэдсэн тэр гутрал ганцаардлыг би тэсвэрлээгүй юм болов уу? Цээжинд нь нүүрээ наан халуун хүсэлд автах шиг болсон тэр мөчид бүгдийг хуурна гэж санаа юу? Эсвэл би өөрөө ч түүний адил хүсэл тачаалдаа хөтлөгдсөн үү? Ийнхүү бодох тусам ичиж үхмээр санагдана. Ямар ичгүүртэй, ичгүүртэй вэ! Түүний гараас мултран дахин биеэ захирах сэхээтэй болоод би өөрийн болчимгүй үйлдлээ ямар их зүхэж жигшсэн бэ!
  Уур хилэн, уй гаслан холилдож уйлахгүй юм шүү гэж бодовч нулимс асгарсаар байлаа. Гэхдээ зөвхөн эхнэр хүний журмыг эвдсэндээ гутарч уйлсан юм биш. Доромжлоод ханахгүй намайг жигшиж байгаа нь, уяман өвчтэй нохой адил үзэх ядаад зогсохгүй тамлаж байгаа нь юунаас ч илүү сэтгэл сэвтүүлж зовоож байсан.
  Тэгээд, дараа нь би яасан билээ. Одоо бодоход, өнө эртний явдал мэт ой тоонд тодорхой юм алга. Гагцхүү мэгшин уйлж байтал тэр миний чихэнд сахлаа хүргэв үү, үгүй юу халуун амьсгалаар “Ватарүг алъя” гэж нам дуугаар шивнэснийг санаж байна. Тэр үгийг сонсоод өдий хүртэл өөрөө ч үл ойлгох, амь орж сэргэх шиг сонин мэдрэмж төрж билээ. Амь орох? Сарны туяаг хэрвээ гэрэл гэвэл намайг ч бас амь орж сэргэсэн гэж болох байх. Гэхдээ жинхэнэ сарны гэрлээс ямар их ялгаатай вэ! Гэвч тэр аймшигт үгс намайг тайтгаруулсан бус уу? Би... эмэгтэй хүн гэдэг эр нөхрөө алуулсан ч хамаагүй, хүнээр хайрлуулахыг тэгтлээ хүсч баярладаг гэж үү?
  Би жаахан сэргэсэн ч сартай шөнийн гэрэл шиг ганцаардмал, уйтай сэтгэлд автаж хэсэгтээ уйлав. Тэгээд? Тэгээд? Би хэзээ түүнд нөхрөө алахад тусална гэж амласан бол? Амлахдаа би сая анх удаа нөхрөө санасан. Анх удаа гэж би үнэнээсээ хэлж байна. Тэр хүртэл би зөвхөн өөрийгөө, өөрийн гутамшгаа л бодож байсан. Гэтэл тэр үед нөхрөө, үг цөөтэй нөхрөө... үгүй, нөхрөө биш, нөхрийнхөө надад нэг юм хэлээд инээмсэглэх царайг би харж байгаа мэт тов тод санав. Миний энэ санаа түүний царайг санасан тэр мөчид төрсөн болов уу? Учир нь би тэр үед хэдийнээ үхнэ гэж шийдчихсэн байсан. Шийдэж чадсандаа ч баяртай байсан. Гэвч уйлахаа болиод толгой өргөн түүний зүг хартал... сэтгэлээс нь урьдын адил өөрийн муухайг тольдон харсан учир миний баяр ч хормын дотор замхарсан шиг санагдана. Тэгээд... би дахиад өрлөг эхтэйгээ үзсэн сар хиртэлтийн харанхуйг санав. Чингэсэн нь... хөөр баярын ёроолд нуугдах төрөл бүрийн буг чөтгөр нэгэн зэрэг алдуурахтай адил байжээ. Би нөхөртөө хайртай учраас өөрийн биеэр солио хийж өмнөөс нь үхэх гэж байна уу? Үгүй ээ, би өөрт аятай байдлаар тэр хүнтэй ойртсон нүглээ ийнхүү наманчлах санаатай байна. Би бол журамт эхнэрийн ёсоор амиа хорлох зүрхгүй нэгэн. Хүмүүсийн нүдэнд өөрийгөө жаахан ч болов сайнаар харуулахыг санаархах нэгэн. Гэхдээ энэ бүгдийг өгөөмөр сэтгэлээр өршөөе гэж бодъё. Даанч миний санаа бүр ч өөдгүй, бүр ч муухай ажээ. Нөхрийнхөө өмнөөс үхэх нэрийн дор би үзэн ядалт, жигшилт, намайг тоглоомоо болгосон тэр шунал тачаалынх нь төлөө түүнээс хариугаа авахыг хүссэн бус уу? Нөгөө сарны гэрэл шиг амь орж сэргэсэн мэдрэмж түүний царайг харангуут алга болж, гагцхүү гуниг гутрал зүрхийг минь хөлдөөсөн нь үүнийг нотолно. Би нөхрийнхөө төлөө үхэхгүй. Өөрийнхөө төлөө л үхнэ. Сэтгэлийг минь шархлуулж, биеийг минь доромжилсны төлөө үхнэ. Миний амьдрал утгагүй байсан, миний үхэлд ч утга байхгүй.
  Гэвч ийнхүү утгагүй үхэх нь надад амьд явснаас дээр. Би гунигаа нууж инээмсэглэсээр дахин дахин түүнтэй нөхрөө алах тухай тохирсон. Тэр совин мэдрэмж сайтай учир амнаасаа буцвал намайг яаж ч мэднэ гэдгийг таамагласан байх учиртай. Андгай хүртэл өргөсөн учир тэр заавал энд сэмхэн ирнэ.
  Байз, салхины чимээ юу... тэр өдрөөс хойших хамаг зовлон гуниг энэ шөнө дуусна гэж бодохоор сэтгэл минь хөнгөрч тайвширна. Маргаашийн наран толгойгүй биед минь хүйтэн гэрлээ тусгана. Түүнийг нөхөр минь хараад... үгүй, одоо нөхрөө бодож болохгүй, нөхөр минь надад хайртай. Даанч би хайрыг нь хариулж эс чадна. Аль эртнээс би нэг л хүнийг хайрласаар ирсэн. Тэр хүн өнөө шөнө намайг алахаар ирнэ. Энэ дэнлүүний бүдэг гэрэл хайртай түүндээ эцсээ хүртэл тамлуулж тарчилсан надад дэндүү тод ажээ.

  Кэса дэнлүүний зулыг үлээж унтраав. Удалгүй харанхуйд цонхны хаалт нээх үл мэдэг дуу гарч өрөөнд сарны бүүдгэр гэрэл туслаа.

  Тайшёо 7 оны 3 сар (1918)

2014/11/18

Р. Акүтагава "Кэса, Моритоо хоёр" I

   

Р. Акүтагава "Кэса, Моритоо хоёр"
Орчуулга: Сүрэн (япон хэлнээс)

  Нэг

  Шөнө. Моритоо хашааны гадна сар ширтэн хатсан навчис гишгэж бодолд автана.

  Түүний өчил

  “Тэргэл саран гарчээ. Сар гарахыг үргэлж тэсэн ядан хүлээдэг атал гагцхүү өнөөдөр би гэрлээс нь айж байна. Өдий хүртэлх “би” өнөө шөнийн дотор үгүй болж маргаашаас алуурчинд хувирна гэж бодохоос хамаг бие дагжин чичирнэ. Хоёр гар минь цустахыг төсөөлж үзээч! Тэр мөчид би өөртөө ямар хараал барсан муухай амьтан санагдах бол. Ядаж үзэн ядах өстөн дайснаа хороох гэж байсан бол ингэтлээ зовж шаналахгүйсэн. Гэвч өнөө шөнө би өс өвөртлөөгүй эрийг алахаас өөр замгүй.

  Би түүнийг эртнээс таних ч нэрийг нь Ватарү Саэмон-но-жёо гэдгийг саяхнаас л мэдсэн. Гэхдээ түүний цагаан царай, эр хүнд баймгүй эелдэг зөөлөн төрх хэзээнээс харцанд минь торсон юм бол? Түүнийг Кэсагийн нөхөр болохыг мэдээд нэг үе хардах сэтгэл төрж байсан нь үнэн. Гэвч тэр хардалт одоо миний сэтгэлээс ор мөргүй алга болжээ. Тиймээс Ватарү миний хувьд хайр дурлалын өрсөлдөгч мөн ч гэлээ надад түүнийг үзэн ядаж, өширхөх сэтгэл үгүй. Харин ч эсрэгээр, би түүнийг өрөвдөж байна ч гэж болно. Кэсаг өөртөө татахын төлөө Ватарү хичнээн их хичээж чармайсан тухай Коромогава авхайгаас дуулаад өхөөрдөх сэтгэл хүртэл төрж билээ. Кэсаг эхнэрээ болгохын тулд Ватарү шүлэг хүртэл зохиож сурсан(*1) гээ биз дээ? Тэр хээгүй шулуун зантай самүрай эрийн хайрын шүлгийг бодохоор өөрийн эрхгүй инээмсэглэл төрнө. Гэхдээ шоолж тохуурхсан инээмсэглэл биш ээ. Бүсгүй хүнд таалагдахын төлөө тэгтлээ хичээх эр хүн миний сэтгэлийг хөдөлгөнө. Эсвэл миний хайрлаж дурлах хүүхэнд тэгтлээ таалагдахыг хичээх эр хүний хүсэл тэмүүлэл, амраг нь болох надад нэг төрлийн сэтгэл ханамж өгч байж ч мэдэх юм.

  Гэвч ийнхүү ярихын чинээ би Кэсаг хайрлана гэж үү? Кэса бид хоёрын хайр дурлал өмнө, одоо гэсэн хоёр хэсэгт хуваагдана. Би нөхөрт гарахаас нь өмнө Кэсад хайртай байсан. Эсвэл өөрийгөө түүнд хайртай гэж бодож байсан. Гэхдээ одоо бодоход тэр үеийн миний дурлалыг цэвэр ариун гэх аргагүй. Би Кэсагаас юу хүсч байсан бэ? Залуу зандан байсан болохоор би Кэсагийн биеийг л хүсч байсан нь тодорхой. Жаахан хэтрүүлж хэлбэл, Кэсаг хайрлах миний сэтгэл бол бие махбодын тэрхүү дур хүслийг гоёмсгоор чимж байсан дэвэргэн мэдрэмжээс цаашлахгүй. Үүнийг дараах асуулт нотлоно. Кэсатай уулзалгүй гурван жил болоход би түүнийг мартаж чадаагүй нь үнэн боловч, хэрэв тэр үед биеийг нь эзэмдсэнсэн бол би ялгаагүй гурван жил мартаж чадахгүй санаж хүсэмжлэх байсан уу? Хэдий ичгүүртэй ч надад “тийм” гэж хариулах зориг алга. Кэсаг гэх миний сэтгэлд биеийг нь эзэмдэж чадаагүйд харамсах харуусал нэлээдгүй холилдсон байсан. Ийн ээдрээтэй сэтгэлээр би айн түгшиж асан, тэгсэн атлаа тэсэн ядан хүлээж байсан харилцааг Кэсатай үүсгэчихлээ. Одоо миний сэтгэл ямар байна? Өөрөөсөө дахиад асууя. Би үнэхээр Кэсад хайртай юу?

  Гэвч хариулахаасаа өмнө би эс хүссэн ч эхнээс нь бүгдийг эргүүлж нэг санах хэрэгтэй. Ватанабэ гүүр барьсны баяр ёслолын үеэр санаандгүй гурван жил хараагүй Кэсатай таарснаас хойш би хагас жилийн турш түүнтэй дахиж уулзахын төлөө төрөл бүрийн арга сүвэгчилсэн юм. Санасандаа ч хүрч уулзаж чадав. Үгүй ээ, уулзаад ч тогтоогүй. Би хүсч мөрөөдөж байснаараа Кэсаг өөрийн болгож чадав. Гэвч тэгэхэд зөвхөн биеийг нь эзэмдэж чадаагүйд харамсах харуусал ноёлж, намайг тийнхүү үйлдэлд түлхсэн гэж үл болно. Учир нь, би Коромогава авхайн гэрт Кэсатай хамт нэг өрөөнд сууж байхдаа тэрхүү харуусал хэзээнээс ч юм, нэг мэдэхнээ нимгэрсэн байсныг мэдэв. Би тэр үед хүүхэн хүний биеийг хэдийнээ үзчихсэн байсан нь миний хүслийг сулруулсан болов уу. Гэвч түүнээс ч том шалтгаан нь, Кэсагийн царай төрх гундсанд байлаа. Өнөөгийн Кэса гурван жилийн өмнөх Кэса биш болжээ. Арьс нь өнгөө алдаж, нүднийх нь эргэн тойрон нь хөхөрч сүүдэртжээ. Хацар, эрүү нь шуугдаж урьдын махлаг булбарай нь үлгэр мэт үгүй болсон байв. Зөвхөн түүний тунгалаг хар нүд л өөрчлөгдөөгүй хэвээр байлаа. Түүний царай төрхийн өөрчлөлт миний хүсэлд хүчтэй цохилт өгсөн нь лавтай. Би гурван жил уулзаагүй Кэсаг анх хараад өөрийн эрхгүй цочирдсондоо харц шилжүүлснээ одоо ч сайн санаж байна...

  Тийнхүү урьдын хүсэл замхарсан байтал би яагаад тэр хүүхэнтэй холбогдож орхив? Нэгд, би түүнийг дийлж эрхэндээ оруулах гэсэн сэтгэлийн сонин хөдлөлд автсан юм. Өөдөөс харж суусан Кэса авааль нөхөр Ватарүдээ хайртайгаа албаар дөвийлгэн ярьж байлаа. Гэвч түүний яриа надад оргүй хоосон санагдав. “Энэ хүүхэн нөхрөөрөө хоосон сайрхан бардамнаж байна” л гэж би бодсон. “Эсвэл надаар өрөвдүүлэхийг хүсээгүйдээ ийнхүү ярьж байна” ч гэж бас бодсон. Тэгж бодохын сацуу энэ хоосон бардамналыг нь илчлэх хүсэл хором хормоор хүч авч билээ. Гэвч “Түүний үгийг яагаад худал гэж бодсон бэ?” эсвэл “Чи өөртөө хэт итгэлтэйгээс Кэсагийн яриаг худалд тооцсон биз” хэмээн хэн нэгэн өөдөөс хэлбэл надад өөрийгөө цагаатгах үг алга. Гэлээ ч би түүнийг худал хэлсэнд итгэлтэй байлаа. Одоо ч би тийнхүү итгэсэн хэвээр байна.

  Гэвч тэр үед зөвхөн түүнийг дийлье гэсэн хүсэл намайг эзэмдсэн гэвэл бас худлаа. Түүнээс гадна... хэлье гэхээр хацар халуу оргих шиг санагдана. Хэдий ичгүүртэй ч би цэвэр хуял тачаалд автсан байв. Тэр хүүхний биеийг эзэмдэж чадаагүйдээ харамсах харуусал биш. Түүнийг эзэмдэхийг хүссэн хүсэл ч биш, бүр дорд, хангаж л байвал хэн ч байсан хамаагүй, дур тачаалын төлөөх дур тачаал байсан юм. Янхан худалдаж авах ямар ч эрээс би тэр үед долоон дор байсан. Ямартай ч би ийм сэдлийн улмаас Кэсатай холбогдов. Холбогдов гэхээс илүү хүний эхнэр Кэсагийн нэр төрийг гутаав. Ийнхүү одоо эхний асуултандаа эргэж очвол... Үгүй ээ, иймдээ тулчхаад Кэсад хайртай эсэхийг өөрөөсөө асуух хэрэг алга. Хайртай гэхээс харин ч эсрэгээр хааяа түүнийг үзэн ядах сэтгэл төрнө. Бүх юм дууссаны дараа уйлан хэвтэх Кэсаг хүчээр тэвэрч босгоход, тэр ичих нүүргүй надаас ч илүү ичгүүртэй харагдаж билээ. Арзайж сэгсийсэн үс, хөлөрсөн нүүрнийх нь будаг шунх... тэр хүүхний бие, сэтгэлийн муухайг илчлээгүй зүйл ер үгүй. Хэрэв тэр мөч хүртэл би түүнийг хайрлаж байсан бол, миний сэтгэл тэр өдөр үүрд замхарсан болно. Харин тэр мөч хүртэл хэрэв би түүнийг хайрлаж байгаагүй бол, тэр өдөр миний сэтгэлд шинээр үзэн ядалт төрсөн ч гэж болно. Гэтэл өнөө шөнө би эс хайрлах хүүхний төлөө эс үзэн ядах эрийг алахаар завдаж буй бус уу!

  Үүнд хэн ч буруугүй. Би өөрөө, өөрийнхөө амаар “Ватарүг алъя” гэж хэлсэн юм. Кэсагийн чихэнд амаа наан тийм үг шивнэснээ бодохоор би ч солиорчихсон байсан гэлтэй. Гэхдээ л би тэгж шивнэсэн. Шивнэхгүй гэж бодон шүдээ тас зуусан чигтээ, шивнэсэн. Яагаад тийнхүү шивнэсэн бэ? Одоо эргэж бодоод ч ойлгох юм алга. Гэхдээ хүчилж бодвоос, би тэр хүүхнийг жигших тусам, үзэн ядах тусам, дотроос нэг юм хатгаж түүнийг улам дорд унагаж доромжилмоор санагдаад байсан юм. Чингэхийн тулд хайртайгаа гайхуулаад байсан авааль эр Ватарү Саэмон-но-жёог нь алахыг Кэсад санал болгож хүлээн зөвшөөрүүлэх шиг энэ зорилгод нийцэх зүйл үгүй. Тийм учир би хар дарсан зүүдэнд автсан хүн шиг хүсээгүй аллагыг хүчээр тэр хүүхэнд тулгасан байх.

  Тэгсэн ч “Ватарүг алъя” гэхэд хангалттай шалтгаан болохгүй гэвэл, дараа нь хүний мэдлээс хальсан далдын хүч (буг чөтгөр гэсэн ч яадаг юм) миний сэтгэл санааг эзэмдэн залж, нүглийн замд оруулсан гэхээс өөр арга алга. Ямар ч байсан би нэг л зүйлийг Кэсагийн чихэнд уйгагүй давтан хэлж байлаа. Тэгж байтал Кэса гэнэт толгойгоо өндийлгөөд номхоноор миний саналыг зөвшөөрч байна гэж хариулав. Зөвхөн тийн амархан зөвшөөрсөн нь миний гайхлыг төрүүлсэн юм биш. Царайг нь хартал Кэсагийн харцанд өмнө хэзээ ч харж байгаагүй сонин гэрэл гялалзаж байлаа. Тэр даруй “Садар эм!” гэж бодогдохын зэрэгцээ цөхрөл гэмээр мэдрэмж гэнэт сэдсэн зүйлийн аймшгийг нүдний минь өмнө ангал мэт дэлгэв. Энэ бүхий л хугацаанд тэр хүүхний завхай, гундсан төрх туж намайг зовоож байсныг хэлэх илүүц биз. Чаддагсан бол би амласнаа яг тэнд, тэр дор нь няцаамаар байсан. Тэр завхай хүүхнийг тийнхүү шившиг гутамшгийн ёроол уруу түлхэж унагамаар байсан. Хэрэв тэгсэн бол – тэр хүүхнээр хэдий би хүслээ хангаж тоглосон ч гэлээ – зүй ёсны уур хилэнгийн цаана хүн чанар минь толгой хоргодчих зай олох л байсан. Гэвч надад тэгэх сүйхээ дутсан. Кэса миний доторхыг нэвт шувт харсан янзтай гэнэт царайгаа хувиргаад намайг цоо ширтсэн тэр мөчид – би үнэнийг хэлье – яг тэр мөчид би цаг, өдөр тохироод Ватарүг алахаар андгайлсан юм. Учир нь эс зөвшөөрсөн тохиолдолд Кэса надаас өшөө авна гэхээс айсан хэрэг. Тийм ээ, тэр айдас одоо ч миний зүрхийг базчихаад тавихгүй байна. Хулчгар амьтан гэж намайг шоолмоор байвал дураа ханатал шоолцгоо. Гагцхүү тэр мөчид Кэсаг хараагүй хүн л тэгж намайг шоолно. Нулимсгүй нүдээрээ уйлах түүнийг хараад би цөхрөл алдан “Ватарүг алахгүй бол Кэса – өөрийн гараар биш ч гэлээ – ямар ч байсан намайг ална. Тэгсэн дор би өөрөө Ватарүг алъя” гэж бодсон юм. Миний айдас... Намайг ам өгсний дараа Кэса нүдээ буруулан цонхигор цагаан хацартаа хонхор гарган инээсэн нь миний айдас үндэслэлтэйг нотлох бус уу?

  Ээ харла, тэр ёрын андгайнаас болж би бузартахын дээдээр бузартсан сэтгэлдээ хүний амь хөнөөсөн нүгэл нэмэх нь. Хэрэв өнөө шөнө би амнаасаа буцвал... Үгүй ээ, чингэхийг би тэвчихгүй. Нэгд, би андгайлсан. Мөн Кэсагийн өшөө авалтаас айж буйгаа ч би хэлсэн – энэ бол хэрхэвч худал айдас биш. Гэвч бас өөр зүйл байна. Тэр юу вэ? Намайг, өөдгүй хулчгар намайг гэмгүй эрийг алахад түлхэх тэр их хүч юу вэ? Би мэдэхгүй. Мэдэхгүй боловч... магадгүй... үгүй ээ, тийм байх учиргүй. Би тэр хүүхнийг жигшдэг. Түүнээс айдаг. Үзэн яддаг. Тэглээ ч, тэглээ ч би түүнд хайртай юм болов уу?”

  Моритоо нааш цааш алхах ч дахиж үг үл дуугарна. Сарны гэрэл. Хаа нэгтээгээс имаё(*2) дуулах нь сонсогдоно:
  Ай, хүний сэтгэл
  Түнэр харанхуй лугаа адил
  Хүсэл шуналын галд шатаж
  Хийсэн одох амь болой

(төгсгөл дараагийн бичлэгт)

...........................................................................................................................

*1 Хэйан үед (794-1185) дурлалт хосууд бие биедээ хайрын шүлэг илгээх заншилтай байсан.
*2 имаё – Хэйангийн дунд үеэс Камакүра үе (1185–1333) хүртэл дэлгэрсэн дууны нэгэн төрөл.

2014/09/15

Баас or кофе?


 

Сүрэн:
- Баба баба, үхэж байлаа ч ийм юм идэхгүй, уухгүй. Нооо танк ю.
Найз:
- Дээд зэргийн кофе шдээ, ямар үнэтэйг мэдэх үү?

- Үнийг нь мэдээд ууна гэж байхгүй ээ.
- Зүгээр амсчих. Ганцхан балга.
- Баас бол баас.
- Сүрээээн, чи буруу бодоод байна. Баас биш “Копи Лувак” гэж бод.
- Чи нээрээ, Тэпкод ажиллавал таарна.
- Тэпко яасийн?
- Цөмийн хог булшилж хаяхыг "цөмийн урвалын эцсийн бүтээгдэхүүнийг хадгалах газар” гээд байдаг даа.
- ... ... (хөмсөг зангидна).
- Сорри, сорри. Найзыгаа атгаалжин хар мангастай зүйрлээд, би нээрээ.
- Ууувал чинь уучилна.
- ... Гэхдээ яаж ч нэрлэсэн амьтны баас биз дээ?
- Ингэхэд хэн үхэр, морины бааснаас илүү сайхан үнэр энэ дэлхийд байхгүй гээд байлаа?
- Үхрийн баас биш аргал гэдэг юм. Морины баас биш хомоол.
- Баас бол баас.
- Нойтон баас биш шүү, наранд сайхан хатсаныг нь хэлнэ.
- Копи Лувак ч ялгаагүй. Сайн угаагаад наранд сайхан хатаадаг шдээ.

Аргументыг хүлээн зөвшөөрсөн ч уугаагүй ээ... хэхэ

P.S.
* Копи Лувак – Индонезийн "тусгай боловсруулалт"-аараа алдартай кофе. Товчхондоо, цивет гэдэг муурын төрлийн амьтны идэж гаргасан (баасан) кофег хэлнэ. Амьтны ходоодны шүүс кофены гашуун гадаргууг боловсруулж эцсийн дүнд ихэд гоё амттай кофе болдог гэлцэх.

** Тэпко - Tokyo Electric Power Company (TEPCO)

2014/09/13

Хэн хулгайлав


Нетээр тэнэж яваад япончууд хулгайлсан, үгүй монголчууд хулгайлсан, үгүй аль алин нь хулгайлсан... гээд хөөрхөн маргаан уншчихав. Сүрэн учрыг олж хужрыг тунгааваас хэн нь ч хулгайлаагүй юмаа. Гэхдээ орчин цагт байсан бол яах аргагүй монголчууд бас солонгосчууд хулгайлсан болж таарна. Юун тухай яриад байнаа гэвэл японы “Төмөр замын дуу”, монголын “Хүмүүн төрөлхтөн” & солонгосын “Сурагчдын дуу”.

Товч мэдээ:
Мэйжигийн 33 он буюу 1900 онд зохиогдсон (1987 он хүртэл японы хамгийн урт дуу байсан). Японы өнцөг булан бүрийг холбосон хэд хэдэн төмөр замын тухай дуунаас бүрдэнэ. Эхний дуу нь Токио, Нагоя, Кёото, Осака, Кообэ зэрэг худалдаа аж үйлдвэрийн том зангилаа хотуудыг холбосон 588 км урт Тоокайдоо төмөр замын тухай. Токиогийн Шинбаши буудлаас (Токио буудал хараахан баригдаагүй байсан) эхлээд Шинагава, Ёкохама, Ёкосүка, Камакүра, Одавара, Шизүока гэх мэт төмөр замын томоохон буудал, зам дагуух үзэсгэлэнт газар, нэртэй сүм, түүхэн газрын тухай дуулна.
Дараагийн дуу нь Тоокайдоо төмөр замын төгсгөл Кобэ хотоос Кюүшүү арал хүртэл тавьсан Санъёо төмөр замын тухай. Кобэ хотоос эхлэн Хёого, Окаяма, Хирошима, Ямагүчи мужуудын гол буудал, уул нуруу, сүм дугана, цэцэрлэгт хүрээлэн, боомт хот зэргийг дуулна. Удаахь дуу нь Токиогийн Үэно буудлаас хойд нутаг руу тавьсан Оошюү Иваки (өнөөгийн Тоохокү, Жёобан) төмөр замын тухай. Кавабавагийн алдарт “Цасны орон” руу энэ төмөр замаар явна... гэх мэт японы бүх гол төмөр замын тухай дуулах учир нэг ёсны төмөр замын сүлд дуу ч гэж болох байх.

Өмнөх зууны эхний хэсэгт япончууд Хятадыг эзэлчихсэн, Манж-Го улсыг байгуулчихсан, тэр нь Өвөр монголын газар нутгийг бас хамарчихсан байсан. Манжуурт япончууд үй олноороо нүүж суурьшаад, сургууль соёл байгуулаад (Шиба Рёотароод орчуулга хийсэн, “Тал нутгийн тэмдэглэл” зохиолын баатар Цэвэгмаа гуай багадаа тийм сургуульд явж япон хэл сурсан) үйлдвэр төмөр зам бариад... ихээхэн юм өрнүүлж байсан даа. Нутагтаа сонсож байсан дуугаа ч авч очсон байж таарна. Тэр нь манайд эмэгтэйчүүдийн эрх чөлөөний тухай дуу “Хүмүүн төрөлхтөн” болоод, Солонгост эрдмийг эрхэмлэхийг сургасан “Сурагчдын дуу” болсон. Хэдий тийм ч оюуны өмчийн тухай ойлголт байхгүй үеийн юмыг хулгайлсан гэж болохгүй л болов уу.

  Үг: Оовада Тэкэки
  Ая: Ооно Үмэвака & Үэ Санэмичи