Suren

Р. Акүтагава "Харанхуйд асуулт хариулт" (төгсгөл)

2012-02-10T18:06:00.004+09:00

Гурав.

Дуу:　Чи юу хийж байна?
Би:　Би бичиж байна.
Дуу:　Чи яагаад бичнэ вэ?
Би:　Бичихгүй байж чадахгүй учраас.
Дуу:　Тэгвэл бич бич. Үхэл иртэл бич.
Би:　Мэдээж тэгнэ, тэгээд ч өөр арга алга.
Дуу:　Чи бодсоноос тайван байна шүү.
Би:　Үгүй, огтхон ч тайван биш байна. Чи намайг мэддэг хүмүүсийн нэг байсан бол миний зовлонг ч бас мэдэх байсан.
Дуу:　Чиний инээмсэглэл хаашаа одоо вэ?
Би:　Тэртээх тэнгэрийн бурхад руугаа буцсан. Амьдралд инээмсэглэл бэлэглэхийн тулд юуны түрүүнд тогтуун ааш, хоёрт мөнгө, гуравт надад заяаснаас илүү сэтгэлийн тэнхээ хэрэгтэй.
Дуу:　 Гэхдээ чиний сэтгэлийн ачаа хөнгөрсөн биз дээ?
Би:　Тийм, хөнгөрсөн. Оронд нь нүцгэн мөрөн дээрээ бүхэл бүтэн амьдралын хүнд ачааг үүрэхэд хүрсэн.
Дуу:　Чамд өөрийнхөөрөө амьдрахаас өөр зам алга. Эсвэл өөрийнхөөрөө...
Би:　Тийм. Өөрийнхөөрөө үхэх.
Дуу:　Чи өмнөхөөсөө өөр, тэс өөр шинэ хүн болно.
Би:　Би үргэлж өөрөөрөө л үлдэнэ. Зөвхөн арьс минь л солигдох байх. Арьс нь гуужиж солигдох могой мэт.
Дуу:　Чи бүгдийг мэдэж байна.
Би:　Үгүй, би бүхнийг мэдэхгүй. Миний мэдэж ухамсарлаж буй нь сүнс сүлдний минь зөвхөн нэг хэсэг. Миний мэдэхгүй хэсэг – сүнс сүлдний минь африк тив зах хязгааргүй үргэлжлэнэ. Би түүнээс айна. Гэрэл гэгээтэй газар мангас оршдоггүй. Харин хаяа хязгааргүй харанхуйд ямар нэгэн зүйл унтаж байгаа.
Дуу:　Чи ч гэсэн миний үр хүүхэд мөн.
Би:　Намайг үнссэн чи хэн бэ? Үгүй, би чамайг мэднэ!
уу:　Тэгээд чи намайг хэн гэж бодно вэ?
Би:　Чи миний амар амгаланг булаасан. Миний эпикуризмыг эвдсэн. Минийхийг, үгүй – зөвхөн минийхийг биш. Чамаас болоод бид эртний хятадын гэгээнтний сургасан дундыг баримтлах үзлээ алдсан. Чиний золиосууд хаа сайгүй байна. Уран зохиолын түүхэнд ч байна, өдрийн сонины хуудсанд ч байна.
Дуу:　Түүнийг чи хэн гэж нэрлэх вэ?
Би:　Би... би чамайг хэн гэж нэрлэхээ мэдэхгүй. Гэвч бусдын үгийг зээлж хэлбэл чи биднийг давсан агуу хүч. Биднийг эзэмдэх догшин сахиус.
Дуу:　Чи өөртөө баяр хүргэж баярла. Би хэн дээр ч ярилцахаар ирдэггүй юм.
Би:　Үгүй, би хэнээс ч илүү чиний ирэхээс сэрэмжилнэ. Чиний ирэх газар энх амгалан үгүй. Гэвч чи рентген туяа мэт ямар ч зүйлийг нэвтлэн орж ирэх юм.
Дуу:　Тэгвэл үүнээс хойш сэрэмжтэй бай.
Би:　Мэдээж, үүнээс хойш би сэрэмж алдахгүй. Зөвхөн гарт минь үзэг байх үед...
Дуу:　Үзэг барих үедээ чи ир гэж намайг дуудна даа.
Би:　Хэн чамайг дуудах юм! Би өчүүхэн олон зохиолчдын нэг. Мөн өчүүхэн зохиолчдын нэг болохыг хүснэ. Эс тэгвээс энх амгаланг олж эс чадна. Гагцхүү гарт минь үзэг байх үед чиний боол болж магад.
Дуу:　Тэгвэл үргэлж болгоомжтой бай. Би чиний хэлсэн үг болгоныг чинь биелүүлж ч мэдэх юм шүү. Ингээд баяртай! Хэзээ нэгэн цагт чамтай уулзахаар дахиж ирнээ.
Би:　(ганцаар үлдэнэ)
　　　　Акүтагава Рюүносүкэ! Акүтагава Рюүносүкэ, үндсээ газарт бат суулга! Чи бол салхинд намилзах зэгс. Тэнгэрийн муухай хэзээ нэгэн цагт арилна. Гагцхүү хөл дээрээ бат зогс. Өөрийнхөө төлөө. Мөн хүүхдүүдийнхээ төлөө. Өөрийгөө ихэд бүү бод. Өөрийгөө мууд ч бүү бод. Үүнээс хойш чи бүгдийг шинээр эхэлнэ.

　　　　Шёовагийн хоёрдугаар он　(1927)

Р. Акүтагава "Харанхуйд асуулт хариулт" (үргэлжлэл)

2012-02-10T17:35:00.007+09:00

Хоёр

Дуу:　Чи гайхамшигтай эр зоригтой.
Би:　Үгүй, надад зүрх зориг байхгүй. Хэрэв зоригтойсон бол арслангийн ам руу өөрөө үсэрч орохгүй арслан намайг идэхийг хүлээх байсан.
Дуу:　Гэвч чиний хийсэн болгон хүнлэг шинжтэй
Би:　Хамгийн хүнлэг зүйлс дандаа бас адгууслаг шинжтэй байдаг.
Дуу:　Чи муу юм хийгээгүй. Чи орчин үеийн нийгмийн тогтолцооны гайгаар зовон шаналж буй.
Би:　Нийгмийн тогтолцоо өөрчлөгдсөн ч миний үйлдэл хэн нэгнийг зовлонд унагах нь гарцаагүй.
Дуу:　Гэвч чи амиа хорлоогүй. Ямар ч байсан чамд хүч чадал байна.
Би:　Би хэд хэдэн удаа амиа хорлохыг оролдсон. Тэр бүү хэл байгалийн жам ёсоор мэт үхэхийн тулд нэг өдөрт 14 ялаа хүртэл идэж үзсэн. Ялааг жижиглээд залгих бол юу ч биш. Харин зажлах нь ой гутмаар шүү.
Дуу:　Гэхдээ чи агуу хүн болно.
Би:　Би агуу хүн болохыг үл хүснэ. Миний хүсэх ганц зүйл бол амар амгалан. Вагнерийн захиаг уншаад үз л дээ. Хайртай эхнэр, хоёр гурван хүүхэдтэйгээ амгалан амьдрахад хүрэлцэхүйц мөнгө байсан бол агуу урлаг бүтээхгүй ч сэтгэл хангалуун амьдрах байсан гэж бичсэн байна лээ. Вагнер хүртэл ийм л байна шүү дээ.
Дуу:　Чи машид зовж байна. Чи хүний мөсөө гээчихсэн амьтан биш.
Би:　Надад хүний мөс байхгүй. Надад зөвхөн мэдрэл мэдрэхүй л байна.
Дуу:　Чиний гэр бүлийн амьдрал аз жаргалгүй байсан.
Би:　Гэвч эхнэр маань надад үргэлж үнэнч байсан.
Дуу:　Чиний эмгэнэл бусдад байхгүй хүчтэй ухамсарыг илтгэнэ.
Би:　Худлаа. Миний хошин шог бусдынхаас бага хэмжээний амьдралын мэдлэгийг л илтгэнэ.
Дуу:　Гэхдээ л чи шударга. Бүх явдал ил болохоос өмнө чи хайртай бүсгүйнхээ нөхөрт бүгдийг хэлж илчилсэн.
Би:　Тэр ч гэсэн худал. Илчлэхгүй байх хүч тэнхээ дуусах хүртэл би юу ч илчлээгүй.
Дуу:　Чи яруу найрагч, урлагийн хүн. Тиймээс юу ч хийсэн өршөөгдөх ёстой.
Би:　Би яруу найрагч, урлагийн хүн мөн. Гэвч би бас нийгмийн нэг гишүүн. Өөрийн загалмайгаа үүрнэ гэдэг гайхаад байх зүйл биш. Харин ч хэтэрхий хөнгөдөж байна.
Дуу:　Чи өөрийнхөө “би”-г умартаж байна. Өөрийнхөө давтагдашгүй чанарыг үнэлж бүдүүлэг, өчүүхэн ардыг дорд үз.
Би:　Би чамаар хэлүүлэлтгүй өөрийнхөө давтагдашгүй чанарыг үнэлнэ. Гэвч жирийн ардыг дорд үзэхгүй. Хэзээ билээ дээ, “эрдэнэ хагарч бутрах ч шавар хавтан хагарахгүй” гэж би хэлж байсан. Шекспир, Гете, Чикамацү Монзаэмон - бүгд хэзээ нэгэн цагт мөхөж үгүй болно. Харин тэднийг төрүүлсэн хэвлий – аугаа ард түмэн бол мөхөшгүй. Ямар ч урлаг, хэлбэр нь яаж ч өөрчлөгдсөн байлаа, хэзээд ард түмнээс төрдөг.
Дуу:　Чиний бүтээл өвөрмөц.
Би:　Үгүй, өвөрмөц биш. Ер нь хэн өвөрмөц байсан юм бэ? Урд өдгөөгийн суутнуудын бичсэн зүйл ч хаа сайгүй давхардаж л байдаг. Би ч гэсэн цөөнгүй хулгайлж байсан.
Дуу:　Гэхдээ чи бас сургаж байна.
Би:　Би чадахгүй зүйлээ л сургасан. Хэрэв чадахаар бол заахаасаа өмнө өөрөө түрүүлээд хийчихсэн байх байлаа.
Дуу:　Өөрийгөө хүний дээд ер бусын хүн гэдэгт эргэлзэлгүй итгэ.
Би:　Үгүй, би ер бусын хүн биш. Бидний хэн ч ер бусын хүн биш. Ер бусын хүн гэвэл зөвхөн Заратустра л байна. Гэхдээ Заратустра ямар үхлээр үхсэнийг Ницше ч хүртэл мэдэхгүй шүү дээ.
Дуу:　Чи хүртэл нийгмээс айж байна уу?
Би:　Хэн нийгмээс айгаагүй юм бэ?
Дуу:　Шоронд гурван жил суусан Уайлдыг хар. “Амархан амиа хорловол нийгмийн өмнө ялагдал хүлээнэ” гэсэн байна.
Би:　Уайльд шоронд байхдаа хэн хэдэн удаа амиа хорлохыг завдсан. Гэвч амиа хорлоогүй нь зөвхөн үйлдэх арга олдоогүй болоод тэр.
Дуу:　Сайн мууг нухчин дар.
Би:　Би одоо сайн хүн болохыг хүсч хичээж байна.
Дуу:　Чи дэндүү энгийн юмаа.
Би:　Үгүй, би дэндүү төвөгтэй.
Дуу:　Гэхдээ чи санаа амар байж болно. Чи хэзээд уншигчтай байх болно.
Би:　Зохиогчийн эрх дууссаны дараа л тийм болох байх.
Дуу:　Чи хайр сэтгэлийнхээ төлөө зовж байна.
Би:　Хайр сэтгэлийнхээ төлөө? Уран зохиолд дурлах хөвгүүдэд таарсан наад үгээ татаж хайрла. Би янаг дурлалд бүдэрсэн төдий.
Дуу :　Хэн ч гэсэн хайр дурлалд бүдэрч болно шүү дээ.
Би:　Хэн ч гэсэн хөрөнгө мөнгөний хүсэлд амархан автагдана гэхтэй адил юм даа.
Дуу :　Чи амьдралынхаа загалмайд цовдлогдсон байна.
Би:　Бахархах ч зүйл биш дээ. Нууц амрагаа хөнөөсөн алуурчин, бусдын мөнгөнд гар дүрсэн хэрэгтэн ч гэсэн бүгд амьдралын загалмайд цовдлогдсон байгаа.
Дуу:　Амьдрал тэгтлээ харанхуй биш.
Би:　Амьдрал “сонгогдсон цөөнхийг” эс тооцвол харанхуй гэдгийг бүгд мэднэ. Харин “сонгогдсон цөөнх” гэдэг нь мунхаг болон хүний мөсгүй хүмүүсийн өөр нэгэн нэр юм.
Дуу:　Тэгвэл дураараа зовж л байхгүй юу. Ингэхэд чи намайг мэдэх үү? Зориуд чамайг тайтгаруулах гэж ирсэн намайг?
Би:　Чи бол нохой. Тэр нэгэн цагт, өнөөх Фаустын өрөөнд нохойн дүрээр орж ирсэн албин чөтгөр.

(төгсгөл дараагийн бичлэгт)

Р. Акүтагава "Харанхуйд асуулт хариулт"

2012-02-08T10:28:00.006+09:00

　　　

Акутагава Рюноскэ "Харанхуйд асуулт хариулт"
Орчуулга: Сүрэн

Нэг

Нэгэн дуу:　Чи миний бодсоноос тэс ондоо хүн байжээ.
Би:　Үүнд миний хариуцлага үгүй.
Дуу:　Гэвч чиний тухай буруугаар бодоход чи өөрөө нөлөөлсөн.
Би:　Тийм зүйл огт байхгүй.
Дуу:　Ингэхэд, чи гоо сайханд дурлаж хайрлана. Эсвэл хайрлаж буй дүр эсгэнэ.
Би:　Би гоо сайхныг хайрладаг.
Дуу:　Чи алийг нь үнэхээр хайрлана вэ? Гоо сайхныг уу, аль эсвэл бүсгүй хүнийг үү?
Би:　Аль алиныг нь.
Дуу:　(Хүйтэн инээгээд) Хэлсэн үгс чинь хоорондоо зөрчилдөж байгаа мэт санагдахгүй байна уу?
Би:　Хэн, хаана зөрчил олж хараад байна? Бүсгүй хүнд дурласан эр косэто хийцийн эртний шаазан аягыг хайрлахгүй байж болно. Гэхдээ энэ нь хуучны шаазан эдлэлийг хайрлах гоо сайхны мэдрэмж түүнд дутсаных юм.
Дуу:　Гоо сайхныг эрхэмлэгч бол аль нэгийг нь сонгох ёстой.
Би:　Харамсалтай нь, би гоо сайхныг эрхэмлэгч гэхээсээ илүү төрөлхийн хүсэл шунал ихтэй хүн билээ. Гэвч ирээдүйд бүсгүй хүнийг бус эртний косэто шаазан аягыг сонгож магад.
Дуу:　Тийм болохоор л чи туйлбаргүй.
Би:　Үүнийг туйлбаргүй гэвэл ханиад хүрсэн ч хүйтэн усаар биеэ арчих хүнийг туйлбартайн туйл гэх байх даа.
Дуу:　Хүч чадалтай мэт дүр эсгэхээ боль. Чиний сэтгэл санаа уруудаж доройтсон байна. Гэхдээ чи мэдээж, нийгмийн зүгээс чам руу дайрч шүүмжлэхийг хариулахын төлөө л ийм зүйл хэлж байгаа биз.
Би:　Мэдээжийн хэрэг. Ер нь бодоод үз л дээ. Дайралтыг нь няцааж байхгүй бол адаг сүүлдээ бяц даруулна биз дээ.
Дуу:　Чи ч ичих нүүрэндээ илгэ наажээ.
Би:　Би ичгүүр сонжуураа огтхон ч гээгээгүй ээ. Миний зүрх өчүүхэн жижиг зүйлд хүртэл мөсөнд хүрсэн мэт царцах шиг болдог.
Дуу:　Чи өөрийгөө хүч чадалтай хүн гэж бодож байна уу?
Би:　Мэдээж би хүч чадалтай хүмүүсийн нэг. Гэхдээ хамгийн чадалтай нь биш. Хэрэв хамгийн чадалтай нь байсан бол аль хэдийнээ Гетэ гэх тэр нэгэн эр шиг хамаг хүмүүсийн шүтээн болчихсон байхгүй юу.
Дуу:　Гетэгийн хайр цэвэр, ариун байсан.
Би:　Энэ бол худлаа. Урлаг, уран зохиол судлаач нарын зохиосон үлгэр. Гетэ яг 35 насандаа гэнэт Итали руу зугтсан. Тиймээ, зугтсан гэхээс өөр үг байхгүй. Тэр нууцыг Гетэг өөрийг нь эс тооцвол, зөвхөн Штэйн авхай л мэдэж буй болов уу.
Дуу:　Чиний хэлсэн бүхэн чинь бүгд өөрийгөө хамгаалах үгс. Өөрийгөө хамгаалах шиг амар зүйл байхгүй.
Би:　Өөрийгөө хамгаална гэдэг амар зүйл биш ээ. Амар байсан бол өмгөөлөгчийн мэргэжил хэрэггүй.
Дуу:　Бэлэг үгтэй дамшиг минь! Чамайг хэн ч тоож дуугарахгүй болно шүү.
Би:　Надад сэтгэл зүрхийг минь хөдөлгөх ургаа мод, урсгал ус байна. Бас япон, хятад, өрнө дорны гурван зуу гаруй ном байна.
Дуу:　Тэгвэл чи уншигчдаа үүрд алдах болно.
Би:　Надад ирээдүйд уншигчид бий.
Дуу:　Ирээдүйн уншигч чамд талх өгөх үү?
Би:　Өнөөгийн уншигчид ч олигтой өгсөн юм алга. Миний авсан хамгийн өндөр хөлс нэг хуудасны төлөөх арван иенээр хязгаарлагдана.
Дуу:　Гэхдээ чамд өв хөрөнгө байгаа биз дээ?
Би:　Миний хөрөнгө гэвэл Хонжёо дахь эрхий дарам эдлэн газар л байна. Миний сарын орлого хамгийн сайндаа гурван зуун иенээс хэтэрсэн удаа байхгүй.
Дуу:　Гэхдээ л чи өөрийн гэсэн орон гэртэй. Бас орчин үеийн уран зохиолын түүвэр хэвлүүлсэн биз дээ.
Би:　Тэр байшингийн дээвэр толгой дээрээс минь дарна.　Уран зохиолын түүврээс олсон орлогыг чамд өгчихье. Угаасаа авсан нь дөрвөн зуун тавьхан иен учир.
Дуу:　Гэвч чи тэр түүврийг эмхтгэсэн редактор нь. Зөвхөн үүнээс гэхэд л чи ичиж зовох ёстой доо.
Би:　Юунаас ичих гэж?
Дуу:　Чи сурган хүмүүжүүлэгч нарын эгнээнд элсээ биз дээ.
Би:　Худлаа. Сурган хүмүүжүүлэгч нар бидний эгнээнд элсээд байна. Би тэдний хийх ажлыг нь авч хийсэн төдий.
Дуу:　Ийм байж чи яаж өөрийгөө Нацүмэ багшийн шавь гэж чадна?
Би:　Би Нацүмэ багшийн шавь мөн. Чи уран зохиол бичдэг Нацүмэ багшийг л мэдэж магад. Харин солиотой юм шиг суу билигтэн Нацүмэ багшийг мэдэхгүй л болов уу.
Дуу:　Чамд тогтсон үзэл бодол алга. Байдаг цөөнхөн хэд нь бүгд хоорондоо зөрчилддөг.　
Би:　Тэр бол миний хөгжин дэвшиж буйн шинж. Зөвхөн мунхаг хүн л хэзээ хойно ч нарыг түмпэнгээс бага хэмээн бодсоор байдаг.
Дуу:　Чиний энэ их зан чамайг ална шүү.
Би:　Би хааяа ингэж боддог юм: Би орон дотроо өөд болох нэгэн биш байх.
Дуу:　Чи үхлээс айдаггүй юм шиг байна? Тийм үү?
Би:　Би үхлээс айдаг. Гэвч, үхнэ гэдэг хэцүү биш. Би хоёр, гурван удаа хүзүүндээ олс углаж үзсэн. Тэгэхэд хорин секунд зовсны дараа аятайхан мэдрэмж хүртэл төрнө гээч. Таагүй муухай зүйл тохиолдвол би хэзээд ч үхэхэд бэлэн байдаг.
Дуу:　Тийм бол чи яагаад үхэхгүй байгаа юм бэ? Хууль журмаар бол чи хэний ч нүдэнд гэмт хэрэгтэн биш гэж үү?
Би:　Тэрийг би хүлээн зөвшөөрнө. Вэрлэн шиг, Вагнэр шиг, эсвэл агуу Стриндберг шиг.
Дуу:　Гэвч чи нүглээ наманчлахгүй юм даа.
Би:　Үгүй, би наманчилж байна. Зовохоос илүү наманчлал гэж байхгүй.
Дуу:　Чи засрашгүй муу хүн юм.
Би:　Харин ч буянтай сайн хүн. Хэрэв хүний муу нь байсан бол би ингэж зовохгүй сэн. Түүгээр барахгүй дурлал хайрыг нь ашиглаад хүүхнүүдээс мөнгий нь салгаж суухгүй юу.
Дуу:　Тэгвэл чи тэнэг байх.
Би:　Тийм. Би тэнэг байх. Тэр “Мунхаг хүний наманчлал” -ыг миний ижил нэгэн тэнэг зохиосон болно.
Дуу:　Бас дээр нь чи амьдрал мэдэхгүй.
Би:　Амьдрал мэдэх нь хамгийн чухал бол тэргүүн эгнээнд ажил хэрэгч бизнессмен хүмүүс зогсох байлгүй.
Дуу:　Чи хайр дурлалыг дорд үзэж байсан. Харин одоо харахад чи хайр сэтгэлийг бүхнээс илүү эрхэмлэгч нэгэн байж.
Би:　Үгүй, би одоо ч хайр сэтгэлийг бүхнээс илүү эрхэмлэхгүй. Би яруу найрагч. Урлагийн хүн.
Дуу:　Гэвч чи хайр дурлалын төлөө эцэг эх, эхнэр хүүхдээ хаясан биз дээ?
Би:　Худлаа. Би зөвхөн өөрийнхөө төлөө эцэг эх, эхнэр хүүхдээ хаясан.
Дуу:　Тэгвэл чи хувиа хичээгч.
Би:　Харамсалтай нь би хувиа хичээгч биш. Гэхдээ хувиа хичээгч болохыг хүсч байна.
Дуу:　Золгүй л юм, чамд орчин үеийн “эго” өвчин тусчээ.
Би:　Чухам тийм учраас л би орчин үеийн хүн.
Дуу:　Орчин үеийн хүмүүс эртний хүмүүсийн хаана нь ч хүрэхгүй.
Би:　Эртний хүмүүс ч гэсэн тухайн үедээ орчин үеийнхэн гэгдэж байсан.
Дуу:　Чи эхнэр хүүхдээ өрөвдөхгүй байна уу?
Би:　Тэднийг өрөвдөхгүй хүн олдох уу? Гогены захидлуудыг уншаад үз л дээ.
Дуу:　Чи өөрийн үйлдэл бүхнээ зөвтгөх юмаа.
Би:　Үйлдэл бүхнээ зөвтгөдөг бол чамтай ингэж ярилцаж суухгүйсэн.
Дуу:　Тэгвэл чи өөрийгөө зөвтгөхгүй юм уу?
Би:　Би зүгээр л хувь заяатайгаа эвлэрч байна.
Дуу:　Тэгвэл чи хариуцлагаа яах вэ?
Би:　Дөрөвний нэг нь миний удамшил, дөрөвний нэг нь өссөн орчин, дөрөвний нэг нь санамсаргүй тохиолдол, тиймээс зөвхөн дөрөвний нэг нь л надад ногдож байна.
Дуу:　Чи ч ёстой өчүүхэн амьтан юм!
Би:　Бүгд л над шиг өчүүхэн шүү дээ.
Дуу:　Тэгвэл чи ад чөтгөр тахигч сатанист .
Би:　Би ад чөтгөр тахигч биш. Ялангуяа аюулгүй бүсэд орших ад чөтгөр тахигчдыг би үргэлж жигшдэг байсан.
Дуу:　(Хэсэг дуугүй байснаа) Ямар ч байсан чи зовж шаналж байна. Ядаж үүнийгээ хүлээн зөвшөөр.
Би:　Үгүй дээ, үнэлэмжээ үл ялиг ч бүү хэтрүүл. Би зовж буйгаараа бахархаж ч байж мэднэ. Тэгээд ч “олсноо алдахаас айх” гэдэг хүчирхэг хүнтэй тохиох зүйл биш.
Дуу:　Чи ямар ч байсан шударга байж магад. Эсвэл зүгээр л алиалагч юм уу.
Би:　Аль нэг нь л байх, би өөрөө ч бодож л байна.
Дуу:　Чи үргэлж өөрийгөө реалист үзэлтэн гэж итгэж байсан.
Би:　Тийм хэмжээнд би идеалист байсан.
Дуу:　Чи мөхөж мэднэ шүү.
Би:　Намайг бүтээсэн нь хоёр дахь намайг бүтээчих байлгүй.
Дуу:　Тэгвэл зоргоороо зов доо. Чамаас салж одох минь.
Би:　Хүлээж бай. Явахаасаа өмнө хариулж хайрла. Цаг үргэлж намайг шалгаагч чи, нүдэнд үл үзэгдэгч чи хэн юм бэ?
Дуу:　Би юу? Би энэ дэлхийн үүр хаяарах цагт Якобтой хүч үзэлцсэн сахиусан тэнгэр байна.

(үргэлжлэл дараагийн бичлэгт)

Велимира времери

2012-02-07T16:09:00.013+09:00

　　

Үлгэр домог мэт... "Облакини", "хотель", "времири"... гоё гоё үгнүүд ингэж дураараа зохиох ондоо яруу найрагч байна уу... "Поюны" гэж бас сайхан үг юмаа орчин цагийн "певица", "певец" зэргээс хамаагүй гоё, бас уянгалаг.

Велимирийн үгээр тоглож наадах нь... "Облакини", "кони вечерогривы", "свирепооки"... Толь бичигт байхгүй ч уншаад шууд ойлгоно. Харин энэ "времири"....

Шувуу гэдгийг ойлгоод байгаа ч урд өмнө дуулаагүй тул жаал гайхна даа, орос хэлнийхээ мэдлэгт эргэлзэнэ дээ. Тэгсэн "время"(цаг хугацаа) + "снегири"(дээрх зурагны шувуу) хоёрыг нийлүүлж зохиосон үг гэнэ. Снегири цагаан цасан дунд холоос тодорч ягаараад хөөрхөн шувууд. Өвлийн ойд сүргээрээ мөчрөөс мөчирт нисэх нь үнэн цоглог. Харин Велимирийн зохиосон "времери" нь цаг хугацааг жигүүртээ тэгээд вырей гэх үлгэрийн сайхан орон руу нисэн одох шувууд. "Снегирь"-ийн үндэс нь "снег" буюу "цас". Тэгэхээр "цасан шувууг" Велимир "цаг хугацааны цасан шувуу" болгосон байх нээ... Яруу найрагчийн жинхэнэ нэр нь Виктор. Велимир гэж бас юм бодуулах нэр байгааз.

　Велимир Хлебников
　(1885-1922)

　* * * *
　И я свирел в свою свирель,
　И мир хотел в свою хотель.
　Мне послушные свивались звезды в плавный кружеток.
　Я свирел в свою свирель, выполняя мира рок.
　
　* * * *
　Годы, люди и народы
　Убегают навсегда,
　Как текучая вода.
　В гибком зеркале природы
　Звезды - невод, рыбы - мы,
　Боги - призраки у тьмы.
　
　* * * *
　Там, где жили свиристели,
　Где качались тихо ели,
　Пролетели, улетели
　Стая легких времирей.
　Где шумели тихо ели,
　Где поюны крик пропели,
　Пролетели, улетели
　Стая легких времирей.
　В беспорядке диком теней,
　Где, как морок старых дней,
　Закружились, зазвенели
　Стая легких сремирей.
　Стая легких времирей!
　Ты поюнна и вабна,
　Душу ты пьянишь, как струны,
　В сердце входишь, как волна!
　Ну же, звонкие поюны,
　Славу легких времирей!
　
　* * * *
　Огнивом-сечивом высек я мир,
　И зыбку-улыбку к устам я поднес,
　И куревом-маревом дол озарил,
　И сладкую дымность о бывшем вознес.
　
　* * * *
　Облакини плыли и рыдали
　Над высокими далями далей.
　Облакини сени кидали
　Над печальными далями далей.
　Облакини сени роняли
　Над печальными далями далей...
　Облакини плыли и рыдали
　Над высокими далями далей.

　* * * *
　Еще раз, еще раз,
　Я для вас
　Звезда.
　Горе моряку, взявшему
　Неверный угол своей ладьи
　И звезды:
　Он разобьется о камни,
　О подводные мели.
　Горе и вам, взявшим
　Неверный угол сердца ко мне:
　Вы разобьетесь о камни,
　И камни будут надсмехаться
　Над вами,
　Как вы надсмехались
　Надо мной.

Үггүй захидал

2011-12-14T11:16:00.044+09:00

Мүкоода Күнико (1929-1981).
Шёовагийн (1926-1989) сүүл үеийг төлөөлөх олон ангит кино зохиогч, нийтлэлч (essayist), Наоки шагнал хүртсэн зохиолч. Японы телевизийн нэг үеийг энэ бүсгүйг дурдахгүйгээр ярих аргагүй. Олон ангит киног нь үзээгүй боловч өгүүллэг болон эссэйд нь дуртай.
Зав гараад нэг эссэй орчуулж үзэв... (дайны үеийн японы шууданг давхар бишрэв). Дээхэн нэг эссэйн эхлэл сонин санагдаад орчуулсныг хэрэв сонирхвол - "Нүд".

　　Мүкоода Күнико "Үггүй захидал" эссэй, 1985
　　向田邦子　「無口な手紙」、（『男どき女どき』より）
　　Орчуулга: Сүрэн

　　Би өөрөө чалчаа болоод ч тэр үү, олон үггүй эр хүн болон захидалд дуртай. Ялангуяа эр хүний захиа үг цөөтэй бол бүр ч дуртай.
　　Эрт дээр цагт, хүмүүс бичиг үсэг мэддэггүй байхдаа хол байгаа амрагтаа сэтгэлээ чулуугаар дамжуулан илэрхийлж байсан гэдэг. Залуу эр өөрийнхөө сэтгэлд таарах чулуу олоод аянчин гийчнээр бүсгүйдээ хүргүүлнэ. Бүсгүй нь чулууг аваад нүдээ анин хоёр алгаараа чулууг барьж мэдэрнэ. Хурц өнцөгтэй бол өвдсөн биш байгаа, хэцүүхэн зүйл тохиолдсон юм болов уу, сэтгэлийг нь юу зовоож байгаа бол гэж санаа зовж, гөлгөр, бөөрөнхий чулуу бол сайн явж байна даа гэж санаа амарна. “Чулуун захидал” гэгдэх энэ заншил сэргэж, нэгэн өдөр булиа эрчүүд “чамайг би гурвын гурван жил хүлээлээ” гэх бул чулуу гэрийн үүдэнд авчирвал хэцүүхэн байдалд орох боловч (үнэндээ хагартлаа баярлана) энэ “чулуун захидал” гэдэг нь хайрын захианы анхны хэлбэр байсан болов уу гэж бодогдоно.
　　Одоо үед үг ихдэж өгүүлбэр олширчээ. Үүний хариуцлагын хагасыг радиогийн нэвтрүүлэгч, зурагтын хөтлөгч, бас надад үүрүүлж болох ч хамгийн их буруутан нь зурагтаар өдөр болгон гардаг олон ангит кинонууд. Ямартай ч сүүлийн үед эрчүүдийн захидал, ялангуяа залуучуудын захидал дэндүү олон үгтэй “чалчаа” болж, бичсэн үг өгүүлбэрээр нь эр эмийг нь ялгах аргагүй болжээ. “Захидал бичих арга” зэрэг ном түүврээс хуулсан өгүүлбэр, эсхүл сэтгэл шингээгүй үхмэл өгүүлбэрийн дэргэд “бичиж” байгаа бус “ярьж” байгаа мэт захидал мэдээжийн хэрэг илүү. Илүү нь илүү боловч “хүүхэн шиг” сэтгэгдэл өөрийн эрхгүй төрүүлнэ. Эсрэгээр сүүлийн үед бүсгүйчүүдийн захидал “эр хүн шиг хүчтэй” болж, ажлын газар, контор оффис бус тэс ондоо салбарт “хүйсийн эрх тэгш байдал” биеллээ олж буйг юу ч гэж ойлгомоор юм бэ.

　　Ил захидлаар мэнд хүргэх хэвшсэн үг, хэлбэр байдаг ч тухайн хүнээс өөр хэн ч бичиж үл чадах дүрслэл ч юм уу, ганц өгүүлбэр өөрийн эрхгүй үгүйлэгддэг. Европоор аялж байхдаа найз минь надад илгээсэн ил захидалдаа, тэр өдөр идсэн өглөө, өдөр, оройн хоолны цэсээ л бичсэн байсан. Би нэлээд хугацаанд тэр ил захидлаар хоолны жорын номдоо хавчуурга хийж билээ. Ер нь сайн захиа, ялангуяа ил захидал нэг авиа илүү хайкү шүлэгтэй төстэй, тийм захидлын мөр хоорондоос нутаг байгалийн өнгө харагдаж, тухайн газрын үнэр үнэртэж, дуу сонсогдох шиг болдог.

　　Өдий болтол авсан захидал дундаас миний сэтгэлд хамгийн их хоногшсон нь дайн дуусах үед охин дүүгийн аавд бичсэн ил захидлууд байдаг. Токиогийн бөмбөгдөлт өдрөөс өдөрт ширүүсч байсан тул дөнгөж сургуульд орсон дүүгийн цүнхэнд нэрийг нь бичсэн цагаан будааны аяга хийж өгөөд бусад сурагчидтай хамт хөдөө рүү шилжүүлэх болсон юм (*). Ээж аав хоёр дүүд юм юм бэлдэж өгөх гээд завгүй байсан тул юун бичиг үсэг заахтай манатай. Тиймээс дүү зөвхөн нэрээ л чүү чамай бичиж чадах төдий. Бөмбөгдөлтөөс хамгаалах үүднээс шөнө гэрэл гаргах хориотой тул аав харанхуй өрөөнд, муухан чийдэнгийн гэрэлд уул мэт овоолоостой ил захидал дээр өөрийн нэр, манай гэрийн хаягийг бичиж суусныг санана. Дүүг хөдөө явахын урд орой аав боодол ил захидал дүүгийн жижиг цүнхэнд хийнгээ
　　- Миний охин сайн бол тойрог зураад өдөрт нэг ил захидал шуудангийн хайрцагт хийж байгаарай гэв.
　　Дөрөв, таван өдрийн дараа дүүгээс эхний ил захидал ирэв. Ил захидлаас хальж гарах дөхсөн томоо гэгчийн тойрог улаан харандаагаар зурсан байлаа. Токиогоос замдаа ядарч ирсэн хүүхдүүдэд орон нутгийн “Улсаа хамгаалах эмэгтэйчүүдийн холбооны” гишүүд хоол унд бэлдэн дайлж цайлсан тул дүүд хөдөө зугаалгаар явж байгаа мэт санагдсан нь гарцаагүй. Гэтэл маргааш нь ирсэн ил захидлын тойрог арай л жижгэрсэн байлаа. Аав тэр орой ажлаасаа ирээд ороолтоо гялс манс тайлсан болоод зочны өрөө рүү хурдлав (дайны үед жирийн ард иргэд ч цэргүүд шиг хөлдөө ороолт ороодог байсан). Бидний хоолны ширээн дээр тавьсан ил захидлыг аав аваад, харандаагаар сулхан зурсан тойргийг юу ч хэлэлгүй удаан харан зогсож байлаа.
　　Дүүгээс ирэх ил захидлын тойрог яваандаа багасаад, яваандаа чагт болоод, яваандаа чагттай ил захидал ч ирэхээ болив. Дүү минь хөхүүл ханиад тусаад хэвтэрт орсон байж л дээ. Ээж дүүг авчрахаар яваад, тэс өөр хүүхэд мэт яс арьс болтлоо турсан охиноо дагуулж ирэхэд аав зочны өрөөнөөс хөл нүцгэн үүд рүү гүйн гарч, дүүг тэврэн авч уйлж билээ. Том болсон эр хүн уйлахыг тэгэхэд би амьдралдаа анх удаа харсан юм.

　　Муугаа мэдэхгүй элдвийг бичигч надад захидлын тухай энэ тэр гэж бусдад сургааль айлдах эрх даанч байхгүй. Би өөрөө тэмээ таварцагласан юм шиг муухай бичигтэй. Тийм байж бас хирээ мэдэхгүй гоё захидал бичихийг санаархана. Бэлэн наагаад явуулчих марк байхгүй гэх мэт аахар шаахар шалтгаанаар залхуурч захианы хариу удаадаг над шиг хүн энэ тухай юу ч ярихав. Гэхдээ захидалд муу, сайн захидал гэж байдаггүй. Бичгийн хэв муухай ч бай, хариуг удаасан ч бай огт бичихгүй байснаас л хамаагүй дээр. Учир нь захидал мэндчилгээг бичих ёстой үед нь бичихгүй байна гэдэг нүдэнд үл үзэгдэх өр тавьж буйтай адил билээ.

--------------------------------------------------

　　*　дайн дуусах алдад Токио хотын бага ангийн сурагчдыг Токиогоос хол, хөдөө газар ангиар нь шилжүүлэх ажлыг нэгдсэн журмаар зохион байгуулж байв.

Зөөлөн замбуулин

2011-11-11T09:51:00.043+09:00

PC гацаад гажигдаад... уур хүрэн ухаж суутал хэзээнийх вээ... гурав дөрвөн жилийн өмнөх юм гарч ирэв. Нэгэн орос хүний хүсэлтээр хийсэн "Зөөлөн замбуулингийн" орчуулга.
Монголд аялснаас хойш Москва уйтай санагдаж, өдөр өнжилгүй сонсоод үнэхээрийн сайхан байна гэж байсан... форум үүсгээд “сайхан монгол дууны” хэлэлцүүлэг хийтлээ халуурч суусан залуу. Би чинь бас хөөрүү, монголын тухай найрсаг үг дуулаангуут иес, оф кооз. Дуулахад тохируулах этр гэлгүй, зөвхөн үгийг нь орчуулж утгыг нь гаргахыг оролдсон явдал:

　　

　　Агь үнэртсэн цэнхэр талын
　　Адуу нь дандаа сорлог байдаг aa
　　Уужуу тайван ухаантай аавын минь
　　Үг нь дандаа эрдэнэ байдаг аа

　　　　Зүүд хүртэл жаргаад сэрдэг
　　　　Зөв явбал зөөлөн зөөлөн замбуулин

　　Нар үдэлсэн буурал талын
　　Салхи нь дандаа бүлээн байдаг аа
　　Насан өндөр сайхан ээжийн
　　Санаа нь дандаа сүү байдагаа

　　　　Зүүд хүртэл жаргаад сэрдэг
　　　　Зөв явбал зөөлөн зөөлөн замбуулин

　　　　　Орчуулга:　
　
　　В синей степи, в полынной нежности,
　　Кони всегда резвые
　　У мудрого и спокойного отца,
　　Слова и речи всегда - сокровища.

　　　　Если по сердцу и совести жить,
　　　　то мир наш – замбуулин – нежен, нежен
　　　　И даже снам ночным он дарит радость.

　　Солнце заходит в степной безбрежности,
　　И ветра здесь всегда теплые.
　　У доброй матери моей
　　Душа и помыслы молочно-белые.

　　　　Если по сердцу и совести жить,
　　　　то мир наш – замбуулин – мягок, мягок
　　　　И даже снам ночным дарит он радость.

　　"Зөв явбал" гэдэг энгийн хэрнээ орос болон ондоо хэл рүү буулгахад hmmm... "Правильно жить" гэвэл нэг л тийм номолсон ч юм шиг, онцгүй өнгө аястай. "Верный путь" этр гэх нь ч хаашаа юм гээд "по сердцу и совести жить" гэж жаахан нуршуу орчууллаа. Уул нь манай эгч орчуулгын эхний хувивбарыг гаргахдаа "к праведному милостивый замбуулин" гэж орчуулахыг санал болгосон юм. Бодоод байхад эгчийн орчуулган зөв юмаа... гэхдэээ өөрийнхөөрөө зүтгэчихлээ. 　

Багадаа хагас дутуу үзэж байсан “Приключения маленького Мука” киноны дуу санав. Бяцхан жаалхүүгийн адал явдал гардаг хөөрхөн үлгэрийн кино. Дууны дахилтын дөрвөн мөрийг далийсхийгээд хоёр үгээр орчуулбал “зөв яваарай” байх :)

　　　　“Дорогою добра”

　　　　Иди за солнцем следом,
　　　　Хоть этот путь неведом,
　　　　Иди, мой друг, всегда иди
　　　　Дорогою добра.

　　

Р. Акүтагава, Санъэмоны хэрэг 2 (төгсгөл)

2011-11-05T00:14:00.012+09:00

　　- Тэгвэл Казүма гэж яаж мэдсэн юм бэ?
　　Харүнага Санъэмонг харц салгалгүй ширтэхэд Санъэмон юу ч дуугарсангүй. Харүнага хариу нэхэж асуултаа давтав. Харин Санъэмон энэ удаад хакамагаа (*) гөлрөөд амаа тийм ч амар нээсэнгүй.
　　- Яагаад вэ, Санъэмон? дахиж асуухдаа Харүнага эгшин зуур тэс ондоо хүн мэт догшин, сүрлэг дүртэй болсон байлаа. Ийнхүү гэнэт байдлаа хувиргах нь Харүнагагийн дадсан аргын нэг юм. Санъэмон харцаа буулгасан чигтээ арайхийж амаа нээсэн боловч амнаас нь гарсан үгс “яагаад” гэдгийн хариулт биш байлаа. Санъэмон сонсогдох төдий сул дуугаар хийсэн хэрэгтээ өршөөл гуйжээ.
　　- Таны албанд хүчин зүтгэх нэг самурайгийн амийг харамсалтайгаар хөнөөж сэлмээ зэврүүлсэн мөхөс Санъэмон би гэмт хэргээ хүлээнэ.
　　Харүнага үл мэдэг хөмсгөө хөдөлгөсөн боловч нүд нь Санъэмоны царайг ширүүнээр ширтсэн хэвээрээ. Санъэмон үгээ цааш нь үргэлжлүүлэв:
　　- Казүма надад өс санах нь аргагүй. Би туулааныг булхайтай шүүсэн юм.
Үүнийг сонсоод Харүнага хөмсгөө зангидав.
　　- Чи саяхан булхайн явдал гаргаагүй, гаргах учир ч байхгүй... гэж хэлээгүй бил үү?
　　- Тэрийг би одоо ч үгүйсгэхгүй гээд Санъэмон үг бүрээ дэнслэн бодож болсон явдлыг нэгд нэгэнгүй эргэн санах аятай ярьж эхлэв.
　　- Миний булхай гэдэг тийм зүйл биш бөлгөө. Нэн ялангуяа Казүмад ялагдал хүлээлгэж, Тамоны ялалтыг дэмжих санаа түрүү хэлсэнчлэн хумсын чинээ ч байгаагүй болно. Гэхдээ тийм санаа өвөрлөөгүй гээд булхайн явдал гараагүй гэж хэлж болохгүй. Би Тамоноос илүү Казүмад найдлага тавьж байсан юм. Тамоны урлаг тогтворгүй. Бузар булхай зүйл хийсэн ч хамаагүй ялж л байвал боллоо, ялахаас өөр юуг ч бодохгүй тул түүний урлаг журмын бус. Харин Казүмагийн урлагт муу муухай зүйл үгүй. Түүний урлаг бол эцсээ хүртэл дайснаа эгц угтах шулуун замын урлаг. Би хоёр гурван жилийн дараа Тамон Казүмагийн хаана нь ч хүрэхгүй гэж бодож байлаа.
　　- Тийм бол яагаад Казүмад ялагдал хүлээлгэсэн бэ?
　　- Тэрний учир... Би яриан байхгүй Тамоныг биш Казүмаг ялаасай гэж хүсч байлаа. Гэвч би бол шүүгч. Шүүгч хүн ямар ч тохиолдолд өөрийн хүсэл сонирхлыг ор тас таслан хаях ёстой. Шинай(**) зөрүүлэх хоёр хүний хооронд дэвүүр барин зогссон л бол зөвхөн тэнгэрийн замыг л дагах ёстой. Иймээс би Тамон, Казүмагийн хооронд зогсохдоо зөвхөн шударга ёсыг эрхэмлэж байв. Гэвч түрүүн хэлсэнчлэн би сэтгэлдээ Казүмаг ялаасай гэж хүсч байсан. Зүйрлэвээс, миний сэтгэлийн жинлүүр Казүмагийн тал руу хазайж байсан юм. Сэтгэлийнхээ энэ жинлүүрийг тэнцүүлэхийн тул би Тамоны тавганд туухай нэмэв. Гэвч одоо бодоход дэндүү ихийг нэмсэн байж. Би Тамонд дэндүү зөөлөн, Казүмад дэндүү хатуу хандсан байжээ.
Санъэмон дахиад үгээ таслав. Харүнага дув дуугүй, яриаг нь чих тавин чагнаж байлаа. Санъэмон үргэлжлүүлэн:
　- Тулаан эхлэлхэд тэд өөд өөдөөсөө харан зогслоо. Нэг хэсэгтээ хэн нь ч түрүүлж хөдөлсөнгүй. Тэгж байтал Тамон боломж олж харсан бололтой, Казүмагийн толгойд цохихыг завдав. Гэвч Казүма уухайлж, цохилтыг нь гарамгай хариулснаар үл барам Тамоны бугуйг давхар цохив. Миний булхай яг энэ мөчөөс эхэлсэн юм. Би тэр цохилт яах аргагүй Казүмагийн ялалт гэж бодсон. Гэвч “ялалт” гэж бодсон даруйдаа бугуйд хүрсэн хулсан илдийн цохилт сулдсан биш байгаа гэж давхар бодлоо. Хоёр дахь бодол миний шийдлийг мохоож, эцсийн дүндээ би Казүмагийн талд дэвүүрээ өргөөгүй юм...
　　Тэр хоёр дахин хэсэг хугацаанд бие биенээ ширтэн өөд өөдөөсөө харан зогслоо. Энэ удаад Казүма түрүүлж хөдлөн Тамоны бугуйг онох гэсэн боловч Тамон цохилтыг нь хариулахдаа Казүмагийн бугуйг цохчихов. Тамоны энэ цохилт Казүмагийн цохилттой харьцуулахад сул байх шиг санагдсан. Ямар ч байсан Казүмагийн цохилтоос ур чадварын хувьд илүү байсан гэж хэлэх аргагүй. Гэвч би тэр даруй Тамоны зүг дэвүүрээ өргөчихсөн юм. Тиймээс эхний тулааны ялалт Тамоных болов. Би дотроо “баларсан юм” гэж бодсон боловч тэгж бодох сэтгэлийн мухарт “үгүй, би буруу шүүгээгүй, Казүмад талтай учир буруу мэт санагдаж байна” гэж нэг юм шивнээд байсан болно...
　　- Тэгээд яав?
Харүнага жаахан ярвайж, дахиад амаа жимийн дүүгүй болсон Санъэмоныг шавдуулав.
　　- Тэд дахиад хулсан илдийнхээ үзүүрийг тулгаж зогсов. Хамгийн удаан өөд өөдөөсөө тулж зогссон нь энэ удаа байсан гэж санана... Гэнэт Казүма илдээ Тамоны илдтэй зөрүүлэв үү үгүй юу, хүзүүг нь онилж цохив. Хурдан бөгөөд оновчтой цохилт болсон. Гэвч, Тамоны хулсан илд ч нэгэн зэрэг Казүмагийн толгойд хүрсэн юм. Цохилт зэрэг болсон тул би тулаан тэнцсэнийг мэдүүлж дэвүүрээ чанх дээш өргөлөө. Гэхдээ... тэнцээгүй байж магад. Эсвэл би хэн нь урьтаж хэн нь хожимдсоныг шийдэж чадахгүй байсан байж магад. Үгүй, хүзүүний цохилт нөгөө илд толгойд хүрэхээс түрүүлсэн байж мэднэ... Юутай ч тэнцсэн хоёр дөрөв дэх удаагаа тулж, өөд өөдөөсөө ширтэлцэн зогслоо. Тэгтэл энэ удаад ч гэсэн Казүма түрүүлж довтлон, дахин Тамоны хүзүүг онохоор ухасхийв. Даанч Казүмагийн илдийн үзүүр дээш өргөгдсөн тул Тамон цохилтыг нь хариулахдаа илднийх нь доогуур өөрийн илдээ шургуулж биед нь хүргэхийг завдав. Ийм байдлаар тэр хоёр арваад удаа салж нийлэн тулалдсан боловч хамгийн сүүлд Тамон “нүүр цохилт” хийсэн юм...
　　- Цохилт нь ?
　　- Өөгүй цохилт байсан. Хэн ч харсан Тамоны ялалт илэрхий байв. Харин Казүма тэр цохилтын дараа бага зэрэг сандарч эхэлсэн юм. Би сандрахыг нь хараад дараагийн удаа дэвүүрээ Казүмагийн зүг өргөх юмсан л гэж бодож байлаа. Гэвч тэгж бодох тусам Казүмад ялалт өгч дэвүүр өргөхөөс түдгэлзээд болохгүй байсан. Тэр хоёр хэсэг хугацаанд долоо, найман удаа илдээ зөрүүлж үзэлцэв. Тэгтэл Казүма юу санасан юм, Тамонд биеэрээ тулах арга хэрэглэх гэж үзэв. “Юу санасан юм” гэж хэлэхийн учир нь Казүма жирийн үед ийм аргыг хэрхэвч хэрэглэдэггүйд оршино. Би амьсгаа хураав. Амьсгаа хурааж айсан минь ч аргагүй: Тамон биеэ нээв үү үгүй юу, шаламгай гэгчийн цохилтоор Казүмагийн толгойг оносон юм. Энэ сүүлийн тулаан Казүмагийн хувьд ямар ч үр дүнгүй, хоосон тулаан болж таарсан... Тиймээс би арга буюу гурав дахь удаагаа Тамоны зүг дэвүүрээ өргөх болов... Миний хийсэн булхай бол ийм зүйл юм. Сэтгэлийнхээ жинлүүрт би хумсын чинээ туухай нэмэхэд тэнцвэр алдагдсан байж... Гэтэл Казүма миний булхайн хар гайгаар чухал тэмцээндээ ялагдал хүлээжээ. Одоо бодоход, Казүма надад өс санасанд гайхах зүйлгүй, үйл явдлын зүй ёсны үр дагавар хэмээн бодож байна.
　　- Тэгвэл бултаж илд эргүүлэхдээ Казүма гэж бодсон чинь?
　　- Яг хэлж мэдэхгүй юм... Гэвч одоо бодоход, сэтгэлийн гүндээ би Казүмагийн өмнө буруутайгаа мэдэж байсан болов уу... Тиймээс дайрч ирсэн танхай этгээдийг Казүма гэж гэмтэй хүний совингоор мэдэрсэн байх...
　　- Тэгэхээр чи Казүма алуулсанд харамсч байх нээ?
　　- Тиймээ, эрхэм ээ. Түрүү хэлсэнчлэн, таны албанд хүчин зүтгэх авьяаслаг самурайн амийг ийнхүү хөнөөсөндөө харуусаад баршгүй.
　　Яриагаа дуусгаад Санъэмон одоо яасан ч яах вэ гэх шиг толгой гудайлган сууна. Өвлийн эхэн сарын хүйт даасан өдөр атал духанд нь хөлс гялалзана. Харин Харүнагийн сэтгэл уужирсан бололтой, өөрөө өөртэйгээ зөвшилцих мэт хэд хэдэн удаа томоор толгой дохив.
　　- За одоо яах вэ, чиний сэтгэлийн угт юу болж буйг би гадарлаж байна. Чи муу зүйл хийсэн байж магад. Эсвэл яах ч аргагүй байдалд байсан байж магад. Гэвч үүнээс хойш... гэснээ Харүнага үгээ гүйцээлгүй Санъэмоны царайг гэнэт зэрвэс хараад:
　　- Илдээ сугалахдаа чи Казүма гэдгийг мэдэж байсан. Тэгсэн атлаа яагаад амийг нь хөнөөхөөс түдгэлзсэнгүй вэ?
　　Харүнагаг ийнхүү асуухад Санъэмон тэргүүнээ зоримог өргөв. Цайвар бор царайд нь түүний нүд урьдын адил шийдэмгий янзаар гэрэлтэнэ.
　　- Амь хэлтрүүлэх арга байсангүй! Би эзэн дээдсийн албат. Мөн самурай хүн. Казүмаг хэдий өрөвдөх ч харанхуйд дайрах хэрэгтэнг өрөвдөж үл болно!

Тайшёо 12 оны (1923) 12 сар

---------------------------------------------------------

　　*　 хакама - эрэгтэй хүний кимоно
　　**　шинай – дасгал сургууль болон уралдаан тэмцээний үед ашиглах хулсан илд. Тэмцээний үед өрсөлдөгчийнхөө тусгай цэг рүү цохиж оноо авна.

Илдийн урлаг буюу кэндо

2011-11-04T23:51:00.009+09:00

　　Энэ өгүүллэгийг орчуулах гэж илдийн урлаг хальт гадарладаг болов хэхэ... Гялс манс болоод өнгөрөх юм, шүүнэ гэдэг тийм ч амар ажил биш бололтой... Бугуйд, биед хүрэх 小手 зэрэг цохилтыг энд оруулсангүй, сонирхсон хүмүүс ютүбдээрэй, төрөл төрлөөрөө байна лээ.

　　1. толгойд хүрэх цохилт буюу "нүүр цохилт"

　　

　　2. хүзүүний цохилт, 1:19 аймаарррр байгааз, хоолойгүй болж мэдхим

　　

Р. Акүтагава, Санъэмоны хэрэг 1

2011-11-03T16:52:00.023+09:00

　　Р. Акүтагава　"Санъэмоны хэрэг"　　
　　芥川龍之介　「三右衛門の罪」
　　Орчуулга: Сүрэн

　　Бүнсэйгийн(*) дөтгөөр оны өвлийн эхэн сарын явдал. Кага аймгийн Сайшёо Харүнага ноёны хамгаалах албаны самурай, жилийн 600 кокү(**) цагаан будааны цалинтай Хосои Санъэмон алба нэгт самурай Кинүгаса Сатахэгийн удаах хүү Казүмагийн амийг хөнөөжээ. Гэхдээ шударга тулаанд биш гэнэ. Нэгэн шөнө, нохой цагийн эхэнд Казүма шүлгийн цуглаанаас харьж явсан Санъэмоныг умард морин сургуулийн доохно отож байжээ. Тэрээр Санъэмоныг харанхуйд дайран хөнөөхийг завдсан авч өөрөө түүний илдэнд амиа алдан газар хөсөр унасан аж.
　　Энэ явдлыг дуулаад Харүнага ноён гэгээн мэлмийнхээ өмнө үтэр түргэн хүрч ирэхийг Санъэмонд тушаав. Ийнхүү тушаасан нь тохиолдлын хэрэг биш ажээ. Нэгд, Харүнага ноён ухаантай мэргэн хүн билээ. Тэрээр албат самурай нартаа алба ажлаа даатгачихаад амар тайван суух хүн биш бөлгөө. Өөрөө шийдвэр гаргах бөгөөд шийдвэр биелүүлэх тушаалыг мөн өөрийн биеэр буулгахаас нааш санаа нь амардаггүй нэгэн бололтой.
(хоёр догол мөр товчлов)
　　Хоёрт, Харүнага ноён Санъэмоныг эртнээс ажиглаж байжээ. Дээхнэ, балмад галзуу этгээдийг барих үед Санъэмон бас нэгэн самурайн хамт хоёул духандаа шархадсан юм. Нөгөөх нь хөмсөгнийхөө дундуур шарх олж, харин Санъэмоны зүүн шанаа хавдаж хүрэн хөх өнгөөр бугласан байлаа. Харүнага тэр хоёрыг дуудаж хичээл зүтгэлийг нь магтан сайшаагаад “яаж байна, өвдөж байна уу” гэж асуухад өнөөх нь “өчүүхэн надад санаа тавьсанд тань талархъя, азаар өвдөхгүй байна” гэж хариулав. Харин хажуудах Санъэмон “ийм шарх үхсэн хүнийг л өвтгөхгүй байх” гэж дурамжхан дуугарчээ. Түүнээс хойш Харүнага Санъэмоныг шудрага хэмээн үнэлэх болжээ. Энэ эр уран үг урсгахгүй, ханатай, найдвартай хүн гэж бодох болсон билээ.
　　Тиймээс Харүнага ноён болсон хэргийн учрыг олж хужрыг тунгаахын тулд Санъэмоныг биечлэн байцааж асуухаас илүү дөт зам байхгүй хэмээн бодож байлаа. Зарлиг авсан Санъэмон айж эмээсээр эзэн ноёндоо бараалхав. Гэвч түүний төрх байдалд гэмшиж зовсон шинж үгүй бөгөөд цайвар бор, туранхай царайнаас нь жаахан огцом зан аашны төлөв л ажиглагдана.
Харүнага ийн асуув:
　　- Санъэмон, Казүма харанхуйд чам руу дайрсан гэлцэнэ. Бодвол өс санасан байх. Юунд өс өвөрлөсөн юм бол доо?
　　- Юунд өс санасныг би үл мэднэ.
Харүнага хэсэг бодсоны дараа дахин нухацтай лавлаж асуув.
　　- Чамд санах зүйл огт алга уу?
　　- Санах гэмээр зүйл үгүй билээ. Гагцхүү юмыг яаж мэдэхэв, саяхны нэгэн явдалд юм санаа юу даа гэж бодогдоно.
　　- Тэр чинь юу юм бэ?
　　- Дөрвөн өдрийн өмнөх явдал бүлгээ. Эрхэм таны багш Ямамото Козаэмоны дэвжээнд илдийн урлагийн сүүлийн тэмцээн болсон юм. Тэр үед би Козаэмон эрхмийн оронд шүүгч хийж, Казүмагийн тулааныг ч би шүүсэн юм.
　　- Казүма хэнтэй тулалдсан бэ?
　　- Ноёнтны ойрын туслах, Хиратаки Дайбү эрхмийн өв залгамжлах ууган хүү, Тамон гэдэг залуутай тулалдсан.
　　- Тэр тулаанд Казүма ялагдсан байх нь ээ?
　　- Тиймээ, эрхэм ээ. Тамон Казүмагийн бугуйд нэг, тэргүүнд хоёр удаа цохиж оноо авсан. Казүма нэг ч оноо авч чадаагүй. Дүгнэвэл, гурван тулааны нэгэнд нь ч Казүма оноо авч чадалгүй хэцүүхэн ялагдал хүлээсэн юм. Тиймээс шүүгч буюу надад өс санасан байж магад.
　　- Тэгэхээр Казүма чиний шүүлтийг шударга бус гэж бодсон байх нээ?
　　- Тийм болов уу, эрхэм ээ. Гэхдээ надад булхайтай шүүсэн явдал үгүй. Булхайтай шүүх шалтгаан ч байхгүй. Гэвч Казүма шударга бусаар шүүсэн гэж сэрдэж сэжиглэсэн болов уу гэж бодном.
　　- Тэгвэл өдөр тутмын явдлаа бод доо. Казүматай юуны ч тухай юм маргасан удаа байхгүй юу?
　　- Маргасан явдал үгүй билээ. Гэхдээ... гээд Санъэмон үгээ таслав. Гэвч хэлэх үү, болих уу гэж тээнэгэлзсэн байдал үгүй. Хэлэх үгнийхээ хойд урд дараалал, учрыг ойлгуулах цэгц эрэмбийг бодож буй царайтай байлаа. Харүнага царайгаа зөөллөн Санъэмоны ярьж эхлэхийг дуугүй хүлээхэд Санъэмон ч төдөлгүй ярьж эхлэв.
　　- Нэг ийм явдал болсон юм. Тэмцээний урд өдөр билээ. Казүма гэнэт урьдын ёс алдсан явдалд хүлцэл өчиж уучлал гуйсан юм. Гэвч урьдын ёс алдсан явдал гэж юу болохыг мэдэх юм байдаггүй. Юун тухай бол гэж өөрөөс нь лавлаж асууваас Казүма муухан мушилзахаас өөр хариу өгөөгүй. Тиймээс “арга алга, ёс алдсан явдал үгүйд түүний төлөө уучлал гуйхын хэрэг ч үгүй” гэж Казүмад хариулсан болно. Казүма ч зөвшөөрсөн янзтай “тэгвэл миний эндүүрэл байх, элдвийн юм бүү санаарай” гэж энгийн даруугаар хэлж билээ. Гэвч тэгэж хэлэхдээ муухан инээмсэглэсэн гэхээс илүү жуумалзсаныг нь тод санаж байна.
　　- Казүма бас юуг тэгж эндүүрсэн бол доо?
　　- Тэрийг би өөрөө ч ойлгож ядна. Гэхдээ, юу ч байсан үл хэрэгсэхүйц аахар шаахар зүйл биз ээ... Үүнээс өөр санаанд орох юм алга.
Түр хугацаанд хоёулаа дуугүй суув.
　　- Тэгвэл, Казүмагийн ааш араншин ямар вэ? Хардаж сэрдэх сэтгэлтэй гэж бодсон удаа байна уу?
　　- Хардаж сэрдэх хүн гэж би бодохгүй. Харин эсрэгээрээ, залуу хүний зангаараа, сэтгэлээ илчлэхээс ичиж зовдоггүй... Тийм болоод ч ялимгүй түргэн, хурдан дүрсхийдэг зантай байсан гэж бодном.
Санъэмон яриагаа түр таслаад, үгээ үргэлжлүүлэх биш амьсгаа гаргах мэт аяархан дуугаар нэмж ийн хэлэв:
　　- Гол нь Тамонтой тулсан тэр тэмцээн, чухал тэмцээн байсан юм.
　　- Чухал гэдэг нь ямар учраас тэр вэ?
　　- Казүма урьдчилсан шалгалтыг амжилттай давсан юм. Тиймээс тэр тэмцээнд ялсан бол сургалтаа амжилттай дүүргэсэнд тооцож болох байлаа. Нөгөөтэйгүүр, Тамон ч мөн адил дүнтэй байсан. Казүма болон Тамон, хоёулаа бусад сурагчдаас гарамгай сайнаараа ялгарах тул хэн нь илүүг хэлэхэд бэрх байсан.
　　Харүнага хэсэг дуугаа хураан нэгийг бодож буй болтой байв. Гэвч, гэнэт санаагаа өөрчилсөн янзтай Санъэмоноос Казүмагийн амийг хороосон шөнийн явдлыг асууж эхлэв.
　　- Казүма морин сургуулийн доохно хүлээж байсан нь гарцаагүй юү?
　　- Тийм болов уу гэж бодном. Тэр шөнө гэнэт цас орсон болохоор би шүхрээ дэлгэн морин сургуулийн доохно явж байлаа. Найз нөхдөө дагуулаагүй, борооны цув ч нөмрөөгүй гарсан билээ. Гэнэт салхи ширүүсч, зүүн талаас цасаар шуурч эхлэв. Би хагас дэлгэсэн шүхрээ дор нь зүүн талдаа шилжүүлж хөндлөн барьсан юм. Яг тэр агшинд Казүма илдээ далайн цавчсан тул би шархдаагүй, зөвхөн барьж байсан шүхэр л хуга үсэрсэн.
　　- Нэрийг чинь дуудалгүй дайрсан уу?
　　- Дуудаагүй гэж санана.
　　- Тэр агшинд хэн гэж бодсон бэ?
　　- Бодох сөхөө байгаагүй. Би шүхэр хугарах даруйд баруун тийш огло үсрэн харайсан. Ашидагаа(***) ч тэр үед тайлсан бололтой. Тэгтэл хоёр дахиа довтлов. Хоёр дахь цавчилтаар илд нь миний хантаазын ханцуйг 5 сүн(****) хиртээ зүсэв. Би дахин арагш үсрэхдээ илдээ сугалж цохилтыг нь хариулсан юм. Казүмагийн гэдсийг тэгэхэд хүүлсэн болов уу. Казүма нэг юм хэлээд ...
　　- Нэг юм гэж?
　　- Яг юу гэдгийг мэдэхгүй. Гагцхүү чанга дуу гарган дайрсан юм... Би тэр агшинд гарцаагүй Казүма байна гэж бодсон.
　　- Тэгэхээр, тэр юу ч юм бэ хэлсэн дуу, чамд танил дуу байсан хэрэг үү?
　　- Үгүй, тийм бишээ эрхэм ээ.
　　- Тэгвэл Казүма гэж яаж мэдсэн юм бэ?

　　(төгсгөл дараагийн бичлэгт)

---------------------------------------------------------

*　Бүнсэйгийн үе: 1818－1829
**　кокү = ойролцоогоор 150 кг, эдогийн үед нэг хүний жилд идэх нийт будааны хэмжээг 1 кокуд тооцож байв
***　ашида – бороо, цастай өдөр өмсөх өндөр ултай модон шаахай
****　сүн = 3.03 см
---------------------------------------------------------

япон эх: http://www.aozora.gr.jp/cards/000879/files/138_15156.html

Москва:　Нүүдэлчдийн музей 4

2011-10-26T14:06:00.036+09:00

　　　

　　Өмнөх бичлэгт ичив гэж бичсэн нь... бурхдын тухай миний мэдлэг гэвэл бурхан багш Будда, Оточ манал, Цагаан ногоон дарь эх, хангал арван бурхад (яг юу юм бүү мэд), хамгаалагч догшин бурхад, энэ цагийн бурхан Манзушир, ирээдүй цагийн бурхан Майдар, сайн цагийн мянган бурхад... гүйцээ.

　　Харин Константины тайлбараас тогтоож чадсан & сонирхолтой санагдсаныг сийрүүлбэл:

　　Ногоон дарь эх
　　Монголд олон хүн Ногоон дарь эхийг шүтнэ. Хөдөөний хоёр айлын нэгэнд Ногоон дарь эх байдаг гэхэд хэтрүүлэг болохгүй. Эмэгтэйчүүдийн бурхан ч гэдэг. Барууныхан болон оросууд дунд буддизмын тухай нийтлэг нэг эндүүрэл бий. Юу вэ гэвэл, зөвхөн сүмд сууж ном уншиж эрхи эргүүлсэн эрэгтэй хүн л гэгээрнэ, бүсгүй хүнд гэгээрэх шанс ноль, эр хүний биед төрөн байж сая гэгээрэх боломж олох тул эмэгтэй хүнд энэрэлгүй шашин гэж итгэх хүн олон. Тийм хүмүүст Константин гэгээрэхэд хүйсийн ялгаа падгүй, чин хүсэл байхад эрэгтэй эмэгтэй нь хамаагүй, дарь эхүүд үүнийг батална гэж тайлбарладаг байна. Бурхны шашинд Ногоон дарь эхийг хамгийн энэрэн нигүүлсэнгүй гэж шүтдэг. Ногоон дарь эхийг зурж урлахдаа бусад дарь эх шиг хөлөө завилж суусан биш өрөөсөн хөлөө бадамлянхуа цэцэг дээр тавьсан байдлаар дүрсэлнэ. Учир нь Ногоон дарь эх хэзээ ч суудлаасаа босч хүмүүст тусалахад бэлэн байдаг. Мөн хүмүүс гуйж мөргөхөөс өмнө урьтан очиж тусалдгаараа Ногоон дарь эх бусад бурхдаас ялгаатай.

　　Мэгжид Жанрайсэг
　　Бодьсадва гэдэг нь бодь сэтгэлтэн буюу гэгээрэх хүслийг хөгжүүлсэн бодьгал, өөрөөр хэлбэл Будда шиг бурхан болоход хоёр гурван хуруу л дутуу. Бодьсадва нар бүгд эрт орой хэзээ нэгэн цагт нирваан дүрээ олж бүрэн гэгээрэх боловч зөвхөн нэг бодьсадва хэзээ ч бурхан болохгүй. Энэ бол Авалокитешвара буюу энэрэл сэтгэлийн билэгдэл Мэгжид Жанрайсэг бурхан юм.

　　Нэгэн домог:
　　Эртээ урьдын цагт нэгэн залуу бодь сэтгэлээ хөгжүүлж бодьсадва болжээ. Тэрээр зовон шаналж буй хамаг амьтанг авран тусалж байсан боловч зовлонгийн далай даанчиг дундаршгүй. Зовлон ноёлох энэ ертөнцөд түүний үзүүлэх тус далайд дусал мэт болохыг мэдээд бодьсадва машид гаслан цочирдсоноос (энгийн үгээр хэлбэл "шоконд орсноос") түүний толгой мянган хэсэг задран бутрав. Азаар ойр хавьд Амитаба (төвдөөр Одбагмид, монголоор Цаглашгүй гэрэлт, японоор 阿弥陀如来) бурхан нисэн өнгөрч байсан тул толгойг нь түүж цуглуулаад, арван толгой хийж өгөөд, хүмүүст туслахдаа миний ухааныг ашигла гээд хамгийн дээр нь өөрийнхөө толгойг тавьсан гэнэ. Мөн аль болох олон хүнд туслаарай хэмээн мянган гар өгчээ. Мянган гарын алга болгон нүдтэй байх нь амьтан хүний зовлонг алдалгүй харж туслахын тулд юм.

　　Мэгжид Жанрайсэгийг янз бүрээр дүрсэлдэг. Энэтхэг, непалд 11 толгойтой мянган гартай дүрслэх нь олонтаа (дээрх зураг). Төвд, монголд нэг толгойтой, дөрвөн гартай, босоо эсвэл суугаа байдлаар зурж урлах нь элбэг (доорх зураг). Харин хятад (觀世音), японд (観音) эмэгтэй дүрийг (доорх зураг) нь хүмүүс шүтдэг.

　　Домгоо үргэлжлүүлбэл, Амитабагийн ачаар ийнхүү амилсан Мэгжид Жанрайсэг орчлонд зовж буй амьтан байгаа цагт нирваанд орохгүй гэж амлажээ. Тиймээс лам, мэргэд машид удаан маргасан байна. Орчлон ертөнц зах хязгааргүй, эцэс төгсгөлгүй & тоолж баршгүй олон амьтад оршино. Тиймээс ийнхүү амласан Мэгжид Жанрайсэг мөнхийн бодьсадва, үүрд нирваан дүрээ олохгүй гэсэн үг үү... yes or no ?! Гэвч бурхан багш "эндүүрээд байна та нар минь эндүүрээд байна, Мэгжид Жанрайсэг аль хэдийнээ нирваанд байна, амьтан хүнийг аварч туслах нь түүний нирваан" хэмээн айлдаж маргааныг тасалжээ. Мэгжид Жанрайсагийн догшин дүр нь Чойжин (Махакала) бурхан юм. Догшин дүр нь гэгээрэхэд садаа болох уур, омог зэрэг муу хүслийг дарна.

　　Манзушри, оюун ухааны бурхан
　　“Уужуу тайван, ухаантай мэргэн” гэвэл орос хүнд голдуу өндөр настай, буурал тэргүүтэй, урт цагаан сахалтай өвгөн хүний дүр бууна. Загалмайтны шашны олон гэгээнтэн бүгд магнайдаа үрчлээтэй өтгөс буурал байдаг нь ч санаандгүй явдал биш болов уу. Харин бурхны шашинд төгс төгөлдөр оюун ухааныг билэгдэх Манзушри бурхан бол 16 настай инээмсэглэсэн хөвгүүн. Учир нь буддизмд гэгээрэл болон ухаарал нь олон ном уншиж олныг эргэцүүлсэн эсэхээс үл хамаарна. Насаараа ном уншаад гэгээрэхэд хуруу ч дөхөхгүй хүн байна, хормын дотор гэгээрэх хүн ч байна. Манзушри бурхан бас нирван дүрээ олохгүй гэж амласан нэгэн. Гэхдээ Мэгжид Жанрайсэгийн адил үүрд бус, сайн цагийн мянган бурхад иртэл орчлонд тогтож олон амьтанд тусална гэж амласан ажээ (Будда хоёр мянгаад жилийн өмнө төрсөн тул мянган жилд нэг бурхан гэж үзье... тэгэхээр юу вэ, мянган бурхад хэзээ хэдэн жилийн дараа ирэх вэ... эсвэл тооноос үл хамаарахгүй асуудал уу...хэхэ) Нэмж хэлэхэд Манзушри бурхан баруун мутартаа тэнэг мунхгийг арилгах оюун билгийн галт илд барина.

　　нэг иймэрхүү, бусад бурхдыг бас товч тайлбарласан боловч санадаггүй...

　　Константины ярианаас надад монголын тухай сэтгэгдэл (маргааш гэдэг үгийг маш хурдан сурсан зэрэг) мөн ан хийж амьдардаг, орчлон хорвоотой ямар ч холбоогүй хойд мөсөн далайн эрэг хавийн цөөн тооны нүүдэлчин омгийн тухай яриа хамгийн сонирхолтой байлаа:
　　Газар уснаа явагчаар гурван жил очихыг зорьсон боловч цасан шуурганд автаад жил дараалан буцахаас өөр аргагүй байв. Гандан буурахгүй 4 дэх жилдээ дахин явахад аз дайрч тэд нар дээр очиж аж амьдралтай нь танилцах завшаан тохиосон. Тундрийн хамаг юмыг харанхуйлах цасан шуурга хэцүү, биеэрээ олс ороож байгаад газар уснаа явагчаас гарч бие засна, эс тэгвээс эргэж ирэх найдлагагүй. Энгийн цасан шуурганаас гадна газраас зөвхөн 1~2 метр зайд дэгдэх цасан шуурга (низовая пурга) энэ хавьд амьдрах бидэнд маш сонин. Учир нь олстой гарахад өөдөөс цас мөс битүү балбаж юу ч харагдахгүй. Харин газар уснаа явагчдаа буцаж ороод цонхоор дээш харахад тэнгэр цэв цэлмэг байдаг... гээд Константин нүдэнд харагдтал, дагаад тундр явмаар санагдтал сайхан ярьж байлаа.

　　Даанч толгой минь олгой болжээ, монголтой холбоотой хэдэн зүйлийг тэр өдөртөө бичиж тэмдэглэсэн минь энэ буюу.

Орон орны Мэгжид Жанрайсэг

2011-10-26T14:05:00.016+09:00

　　　　　　
　　　　　　Монгол　　　　　　　　　　　　　Энэтхэг / Непал

　
　　　　
　　　　　　　Төвд　　　　　　　　　　　　　　　　　Төвд

　　　　
Япон (Токио булангийн Каннон)　　　　　　　Хятад

Москва:　Нүүдэлчдийн музей 3

2011-10-23T14:08:00.016+09:00

　　Монголоос лам нарыг урьж бүх бурхдыг аравнайлж амилуулсан тул энэ гэр Москвад байх цорын ганц бурхны шашны (шарын шашны) сүм. Ойр хавьд ондоо сүм гэвэл Ленинградад төвдүүдийн барьсан нэг сүм бий, бусад нь буряд, тува болон халимагт. Сүм　нээхэд монголын элчингийхэн их тусалсан, монголоос лам нар болон төрийн түшмэд ирсэн гэж Константин талархан ярьж байлаа.

　　За тэгээд орос хүмүүст ярьж тайлбарладаг бурхны шашны тухай наад захын ойлголт монгол бүсгүйд хэрэггүй гээд (уул нь ч хэрэгтэй л дээ) Константин бид хэд орос улсад буддизм ямар байна гэсэн сэдэвтэй яриа дэлгэв. Орос хүмүүсийн буддизмын тухай ойлголт, бусад шашнаас юугаараа ялгаатай... мөн хамт явж байсан орос найздаа янз бүрийн тайлбар тавьсныг базаж бичвэл:

　　Орос улс олон үндэстэн ястнаас бүрэлдэх бөгөөд тэдгээр нь янз янзын шашин шүтлэг бишрэлтэй. Голлох гурван шашин буюу загайлмайтны (оросын үнэн алдартны) шашин, лалын шашин, иудаизмын тухай оросууд сайн ч муу ч тодорхой хэмжээний ойлголттой. Харин бурхны шашны тухай мэдлэг бага. Буриад, халимаг, тува гээд цөөн тооны хүн шүтдэг нь нөлөөлдөг байх. Гэхдээ Константины бодлоор хүний тооноос гадна бурхны шашны номлол нь орост байгаа бусад шашнаас “тэс өөр” боллох нь гол шалтгааны нэг. Христосын шашин, иудаизм болон лалын шашин үндэс нэг тул номлолын гол “концепцууд” нь ч төстэй.
　
　　Нэгд, энэ гурван шашин бүхнийг бүтээсэн ганц бурхан байдаг гэсэн нэгдмэл ойлголттой. Хоёрт үхсэнийхээ дараа үүрд очиж жаргах “диваажин” эсвэл зовох “там” гэсэн ойлголттой, гуравт хүний биед нэг л удаа төрөх “мөнхийн сүнс” байдагт итгэнэ. Иймд, бурхны шашны тулгуур буюу Будда энэ ертөнцийг бүтээсэн бурхан биш, гэгэрээлэд хүрсэн энгийн хүн гэдэг нь хүлээж авахад бэрх байдаг бололтой. Ихэнхи хүмүүс Буддаг бурхан гэж ойлгохдоо загалмайтны шашны Иисүс юмуу лалын Аллахтай адил төстэйгээр боддог аж. Тиймээс хүн болгон гэгээрч “бодьсадва” болж дараа нь бурхан дүрээ олох буюу “будда” болж чадна. Бурхан багш Будда ч гэсэн гэгээрэхээсээ өмнө хаан ширээ залгамжлах хунтайж боловч бусадтай л адил хоёр хөлтэй хохимой толгойтой "хүн" байсан гэхээр нэг л “бууж өгдөггүй” бололтой.

　　Тэгэнгүүт дараагийн асуулт урган гарч ирнэ. Будда жирийн нэгэн хүн байсан юм бол энэ дэлхийг хэн бүтээсэн юм бэ? Хэн ч бүтээгээгүй, орчлон ертөнц бол эхэс төгсгөлгүй энергийн урсгал... үүнд зөвхөн шалтгаан ба үр дагаварын хууль буюу карма үйлчилнэ, нэмээд цааш нь дхарма үйлчилнэ... гээд тайлбарлахад ихэнхи хүмүүс энэ хавьд гацдаг бололтой. Гарамгай нэг нь тийм болоод буддизмыг хамгийн шинжлэх ухааны шинжтэй шашин гэдэг байх нь гэж толгой дохино.

　　Бас нэг асуудал нь там болон диваажингий тухай. Загалмайтны шашинд сайн хүний сүнс мөнх диваажинд жаргаж, муу хүний сүнс мөнх тамд зовно гэдэг бол буддизмд “мөнхийн” там болон диваажин байхгүй. Муу хүн үйлийнхээ үрээр халуун хүйтний тамд очих ч үйл нь барагдахаар дараа төрлөө олох ба гэгээрэх хүртлээ үйлийн үрээр дахин төрөх сансрын хүрдээс мултрахгүй. Нирваан дүрээ ологчид, бодьсадва, хутагт хувилгаад нар ч диваажинд мөнхийн байгаад байхыг хүсэхгүй, хүн амьтанд туслах хүсэлдээ хөтлөгдөөд дахин хүн болж төрнө, эсвэл асури, адгуус амьтан зэрэг дуртай төрөлдөө дахин төрөх бөгөөд энэ бүхэн эхэс төгсгөлгүй үргэлжлэнэ.

　　Нэг иймэрхүү ярианы дараа гэрийн хананд залсан бурхдыг найздаа тайлбарлах болоход “наад захын ойлголт хэрэггүй” гэж орос найзуудын мань итгэх Сүрэн үнэнээсээ ичив. Гэвч энэ тухай дараагийн бичлэгт.

Гэр дугана

2011-10-23T11:47:00.003+09:00

Москва:　Нүүдэлчдийн музей 2

2011-10-22T16:57:00.013+09:00

　　　

　　Энэ гэрийг арван настай хүүгээс асуухад ангайж байна лээ... яачихсан юм бэ, дээрээ юу тавьчихсан юм бэ, яасан хачин өнгөтэйнбээ, монгол гэр мөн үү... гээд. Одоогийн 17, 18-т нараас асууж амжаагүй тул мэдэх эсэх нь бүү мэд. Ямар ч байсан "Дайсны цэргүүд ээ сонсоцгоо", "Нохойтой дөрвөн танкчин", "Бид мартахгүй", "Хаврын арван долоон учрал", "Хүний тавилан" (өөр юу билээ) зэрэг дайны тухай кино үзэж өссөн миний үеийхэн энэ гэрийг андахгүй ээ... Оросоор "штабная юрта", монголоор штабын гэр буюу цэргийн дарга нарын гэр.

　　Энэ гэрт орос хүний тэр болгон мэдэхгүй Халх голын дайны түүхийг ярьж танилцуулна. Хүмүүс юунд хамгийн их гайхдаг вэ гэж асуухад Константин дараах байдлаар дэлгэрэнгүй хариулав:

　-　Монгол дэлхийд хоёр дахь социалист улс болж байсныг томчуул сонсоод гайхдаг. Ихэнхи хүмүүс болгари, чех, унгар зэрэг зүүн европын орнуудын дараа л монгол, вьетнам, куба соц болсон гэж боддог учраас. Бага ангийн хүүхдүүд "соц орон" гэх ойлголтыг мэдэхгүй тул монголын нутагт монгол, орос цэргүүд юун төлөө хэнтэй хэрхэн байлдсан тухай ярьж өгдөг.

　-　20 сая хүнээ алдсан гэх Аугаа эх орны дайн бол ЗХУ-ын түүхийг эргүүлсэн гэхэд хилсдэхгүй. Тэр үед монгол түмэн хандив цуглуулж тусалсныг орос хүмүүс огт мэддэггүй тул гайхдаг. Бусад улс орон цаанаа бодлоготой тусалж байсан бөгөөд тусламж нь ихэвчлээн засгийн газрын хэмжээнд явагдаж байхад монголд жирийн малчин ард иргэд цагаан цайлган сэтгэлээр хандив цуглуулж бүхэл бүтэн сөнөөгч онгоцны эскадриль, танкийн цуваа бэлэглэж байсан. Берлинд очиж тугаа мандуулсан танкны зураг байдгийг мэднэ биз дээ, тэр танк монголын бэлэгний танк гэж ярьхад хүмүүс “пөөх” гэдэг гэнэ.

　-　Монгол бичиг хараад сонирхож гайхах хүн олон. Гэрийн хананд байгаа хоёр туг хараад, кирил бичигтэйг нь унших гэж үзээд, уншсаныгаа ойлгохгүй болохоор учрыг асуудаг гэнэ. Тиймээс монголчууд дээр үеэс өөрийн гэсэн босоо бичигтэй байсан, ЗХУ-ын нөлөөгөөр кирил үсэгт шилжих болсон, Халх голын дайны үед кирил бичигт дөнгөж шилжиж байсан тул зарим туг кирил үсгээр, зарим нь хуучин монгол бичгээр байсан гэж дэлгэрэнгүй тайлбарлаж өгдөг. Ийнхүү тайлбарлах нь "бид бичигтэй болгож гийгүүлсэн" гэж итгэх зарим хүмүүст сэргээш болдог аж. Мөн Константин монгол бичиг бол өвөрмөц сайхан бичиг, өвөр монгол хятадын нөлөөнд байсан атлаа бичгээ авч үлдэж чадсаныг нь биширдэг гэж байсан.

　-　Эх орны дайны үеийн түүх жаахан ч гэсэн гадарладаг хүмүүс монголд Жуков жанжны музей байдгийг дуулаад гайхдаг. Сүүлийн үед өнгөрсөн түүхийн үнэлэмж өмнөхөөсөө өөр болсон, Жуковыг шүүмжлэх ном ч гарч байгаа, гэхдээ монголчууд Жуковыг одоо ч гэсэн хүндэлдгийг дуулах нь хүмүүст сайхан байдаг аж.

　　за бусдыг доох зургаас үзээрэй.

1 Цэргийн гэр

2011-10-22T16:42:00.007+09:00

2 Цэргийн гэр

2011-10-22T16:40:00.016+09:00

　　　　　　

хар цагаан зурагтай ийм жааз гоё　шүү

3 Цэргийн гэр

2011-10-22T16:32:00.022+09:00

　Ширээн дээр байсан бас нэг ном.
　"Бүх холбоотын эв хамт (большевикудын)
　намын түүх"

　мөн үү ?

　　　

Бага байхад хөдөөний айл болгон ийм хөнгөн цагаан халбагатай байдагсан... бас тэр стакан орос олон айлд харсан эд дээ... ер нь энэ гэр нэлээд олоод хүний ностальги нотыг хөдөлгөдөг бололтой.

4 Цэргийн гэр

2011-10-22T16:28:00.013+09:00

　　　

　　　

Зүүн нь квантуны арми, баруун нь монгол орос цэргийнх. Хальт харахад ялгагдахгүй шүү... Таван хошуу гэхээр улаан арми, соц орнуудын л тэмдэг гэж боддог байлаа, тэгсэн энэ музейд байгаа япон цэргийн дуулга, ногоон малгай (эхний зураг) бүгд дээрээ таван хошуутай. Бас доор танилцуулах япон цэргийн ус ариутгах бэлдмэлийн сав ч гэсэн таван хошуутай.

5 Цэргийн гэр

2011-10-22T16:22:00.024+09:00

　　　

　　　　　　　甲錠（殺菌薬）ариутгах бэлдмэл
　　淨水錠　乙錠（中和薬）саармагжуулах бэлдмэл　各40袋 40ш　
　　　　　　　丙錠（試験薬）шалгах бэлдмэл

　　Ус ариутгагч. Манжуурт байлдаж байсан Квантуны армийн цэрэг болгон биедээ ийм хайрцаг авч явдаг байж. Ундааны усаа буцалгаж ариутгах боломжгүй тохиолдолд хэрэглэх эд. Цэргүүд муу ус ууж гэдэс дотор эвгүйрхээс сэргийлэхийн тулд хайрцганд байх хоёр тэрлийн бэлдмэл хийж усаа ариусгана. Хамгийн сүүлд турших бодис бүхий үрэл хийнэ. Хэрвээ усны өнгө цэнхэр болж хувирбал бүрэн ариутгагдсаны шинж, ууж болно. Өнгө хувирахгүй бол ариутгагч нэмж хийнэ.

　　Энэ гэрийн үзүүлэнг бүрдүүлэхэд Монголын цэргийн түүхийн музейн үзүүлсэн тусламжийг үнэлж баршгүй, маш их талархаж байгаа гэж байсныг улмажилъя. Мөн халх голоор судалгаа хийж байхад нутгийн малчин ард цагаан цайлган сэтгэлээр их тусалсан, жишээлбэл энэ хайрцгийг нэгэн малчин бэлэглэсэн юм гэж Константин ярьж байлаа.

　　　

　　　Энэ дөрвөлжин　эдийн нэрийг мэдэхгүй юу болохыг вимо нөхдөөс асуухад "тэслэгч, гал өгөх удирдлага, бялт, өдөөгч, тэслүүр" гээд олон сайхан хариулт авсны аль нь зөв болохыг арзайж яваад мартчихаж. Ямар ч байсан хуучны дайны тухай кинонд... хамаг хурдаар гүйн ирж окопонд орж нуугдаж байгаад үүн шиг дөрвөлжинг зад эргүүлэхэд тээр хол дэлбэрэлт болоод байдаг даа... тэр эд.

6 Цэргийн гэр

2011-10-22T16:20:00.014+09:00

　　　

Сумны хонгио зэргээр хийсэн термометр, мундаг урласан байгааз.

7 Цэргийн гэр

2011-10-22T16:17:00.019+09:00

　　　

　　1. Дээр үеийн чанга яригч

　　Хүмүүс чанга яригчийн доор цугларч "Внимание, говорит Москва"-г чих тавин сонсохыг дайны тухай киноноос миний үеийхэн нэлээд харсан байх. Далийхад, ЗХУ даяар дуу нь танил болсон Ю. Левитан багадаа "труба" буюу "бүрээ" хочтой байсан гэдэг. Гитлер оросыг эзлээд хамгийн түрүүнд дүүжлэх хүмүүсийн тоонд Левитаныг оруулж толгойных нь төлөө шагнал хүртэл тогтоож байж. Тиймээс оросууд "улс орны дуу хоолойгоо" төрийн хэмжээнд нууцлан хамгаалж байсан нь мэдээж. Дайны хамгийн чухал үйл явдал буюу Берлиныг эзэлсэн тухай мэдээ болон ялалтын тухай мэдээг ч Левитан уншжээ.
　　Сонсохыг хүсвэл:　http://www.youtube.com/watch?v=R8Sqr1mjhbU

　　2. Монголоор юу гэдэг билээ... хуягт юу билээ дээ...

　　Монголоос олдоогүй тул орос даяар сураглаж байгаад санаандгүй Новосибирскээс олсон гэж байсан. Халх голд байлдаж байсан загвар бөгөөд дайны үеийн эд цуглуулдаг хүн музейд хандивласан гэсэн.

Москва:　Нүүдэлчдийн музей 1

2011-10-17T16:43:00.022+09:00

　　　

　　6 сард Москва явахдаа үзсэн нүүдэлчдийн музейн тухай сонирхуулья.

　　"Музей кочевой культуры" буюу "Нүүдэлчдийн соёл ахуйн музей"
　　http://www.nomadic.ru/settlement.html

　　Энэ музей одоохондоо өөрийн гэсэн байшин байртай болооогүй гэнэ. Москвад газар, байшин барилгын үнэ хадаад удаж буй тул театр, музей зэрэг шинээр байгуулагдсан & хөрөнгө мөнгөөр дутмаг соёл урлаг, эрдэм шинжилгээний байгууллагууд өөрийн гэсэн орон савтай болно гэдэг мянган бэрхшээлтэй.

　　Гэхдээ музейн ажилтнууд байр сав гэж гүйж хөөцөлдсөнгүй. Тахир дутуу, төрөлхийн өвчтэй хүүхдүүдэд тусгай сургалт явуулдаг сургуулийн захиргаатай ярьж тохироод тэдний хашаанд музейгээ байгуулсан гэнэ. Орон орны нүүдэлчдийн гэрүүд авчирж бариад, гэр бүрийг тухайн үндэсний аж ахуйн хэрэглэлээр товхинуулаад, хөгжмийн зэмсэг зэрэг хүмүүст хамгийн ойр байх уламжлалт урлаг соёлын зүйлээр чимээд, энд тэнд хөөрхөн хөөрхөн тайлбар тавихад музей мань бэлэн, юун төлөө нүүдэлчдийн музэй билээ, давуу талаа сайн ашигласан гээд ажилтнууд нь инээлдэж байсан. Музейн тайлбарлагч нарыг бэлдэх гэж бас сүйд болоогүй. Орон орноор судалгаа хийж, улс улсын эд хэрэглэлийг цуглуулсан музейн ажилтнууд буюу угсаатан судлаачид өөрсдөө музейгээ сонирхуулах тул маш дэлгэрэнгүй тайлбарлана. Бас орны орны тухай өөрсдийнхөө сэтгэгдлээс харамгүй хуваалцаж морин хуур, товшуур тоглож хуурдаж үзүүлнэ.

　　Дунд сургуульд багшилж байснаа сонирхолдоо хөтлөгдөн нүүдэлчдийн соёл ахуй, сэтгэлгээг судлах болсон Константин Кусков ярихдаа, хүмүүс музей үзмээр байвал өөрсдөө музейн зүг хөлөө зөөх хэрэгтэй байдаг, харин манай музей дэлхийд цорын ганц “нүүдэг музэй” гээд хөхөрч байв. Хаашаа нүүж очих вэ гэвэл музейг урьсан ямар ч сургууль, газар руу гэрүүдээс бусад үзүүлэнгээ аваад очно. Томхон хэмжээний арга хэмжээ бол ганц хоёр гэрээ ч ачаад очно. Константин угтаа багш хүн тул музейгээ сургуулийн дэргэд байгуулж сургалт, хөгжөөнт тоглоом зэрэг хүүхдэд чиглэсэн арга хэмжээ явуулдаг нь учиртай. Олон орон, үндэстэн ястны хүмүүс цугласан Москва хотод арьс өнгөний ялгаа, үндсэрхэг үзлээс үүдэх гэмт хэрэг жилээс жилд олширч олон нийтийг түгшээж байгаа билээ. Тиймээс хүүдүүдэд багаас нь ондоо соёл ахуйн тухай заан сургаж, үзэл бодлыг нь зөв төлөвшүүлэх чухал гэж ярьж байсан.

　　Энэ музей ерөнхийдөө хүүхдүүдэд зориулсан музей боловч нүүдэлчдийн тухай юу ч мэдэхгүй том хүн очсон ч олж мэдэх юм олон. Юуны түрүүнд нүүдэлчин түмнийг эдийн соёлгүй, юмгүй хоосон гэж боддог (би тийм хүмүүстэй олонтаа таарч байв) орос хүмүүст хөөрхөн сэргээш болно. Мөн эртний монгол улс болон монголчуудын тухай жирийн орос хүмүүсийн хувьд хэвшмэл болсон үзэл буюу “хэрцгий, зэрлэг, бүдүүлэг, танхай, дайчин, дээр үед алж талахаас цаашгүй байсан, оросыг эзэлсэн ганц улс, монгол татарууд биднийг 300 жил дарангуйлсан, тийм учраас орос орон европын соёл хөгжлөөс хоцорсон”-ыг сайхан эргүүлж өгнө.

　　2007 онд С. Бодровын “Монгол” кино кинотеатруудад гарах үед Москвад байж таараад, Бодровын зурагт болон сонин сэтгүүлд өгсөн нэлээд олон ярилцлага үзэж уншсан юм. Бараг сэтгүүлч бүр “юунд монголчуудыг сонирхсон бэ, яагаад сайн талаас нь гаргахыг зорьсон бэ, орос оронг шатааж цөлмөсөн тухай юу боддог вэ, тэд чинь зэрлэг шдээ, бүдүүлэг шдээ аймарр шдээ ” мэтийн асуулт албатай юм шиг асууж байсан тул оросуудын үзэл огт өөрчлөгдөөгүй нь харагдаж байна лээ. Үгүй, юундаа ч өөрчлөгдөх вэ дээ. Харин Бодровын хариултыг үнэнхүү шүтсэн. Хүн болгонд уйгагүй & залхахгүйгээр нэгд, бидний арван жилд үзсэн түүх үнэнд нийцэхгүй, хоёрт, монголчууд ямар ч улсын сүм хийдийг нурааж шатааж байгаагүй, гуравт, монголчууд байгаагүй бол москва байхгүй... гээд маш сайн ярьж тайлбарлаж байсан. Кино зохиолоо бичихдээ Гумилев болон бусад монгол судлаач эрдэмтдийн бүтээлийг судалсан нь илт харагдаж байна лээ. Далийхад монголчуууд байхгүй бол москва байхгүй гэсэн үг ганц хоёр сэтгүүлчийг гацаанд оруулж байсан бололтой. Гэхдээ Бодров үнэн юм чинь, манай ноёдууд хоорондоо хоолойгоо уралцаж байсан, тал талаас шведүүд этр дайрч сүйрүүлж байсан, монголчууд байсан тул орос нэгдсэн... гээд гандан буурахгүй тайлбарлаж байсан тул huge respect. Ингэхэд юу билээ... гол ярианаасаа далийчихлаа.

　　Ерөнхийдөө бол хүүхдэд зориулсан музей. Тийм ч учраас гэрийн гадаа нум сум харваж болно, хүүхдүүд үндэсний хувцас өмсөөд зураг авахуулж болно, ер нь юм юмыг чөлөөтэй барьж үзэж илж болох нь музейн нэг онцлог. Намайг очиход зуныхаа амралтаараа музей үзэхээр ирсэн тав зургаан бага ангийн сурагчид монгол аня ирсэний сургаар харах гэж цуглав. Музей үзээд юу таалагдав гэж асуухад охид нь монгол дээл малгай өмсөх нь хамгийн гоё байсан гэж инээлдээд, банди нар нум сум харвах, жад сэлмээр үзэлцэх нь хамгийн күүл гэж байсан, хаа газрын охид хөвгүүд адилхан гэж.

Нум сум харваж тоглох хана.

Бусдыг доор оруулсан зурагнаас үзэж сонирхоорой.

1 Монгол гэр

2011-10-17T16:11:00.011+09:00

2 Хааны гэр

2011-10-17T15:57:00.012+09:00

Дээр үеийн тэрэгт гэр.
Энэ гэрийг "ханская юрта" буюу "хааны гэр гэж нэрлэсэн байна лээ. Чингис хаан болон эзэнт гүрний үеийн монголын байлдан дагууллын тухай танилцуулах гэр.

　　　

　　　

3 Казах гэр

2011-10-17T14:24:00.023+09:00

　　Казах гэр - баганагүй

　　　

　　　

4 Киргиз гэр

2011-10-17T14:11:00.014+09:00

　　　

Киргиз гэр - нэг баганатай

5 Ажилтнуудын амрах гэр

2011-10-17T13:38:00.038+09:00

6 Гэр - номын сан

2011-10-17T13:38:00.036+09:00

7 Ненец урц

2011-10-13T11:43:00.028+09:00

Тундрт нутаглах "ненец" хэмээх цаатан ардын урц.

8 Африкий нүүдэлчдийн майхан

2011-10-13T11:25:00.020+09:00

　　　

1　Африкийн бедуин гэл үү... нэгэн овог ястны майхан бэлдэж байгаа нь

2　Африкийн Нигэр, Мали, Алжир, Ливия зэрэг таван оронд тархан суух туареги үндэстний гэр майхан. Нарийн модон багана нь бороо чийг ихтэй Москвагийн цаг агаарт таарахгүй тул төмөр каркас хийсэн гэсэн. Ер нь нүүдэлчдийн ахуй хуурайг цаг агаарт зохицсон тул бүх гэрүүдийн хувьд хамгийн том асуудал бол Москвагийн бороо чийг.

Атомын цахилгаан станц: үнэн худлыг өгүүлэх нь

2011-08-24T10:57:00.030+09:00

　　Кёотогийн их сургуулийн Цөмийн реактор туршин судлах төвийн Коидэ Хироаки багшийн "原発のウソ"　буюу махчилбал "Атомын цахилгаан станцын худал хуурмаг" номоос хэсэгчлэн орчуулснаа өнөөдрийн бичлэгт орууллаа.
　　Коидэ багш номыг нь монгол хэлнээ орчуулахыг дуртайя зөвшөөрсөнд талархал илэрхийлж монгол түмэн цөмийн хаягдлын тухай үнэн зөв, өргөн хэмжээнийг мэдлэг, мэдээлэлтэй болохыг хүссэнийг энд уламжилъя.
　　Коидэ багш ахлах ангиа төгсөхдөө цөмийн энергийг энхийн зорилгоор ашиглахад хувь нэмрээ оруулахыг хүсч 1968 онд Тохокүгийн их сургуулийн цөмийн инженерийн ангид элсэн сурсан боловч цөмийн энергийг судлах тусам ач тус биш аюул хор нь илүү болохыг яс махандаа шингэтэл ойлгож мэдсэн гэж бичсэн байна. Улмаар Иката Атомын цахилгаан станцын (АЦС) шүүх хурал,　Нингёо Тоогэгийн ураны үлдэгдлийн асуудал, JCO-гийн осол зэрэг АЦС болон цөмийн энергитэй холбоотой олон хэрэг гарахад Коидэ багш үргэлж эрүүл мэнд, амь насаа алдах энгийн иргэдийн талд байжээ. Цөмийн энергийн мэргэжилтний хувьд олон жилийн турш атомын цахилгаан станцын аюулыг олон нийтэд сурталчилсаар ирсэн хүн юм.
　
　　Ном нь маш энгийн хэллэгээр бичигдсэн тул япон хэлтэй хүмүүст уншихыг санал болгоё. Уншаад монголд АЦС хэрэгтэй эсэхийг бодно биз дээ.

　　Коидэ Хироаки　小出裕章
　　"Атомын цахилгаан станц: үнэн худлыг өгүүлэх нь"　「原発のウソ」

　　... АЦС ажиллуулахад их хэмжээний цацраг идэвхит хаягдал гарах ба тэр хаягдлын асуудлыг орчин үеийн шинжлэх ухаанд шийдэх ямар ч арга байхгүй. Гэхдээ хорт хаягдал зөвхөн атомын цахилгаан станцаас гарна гэж ойлгож хэрхэвч болохгүй. Уран олборлох шатнаас л их хэмжээний хаягдал хог гарах тул цацраг идэвхит бодисын хордолт ураны уурхайгаас эхэлнэ. Уурхайн дараа ураныг боловсруулж баяжуулах үйлдвэр ч мөн адил их хэмжээний хаягдал гаргана. Сүүлийн шат буюу АЦС-ын реактор ажиллуулахад хортой хаягдал түлш их хэмжээгээр хуримтлагдана.
　　Өнөө үед цацраг идэвхит хог хаа сайгүй хаягдаж байна: уран олборлох уурхайд, уран баяжуулж боловсруулах үйлдвэрт, АЦС болон ураны хаягдал түлшийг дахин боловсруулах үйлдвэр зэрэгт.
　　Байгаль дэлхийгээ хордуулан хаяж буй энэ “цөмийн хогийн” асуудлыг нэг тийш шийдье гэвэл ямар ажиллагаа шаардлагатай вэ?

　　Хамгийн том асуудал нь АЦС-ын хуучирсан реактор юм. АЦС нь бурхан биш хүний л хийсэн “машин төхөөрөмж” тул хэдэн арван жил ажилласны дараа хуучирч элэгдэн ажиллагаагүй болох нь мэдээж. Тэр үед АЦС нь өөрөө хамгийн том “аюултай хог” болон хувирах ба түүнийг ирээдүйд олон жилийн турш яаж хянаж зохицуулах вэ, яваандаа ямар асуудал гарах вэ гэдгийг үнэн хэрэгтээ хэн ч хариулж мэдэхгүй юм. Гэхдээ АЦС-ын хувьд “мэдэхгүй - мянган үгийн таглаа" гээд орхичихож болохгүй. Яахаа мэдэхгүй ч гэлээ Фүкүшимагийн 1-р АЦС-ыг зогсооход хэд хэдэн хаягдал реактор гарч таарна. Бүх дэлхийн туршлага, мэдлэг ухааныг нэгтгэн байж энэ асуудлыг шийдэх хэрэгтэй ч яг яах вэ гэдэг тухай тодорхой хариулт одоо болтол олдоогүй байна.

　　Юуны түрүүнд ойлгоход арай хялбар асуудлыг авч үзье. Тэр нь АЦС-аас өдөр бүр маш их хэмжээгээр гарч буй “бага төвшний цацраг идэвхит хаягдлын” асуудал юм. Энэ нь цацрагийн хордолт харьцангуй багатай хаягдал бөгөөд цацраг идэвхит элемент болон бодис наалдсан алчуур, ажилтны хувцас зэргээс бүрдэнэ. Одоо японд 1 жил АЦС ажиллуулахад 1000 төмөр торх “бага төвшний цацраг идэвхит хаягдал” гарч байна. 1963 онд анхны АЦС ашиглалтанд орсноос хойш хорь хүрэхгүй жилийн хугацаанд буюу 1980 оны байдлаар япон дахь ийм төмөр торхны тоо 250.000 хүрсэн байв. АЦС бүр доороо ийм хаягдал хадгалах агуулахтай бөгөөд “бага төвшний цацраг идэвхит хаягдлыг” тэнд хадгалдаг. АЦС-ын доорх энэ агуулахууд хэдий хэмжээний хаягдал багтаах вэ гэвэл, 1980 оны байдлаар нийт багтаамж нь 300.000 торх орчим байв.
　　Хаягдалтай торхнууд өдрөөс өдөрт, жилээс жилд нэмэгдэх тул эрчим хүчний компаниуд нэмэгдэхийн хэрээр хаягдал хадгалах агуулах барьсаар ирсэн. Гэвч хичнээн олныг барьлаа ч АЦС-ыг зогсоохоос нааш ийм хаягдал гарсаар байх тул эрчим хүчний компаниуд ацан шалаанд орсон юм. Тиймээс хэмжээг нь багасгахын тулд хаягдлыг шатаахаар шийдсэн болно. Өөрөөр хэлбэл төмөр торход лацдаж хийсэн цацраг идэвхит хаягдлаа тагийг нь онгойлгож гаргаад үнс болгон шатаагаад хэмжээг нь багасгасан юм.
　　Ингэж шатааснаар хуримтлагдаад байсан хэдэн зуун мянган төмөр торхны тоог багасгаж чадсан хэдий ч жилээс жилд торхны тоо нэмэгдсээр 2005 оны гэхэд 700.000 хүрсэн байв. Тиймээс “хүчрэхгүй нь” гээд тэр их хаягдлаа эрчим хүчний компаниуд Аомори мужийн Роккашо тосгонд хүлээн авахыг тулгасан болно. Одоогийн байдлаар 200.000 хаягдалтай төмөр торхыг Роккашо тосгон уруу шилжүүлээд байгаа.

　　Роккашё тосгонд тэр их хаягдлыг газарт булахдаа нүх ухаад бетон цементэн агууламж барьсан. Агууламжинд төмөр торхыг өрөөд дүүрэхээр нь дээрээс нь бетоноор таглаж эргэн тойрныг нь бетон шавраар чигжээд сүүлд нь шороогоор булсан. Ийм маягаар бетон агууламжийн тоог олшруулсаар ирсэн билээ.
　　Гэвч хаягдал хийсэн торх нь төмрөөр хийгдсэн тул нэг юм уу хоёр жил болоход зэвэрч муудна. Хаягдлын агууламж газар доор, ихээхэн чийгтэй орчинд баригдсан тул төмөр торх зэвэрч муудаж нүх гарах нь хялбар. Тэр чигээр нь орхивол цацраг идэвхит бодис гадагшлах аюултай учраас агууламжийн хажуу талд “шалгах хоолой” хийж байнга шалгаж байдаг юм. Хэдэн жил тэр хоолойг шалгаж хянах вэ гэсэн асуултын хариулт бол: “300 жил”. 300 жилийн турш байнга шалгаж цацраг идэвхит бодис ил гарсан тохиолдолд арга хэмжээ авах ба яваандаа цацрагийн хэмжээ багасч “учир нь нэг олдоно байлгүй” гэдэг бол өнөөгийн японы Засгийн газрын тайлбар юм.

Орчуулахад тусалсан дүү Хүлэгээд баярлалаа !
--------------------------------------------------

　　* 1 сая жил хадгалж хянах ёстой "өндөр төвшний цацраг идэвхит хаягдлын" тухай дараагийн бичлэгт

Монгол = хогийн сав?

2011-07-24T01:37:00.055+09:00

　　Америкд суугаа монголын элчин сайд, монголын улс төрчид, улсын маань Гадаад явдлын яам зэрэг олон байгууллага, хүмүүс монголд цөмийн хаягдал хаяхгүй, тийм юм байхгүй гэж удаа дараа үгүйсгэсэн тул хүмүүс тайвширч долоо хоног наадамлан зун цагийн сайханд налайсан билээ. Тэгтэл 7 сарын 18-д японы Майничи сонин “Америк, Япон, Монгол гурав цөмийн хаягдал түлш монголд булшлах урьдчилсан зөвшилцөлд хүрлээ” гэсэн мэдээ нийтэлсэн нь монгол түмнийг сэртхийлгэн цочирдуулав.
　　Гэхдээ өнөөдөр монгол биш япон хүмүүс энэ мэдээг хэрхэн хүлээж авсан тухай бичих гэсэн юм. Юуны түрүүнд ихэнхи япон хүмүүс энэ тухай огт мэдэхгүй байгааг хэлэх хэрэгтэй. Ямар ч байсан миний ярьж асуусан ажлын газрын, их сургуулийн, дугуйлан сонирхлын etc хүмүүсээс мэдэх хүн ч нэг ч байгаагүй. Зөвхөн миний эргэн тойронд байгаа хүмүүсийн ухамсар муугийнх биш, бодит байдал ийм гэж бодож байна. Гэхдээ монгол судлаач эрдэмтэд болон монголыг сонирхдог, монголтой ямар нэгэн байдлаар холбоотой хүмүүсийн ихэнхи нь эсэргүүцэж буйг баттай хэлнэ.
　　Дээрхи мэдээний тухай интернэд япон хүмүүсийн бичсэн коммэнтыг гурав хувааж болох байх:　1) эсэргүүцсэн 2) зөвшөөрсөн 3) аль нь ч биш (“юу л болоод байнадаа энчдоо” маягийн коммэнт).
http://www.asyura2.com/11/genpatu10/msg/693.html
http://newtou.info/entry/5489/

Эдгээр коммэнтыг 1) олон хүн бичсэн буюу зонхилох коммэнт 2) сонирхол татсан гэх хоёр шалгуураар шүүж танилцуулбал:

Эсэргүүцэх:
・ пааах, монгол улс уурлаачээ
・ монгол түмэн өршөөгээрэй, бүх чадлаараа эсэргүүцнэ
・ балиар юмаа, хоогоо ондоо оронд тулгахыг АЦС-ын хаягдлын асуудлыг шийдэх арга гэж байгаам байхдаа
・ гуйсан ч хийж болохгүй юм гэж байдаг даа
・ орчин үейн колончлолын нэг хэлбэр
・ монгол яагаад эсэргүүцэхгүй байнаааа
・ япон шившиг юмаа, энийг сэдсэн баагийнуудын уураг тархи нь ууршаад алга болсоноос гарцаагүй
・ монголын оролцоогүй зөвшилцөл байж таарна, хөгжиж буй орнуудыг дэндүү дорд үзэж байна. Такэшима, Сэнкакү арлуудад булах хэрэгтэй
・ муу хар америк, өөрсдөө өчнөөн цөл газартай байж, шал дургүй хүрчлээ
・ яаанаа, манай засгийн газар арай ч дээ
・ монголын засгийн газрыг мөнгө торгоор хуураад амыг нь таглаж болох юм шигээ. гэвч монголын ард түмэн зөвшөөрөөгүй шүү. үнэн хэрэгтээ япон хүмүүс үндэт дамнасан пүүс компаниудтайгаа нийлээд монголын газрыг золиосонд гаргах төлөвлөгөө байна
・ монгол түмэн зөвшөөрөөгүй нь мэдээж, улс төрчдийн л явуулга байж таарна
・ америк ёстой эрээ цээргүй үзэж байнаа
・ ичгүүртэймаа, ийм юм гэж байхуу
・ би энэ гэрээг эрс эсэргүүцнэ. гэхдээ “монгол балиар заваан юм хүчээр тулгуулсан хөөрхий хохирогч” гэдэг үзэл бол буруу. монголын тал өөрсдөө хүсэн гуйж байгаа зүйл шдээ. мөхсөн хотод (ghost town) булна гэж байгаа, тэгээд ч монголын тал цөмийн технологитой болохыг эрмэлзэж байна, тиймээс “шинэ маягийн колончлол”, “сул доройгоо дээрэлхэх” явдал огтхон ч биш
・ америкууд л хийж байгаа хэрэг, манайхан тэдний өөдөөс үг хэлэх биш
・ япон өөрсдийн асуудлаа өөрсдөө шийдэх хэрэгтэй
・ ичгүүртэй, байж болшгүй зүйл

Зөвшөөрөх:
・ хариуд нь эдийн засгийн тусламж, технологи ноухау аваад монгол ОК гэж байвал болоо шдээ
・ хаягдлалд асар их мөнгө зарцуулах байх, гэхдээ өөр арга ч үгүй болов уу
・ газар доор хэдэн зуун метрийн доор булахад яав л гэж сүртэй шдээ... тэгээд ч монгол улс ураны экспортоос эхсүүлэн хаягдал хүлээж авах хүртэл (эдийн засгийн) бүхэл бүтэн нэг салбар босгох гэж байна, мэдэж байнуу. муу сайн сүржигнүүрүүд монголыг битгий хойш нь татаад бай
・ хэхэ үүнийг ч эсэргүүцэх онцын шалтгаан алга даа
・ шулуухан ярихад АЦС-ын хаягдлын асуудал байгалийн баялаг экспортлохоос ч илүү ашигтай бизнес. монгол хүсч байвал яагаад үгүй гэж. аж үйлвэргүй монголын амьд үлдэхийн төлөөх сонголт. хоёр тал зөвшилцэж буй ховор тохиолдол байна шдээ
・ хэхэ, хятад монголын хил дагуу хөөрхөн цэвэрхэн булчихаарай
・ хүнгүй хувхай хотод хаяна гээ биз дээ
・ өөрсдөө хүсээд байхад татгалзах шалтгаан үгүй ш дээ хө
・ улс хоорондын хуваарилалт гэдэг үүднээс боломжийн сонголт гэж бодож байна. техник технологи байхгүй ядуу орон амьд явья, улсаа хөгжүүлье гэж байвал шийдэмгий алхам хийхгүйгээр урагшлахгүй. хөгжсөн оронд ч гэсэн сургууль соёлгүй, мэргэжилгүй хүн заваан бохир ажил хийж амьдрахаас өөр аргагүй. ноль жорлон цэвэрлэх нь хүний эрхийг зөрчсөн хэрэг гээд байвал тэр хүнээс ажлыг нь булаасантай адил. хорвоогийн жам ёс хатуу шүү
・ ондоо орон хошуу дүрвэл ярвигтай болох байх даа, гурван орон гялс шийдчих хэрэгтэй
・ газар байнга хөдлөх японд (хаях) баттай газар байхгүй шдээ...
・ хүссэн юм хүзүү татна гэгч болох байх, гэхдээ өөрсдөө хүсч байгааг хорих утгагүй, тэгээд ч япон хаях газаргүй юм чинь

Аль нь ч биш:
・ үүнд мөнгө ч ёстой урсах байх даа, хажуугаар нь (оролцогчид) хуга баяжна даа, харж л байгаарай
・ болж байгаамуу монгол, дор хаяж 10.000 жил хадгалах хэрэгтэй шдээ
・ таарсан ч юм болж байна даа
・ угаас байгаа юмыг малтаж аваад, ашиглаад, буцаагаад булна. бас мөнгө орж ирнэ, техногитой ч болно... монгол нэг иймэрхүү тооцоо хийсэн юм байх даа... сонин л юм
・ муужирлаа, ийм аймаар осол гараад байхад хаширахгүй юмаа
・ хогоо хөгжиж буй оронд хаяж болж байгаамуу... нэг л...
・ орос, хятад юу гэж байгаам энэ тухай
・ ёооноо, ийм юм зөвшөөрдөг ард түмэн байдгим байхдаа

Ажиглалт:
　　1. Угтаа байж болохгүй асуудал боловч монголчууд өөрсдөө хүсээд гуйгаад байвал аргагүй гэж бодох япон хүн олон. Ингэхэд монгол хүмүүс бүгд хүсээд байна уу... айн?
　　2. Хаанаас, ямар эх үүсвэрээс гарсныг хэлж мэдэхгүй боловч цөмийн хаягдал булшлах газар нь ойр хавьд амьд амьтны бараа үгүй, үхсэн хот буюу ghost town гэсэн мэдээлэл япон хүмүүсийн дунд тархсан бололтой. "Өргөн уудам онгон тал нутаг" гэдэг үг олон япон хүнд сайхнаар бууж, харах юмсан үзэх юмсан гэж сэтгэл хөдөлгөх зүйлийн нэг. Харин нэтэд "ногоон талд биш балгас хотод булна гэсэн шдээ” гэх коммэнт нэлээд харагдаж байна... юу гэж ойлгох уу?
　　3. Японы идэвхи санаачлага гэхээс цаана нь америкийн явуулга байна гэж үзэх хүн олон

　　За тэгээд дор бүрдээ дүгнэлт хийнэ биз дээ.

Ази 100 хүнтэй тосгон байсан бол...

2011-07-07T21:27:00.040+09:00

　　Хятадад олон жил амьдарсан японы Мэйжигийн их сургуулийн хууль эрх зүйн тэнхимийн багш Катоо Тоорүгийн "Хясаа болон хонины хятад" номноос орчуулав.

　　Номны нэрийг жаахан тодруулбал, "хясаа" нь 貝 буюу "дун хясаа" гэх утгатай ханзны түлхүүр бөгөөд зүүн, зүүн өмнөд нутгийн хятад хүмүүс, тэдний үүсгэсэн соёлыг “хясааны соёл” гэжээ. Энэ түлхүүртэй бусад ханз нь “хөрөнгө”, “худалдаж авах”, “зарах”, “мөнгө”, “мөрийцэж тоглох” (財　買　販　貨　賭　貯) зэрэг бүгд мөнгөтэй холбоотой бөгөөд гарт баригдаж нүдэнд харагдах хэлбэр дүрс бүхий баялгийг заана. Эсрэгээр хонь буюу 羊 гэх түлхүүртэй ханз нь "сайн сайхан", "үзэсгэлэн" （義　美　善　養）зэрэг нүдэнд үл үзэгдэх баялаг заах бөгөөд энэ нь хятадын баруун, баруун хойд зүгийн нүүдэлчин улсуудын бий болгосон соёл ахуй буюу “хонины соёл” гэж нэрлэжээ. Гэхдээ нүүдэлчин гэнгүүт л = монгол гэж ойлгож болкү шүү. Манжууд нүүдэлчин ард түмэн байсантай адил зохиолч аль 3000 жилийн өмнөх хятадыг ингэж хуваахаас эхсүүлээд манай эриний өмнөх Күнзийг ч гэсэн “хонины соёлд” хамруулж тайлбарлана. Өөрөөр хэлбэл, хятадын газар нутаг өргөжин тэлээгүй байсан үеийн “хясааны соёлтой” хятад болон эргэн тойронд нь байсан боловч эдүүгээ хятадад ууссан “хонины соёлтой” улсууд хэрхэн нийлж хайлсаныг өгүүлээд, энэ өнцгөөс өнөөгийн хятад хүмүүсийн сэтгэхүй, сэтгэлгээг тайлбарлахыг зорьжээ.

　　Доорхи орчуулга бол хятад хүмүүсийн газар нутгийн тухай үзэл бодлыг өгүүлэх бүлгийн нэг хэсэг. Дунд нь орж амьдарч үзсэн биш, хятад хүмүүсийн сэтгэхүй, сэтгэлгээний тухай нэлээд олон юм энэ номноос олж мэдлээ. Бас япон хүний өнцгөөс харж унших сонин байлаа. Оршил яахав, эрхэм уншигч зохиогчийн тааврыг хөнгөхөн тааж дөнгөнө биз дээ :)

　　Катоо Тоорү "Хясаа болон хонины хятад", 2006
　　加藤徹　『貝と羊の中国人』　　Орчуулга: Сүрэн

　　...　Ганцаараа нүд хаашаа бие тийшээ, тогтсон чиглэл төлөвлөгөөгүй аялан явж байгаад санаандгүй нэгэн тосгонд ирэв. Тосгоны тэг голд ойр хавийн байшингаас хэд дахин том хашаа гэр байна. Тэр гэрийн урдуур өнгөрөх гэж байтал нас өндөр өвгөн хашааны үүдэнд гарч ирээд
　　- Чи холын аяны хүн үү? Би энэ тосгоны захирагч байгаа юм. Манайд орж, аяга цай ууж амраад аян замаа үргэлжлүүлбэл ямар вэ? хэмээн гэртээ урив. Би урилгыг дуртайя хүлээн авч гэрт нь орвол ам бүл тун олуулаа амьдардаг бололтой, гайхмаар өнөр өтгөн айл ажээ.
　　Тосгоны захирагч намайг явуулын танихгүй хүн болохоор санаа нь амарсан уу, нэг мэдсэн яриа нь хөршүүдийн тухай гомдол болж хувирав.
　　-　Манайх гэдэг айл үеийн үед энэ тосоныг удирдан зохицуулж, захирч ирсэн юм. Даанч сүүлийн үед тосгоныхон минийг үгэнд орохоо больж дураараа авирладаг болоод байна. Ингээд тосгоны захирагч хамар хажуугийнхаа айл бүрийг нэг нэгээр дутагдлыг нь хэлж муулав.

　　Тэр айл уул нь манайхаас тасарсан цусан төрөл боловч олны өмнө угсаа гарлаа умартсан үг хэлж ихэд даахалзах болсон. Ах захаа алдаад хорвоо ч юу л болж байна даа...
　　Ондоо тэр айл, дээхэн хотын якүза нарт дээрэлхүүлээд хэцүү байхад нь манайх тусалсан юм. Тэгсэн одоо яаж байна? Хүний ачийг мартаад хазаж хялайх ч энүүхэнд болж.
　　Тэр нэгэн айл манай гэрийн газраас дур мэдэн тасдан авч тариан талбай болгочихсон байгаа юм даа.
　　Бас тэр айл жижиг атлаа хэмжээ хэрээ мэдэхгүй, гоёмсог гэр босгочихоод тосгоны захирагч намайг тоох ч шинжгүй, хотыхонтой л найзархаад байдаг болж. Манайхаас ч элбэг дэлбэг амьдарч байх юм даа. За, гэхдээ тийм юмнууд өөдөлдөггүй хойно, удалгүй сүйрэх байлгүй.
　　Бусдыг муулах ч яахав, ядаж байхад амин бүлд минь ичих нүүрэндээ илгэ наасан хэдэн нөхөр байна. Гэрийнхнийхээ мууг хүнд дуулгамааргүй ч, нууцаар хотын якүза нартай нийлээд бие дааж гал таслана гэж зүтгээд байгаа нөхдүүд бий. Хөгшин надад амар тайван байх хором ч олгохгүй юм.

　　Тосгоны захирагчийн яриаг сонсвоос энэ тосгонд хүн шиг хүн бол зөвхөн захирагч бололтой. Бусад нь амин хувиа хичээхээс цаашгүй зальтай, санаатай хүмүүс юм байна. Бүгд хөгшин буурлын сайхан сэтгэлийг ашиглан мэхэлж, дураараа дургиж дунд чөмгөөрөө жиргэх аж. Иймд би энэ өвгөн буурлыг өрөвдөхгүй байж чадсангүй.
　　Удалгүй дайлж цайлсанд талархал илэрхийлээд захирагчийн гэрээс гарахад хажуугаар өнгөрч явсан тосгоны хүн намайг дуудаад
　　- Та сая энэ гэрээс гараа юу. Юм юм л дуулаа биз дээ гэв.
　　Би өөрийн эрхгүй толгой сэгсрэн үгүйсгэж
　　- Үгүй, үгүй. Захирагч надад тосгоныхоо түүхийг л ярьж өгсөн юм. Ярианаас нь би ихийг сурч мэдлээ гэж хариулав.
　　Гэтэл тосгоны хүн яагаад ч юм уртаар санаа алдав.
　　- Ярьдгаа ярьсаар л ... хэцүү ч юмаа даа. Тэр өвгөн манай тосгоны захирагч биш л дээ. Хэн ч сонгоогүй, сонгууль ч болоогүй байхад өөрөө захирагч захирагч гэж зарлаж тулгаад байгаа юм. Олон жил худал хэлээд, яваандаа давтсаныхаа тоогоор түүндээ итгэчихсэн бололтой. Иймдээ хүрэхээр өвчин л гэдэг байх даа...
　　
　　Миний толгой эргэх шиг болоход гэнэт нүдээ харж сэрэв. Зүүд байж дээ...

---------------

　　Дээрхи бол миний “Хэрвээ ази 100 хүнтэй тосгон байсан бол” элэглэлийн (пароди/parody-г ингэж орчуулах зөв үү) нэг хэсэг. Үүнийг номдоо оруулсан минь учиртай. Айл гэр болгон нэг улсыг заана. Чухам аль гэр ямар улс болохыг мэргэн уншигч та тааж мэдэх үү.

Мүраками муухай

2011-07-01T22:57:00.056+09:00

Ёоооооо.... Мүраками, Мүраками л гээд байхим. Уншсан уу, учрыг нь олсон уу, учир олохын наахан уншсанаа ойлгосон уу... etc. Бас болоогүй, мэдээж дуртай биз дээ, дүгнэлт өндөр биз дээ ч гэх шиг.

Үгүй яахав дээ, өнөөгийн японд байгаа хүн Мүраками Харүкиг тойроод тойроод хаа холдов гэж. Хоёр гурван зохиолыг нь уншсан, гайгүй санагдсан ч бий гайтай санагдсан ч бий. “Kafka on the shore” этрийг нь их л мундаг үнэлсим билээ. Гэхдээ хэхэ, би Мүракамиг рекламдахгүй муулах гэсим.

Оюутан байхдаа яаж ч эргүүтэж явсан юм бүү мэд “ねじまき鳥クロニクル” (англи нэр нь "The Wind-Up Bird Chronicle", оросоор "Хроники заводной птицы" ) гэдэг мангар урт номыг унших аядсан юм. Аядсан гэдэг дундаас нь дургүй хүрч дугуй хогийн сав уруу чулуудаж орхисон юм. Энэ номын нэг хэсэгт Халх голын дайн буюу японоор “Номонханы хэргийн” тухай гарна. За тэгээд монгол түмнийг тэнд юу гэж дүрсэлнэ гээч... Монгол цэргүүдийг "хорхой идсэн, шарлаж харласан, унаж цоорсон шүдтэй" гэж дүрсэлснийг энэ баагий монгол явж үзээгүй байлгүй, ядаж 60-аад оны баримтат кино үзсэн бол монголчуудын шүдийг харж ангайх байсан байлгүй гээд... яахав, өнгөрөөе. Аймшигт хэлмэгдүүлэлтийг үзсэн боловч "эх орны торгон хилийг дайсны цэрэг давлаа, арай хийж олсон тусгаар тогтнолд аюул нүүрлээд байна" гэж ард түмэн нэгдсэнийг "монгол цэргүүд оросуудтай харьцуулахад байлдах ямар ч сонирхолгүй, хүсэлгүй, орос цэргүүдийн хуучин гутал хувцас өмссөн" гэж бичсэнийг нь яахав... мэдлэггүй юм байна гэж өршөөе (би ер нь их өгөөмөр шд).

Гэхдээ... хутга маш сайн эзэмшсэн гэхийн хажуугаар монголчууд хүнийг зүгээр буудаж алах ямар ч сонирхолгүй улс гэвэл яах уу. Шууд үхвэл үзвэр биш гэнэ. Тиймээс тамлаж таашаал авдаг ард түмэн, хүний арьс өвчиж баясдаг гэвэл яах уу. Тэгэхдээ зүгээр нэг үхсэн хүний хүүр өвчихгүй, өвдөхгүй юм чинь шаал сонирхолгүй шдээ. Амьд хүний арьсыг уран аргаар, удаан хугацаанд тамлаж өвчинө, хөөрхий баригдсан этгээд улаан нялга болж шаналж зовсны эцэст цус алдаж үхнэ гэж байвал яах уу. Ухаан алдаж унана биз дээ. Монголчууд ийм бишээ гэж энэ номыг зэрэг уншсан япон, хонконг найздаа хэлж уурлахад өөдөөс “бага зэрэг уран сайхны халил ороо байлгүй” гэвэл бас яах уу. Газар дээрээ нам муужирна биз дээ. Гэхдээ би мундаг тул муужраагүй ээ хэхэ... Дайсны цэргүүд ээ, бишээ, үеийн хоёр найзаа сонсоцгоо гэж байгаад монгол түмэн, малчин ард, халх голын дайн, квантуны арми, бактереологийн зэвсэг гээд мангар урт лекци нэг амьсгаагаар уншиж сэнхрүүлсэн гэжүга. Одоо бодоход бас ч гэнки байж дээ.

Нэмж жаахан тодруулбал, монголчууд ийм тийм гэдгийг орос оффицер хэлж байгаам л даа, япон цэрэгт. Самурай нөхөөөр, чи эднүүсийг мэдэхгүй байна, эд нар дээр үед оросыг эзлээд яасан гэж бодно... одоо чамайг ингэх гэж байна, энэ хүн царайтай адгуусыг би сайн мэднэ, тиймээс чи бушуухан нууц захидлаа ч билүү бичгээ ч билүү өгөөдөх, тэгвэл цэрэг эрийн ёсоор чамайг суллаж тавина гэж авна. Самурай япон мэдээж баатарлагаар таг гүрийнэ. Тэгэнгүүт монгол цэрэг саран хутгаараа мөрийг нь нэг нарийхан зүсээд л гарынх нь арьсыг хуу татаж хуулна, дараа нь хөл, дараа нь нуруу, тэгээд чих хамар, эцэстээ... ёоо болилоо. Гол нь япон цэргийг ингэж тамлаж алахыг бусад монгол цэргүүд шаал тоосон шинжгүй, өдөр тутмын явдал мэт харан зогссон гэжуга.

Гэх мэт Мүракамигийн бичсэнээр бол манайхны хүн тамлах аргын хажууд холливудын хоррор кино нь хонь хурга гардаг хүүхэлдэйн кино гэлтэй. Соц үед оросын Ян гээч баагий “Чингис хаан”, “Бат”, “Эцсийн далайн эрэг өөд” гурамсан романдаа монголчуудыг бүдүүлэг, хэрцгий (нярай хүүхэд, жирэмсэн эмэгтэйн гэдсийг тоох ч үгүй хүүлдэг этр) зэрлэгийн дээд гэж бичсэнийг арай ч дээ гэж боддог байлаа. Гэхдээ яахав, тэр үеийн нийгэм нь тийм, оросод тогтсон үзэл суртал нь тийм, ганц үгүй гэж өмөөрдөг нь Гумилев байсан юм чинь. Харин Яныг давж бичих нь Мүраками байж. Бодвол Ян нөгөө ертөнцөд монголчуудын харгис хэрцгийг би дутуу дүрсэлжээ, дулимаг зохиожээ гээд амаа барьсан байлгүй. Тэгээд бодсон юм л даа... Мүраками монголд очиж үзээгүй, энд тэндэхийн хачин ном уншихад ийм юм толгойд нь орсон байх даа гэж. Аминхандаа ойлгохыг хичээсэн ухаантай. Тэгсэн үгүй бололтой... Ямар ч байсан энэ номоо бичсэнийхээ дараа 90-ээд оны дундуур монголд аялалаар ирж Халх голд очсон байна лээ. Гэхдээ монголд ирсний дараа бичсэн ганц хоёр эссэйг нь уншихад тэнд монгол хүмүүс алгаа, хов хоосон газар л японууд байлдаад байсан юм уу хаашаа юм... Монголд ирж нэгийг сонсч нөгөөг дуулах биш аль хэдийн өгөр толгойдоо өөрийн гэсэн өрөөсгөл үзлээ хийчихсэн ирж л дээ.

Ингэхэд Мүраками мандаад удаж байна аа... яавч эрүүл бишээ энэ үзэгдэл хэхэ. 2007 онд Москва явсан, мэдээж номын дэлгүүрээр шагайсан юм. Тэгсэн бөөн Мүраками. Орчин үеийн залуу хүн Мүракамиг уншаагүй бол ориг бүдүүлэгт тооцогдоно гэнэ. Бүр “Мураками” гэдэг хамтлаг байж байгаам чинь. Гэхдээ яахав, ганц хоёр ном эргүүлэхэд яагаад ч юм японоор уншсанаас илүү санагдсан. Орчуулгын сайн уу, миний япон хэлний муу юу, бүү мэд. Юутай ч оросоор хоёр гурван хуудас гарчиглахад арай ондоогоор бууж байна лээ, өрнийн европод нэр нь мандаж ном нь зарагдаж буйг ойлгох шиг болсон. Надаас ганц хоёр хүн дуртай юу гэж асуухад яахав дээ, ганц хоёр зохиолыг нь уншсан, миний бодлоор mediocre гэж хариулсан, үнэндээ ч тэгэж боддог юм чинь.

Хэзээ билээ, Чинагийн Галсан гуайн ярилцлага уншиж байсан юм. Хэмингуэйг хүндэлж шүтдэг байсан боловч африкийн тухай зохиолыг нь уншаад, амьтны амь хороож ан агнах өвчтэйг нь мэдээд дургүй болсон гэж байсан. Үүнтэй хоёр гараа өргөн санал нийлнэ. Жилд нэг удаа учир начиртай чоно авлаж байвал бас яахав. Тийм биш зүгээр л дайралдсан том, сүрлэг сайхан амьтан бүрийг будаад байгаам чинь. Бас ичихгүй ч надад африк сонин биш, хүмүүс хүүхэд нь падгүй, түүх соёл нь хэрэггүй, зүгээр л амьтан буудуулаадах гэж байгаам даа. Монголд нэг баагий мөнгөөр онгоц хөлсөлж ирээд тийм юм хэлж ярьж бичвэл яах уу. Алуулна биз дээ. Тэр номыг уншсанаас хойш акул загас агнах зэрэг бусад тэмдэглэл зохиол нь ч арай ондоогоор (муугаар) буух болсон.

Мүраками ч гэсэн Хэмингуэй шиг юм болсон гэх үү дээ... ганц номыг нь уншаад дурак вэ гээд дургүй болсон. Дургүй болсон тэр номыг хассан ч онц гэж дүгнэхгүй. Ялангуяа эссэй энэ тэр нь нэг уншаад мартагдана, дахиж уншмаар санагдахгүй.

Эргээд харсан чинь... үнэн удаан цам харайжээ, унтаж амрах минь.

Нүд...

2011-06-27T11:18:00.079+09:00

сонин санагдаад... нэг хуудасны талыг буулгаж үзэв.

　　向田邦子　『父の詫び状』　1981
　　Мүкоода Күнико "Аавын уучлал гуйх ил захидал" эссэйн түүврвээс　

Хааяа амьтны хүрээлэн орж амьтдын нүд харж байгаад ирдэг.
Арслангийн нүд хүн сайтай хүний нүд шиг. Барын нүд хүйтэн бөгөөд муу санаа өвөрлөгч мэт.

Баавгай том биетэй атлаа дотогш орсон жижиг нүдтэй болоод тэр үү, санаатай, зальхай харагдана. Хулсан баавгайн нүдний эргэн тойрны тэр хөөрхөн хар будгийг нь арилгачихвал мөсөн туйлын жирийн цагаан баавгайнаас онцын ялгаагүй болчихно.

Тэмээ зальтай нүдтэй. Заан яагаад ч юм энэтхэгийн ерөнхий сайд Гандитай адил ухаалаг, бодлогошронгуй боловч болгоомжтой байхгүй бол болохгүй өвгөн шиг нүдтэй.
Анаашны нүд шилжилтийн насны ичингүйрэх охин мэт. Үхэр энэ ертөнцийн үнэн мөнийг танилаа гэх шиг, сонин ангижирсан өнгийн нүдээр орчныг харан амаа хөдөлгөж байсан.

Харин морь эр хүнтэй адил жаахан гунигтай нүдтэй байсан. Уралдааны талбайг тойрч давхихаас цаашгүй морьд, түрүүлэх морьдын таамаг нь оноогүй цаасаа урж хаях эрчүүд, хэн мэдлээ, яг адилхан нүдтэй байж магад.

Windmills of your mind

2011-06-12T01:07:00.059+09:00

Саяхан ажлаар Ленинград явсан чинь... санаа сэтгэл сарны цаана орчих шиг болов. Цагаан шөнөөр хос залуус, үе тэнгийн найзууд, гадна дотны оюутнууд Нева мөрөн, усан оргилуур, гудамж талбайг өгсөн уруудан зугаалж буйг харах үнэн гоё... Цаас бичиг, торисэцү танилцуулга зэрэгт нам дарагдаж найгаж унатлаа гүрийсэн ч санаа бодол өөрийн эрхгүй ажил оффис биш арай ондоо юм руу шургана.

Зөөлөн бороо шиврээд л, болиод л... улиангарын хөвөн энд тэнд хөвж хийсээд л... Толгойд "Тополиный пух, жара июнь~ ♪♪ бөөн дуу бөөгнөрөлдөн орж ирээд л. Хамгийн гоё нь "Windmills of your mind". Ийм гоё үгтэй дуу ховор болжээ. Олигтой ганц мөрөө олон удаа давтдаг сүүлийн үеийн дуунуудтай зүйрлэшгүй.

　　　When you knew that it was over
　　　Were you suddenly aware
　　　That the autumn leaves were turning
　　　To the color of her hair

Буцах үед Шереметьевод зэргэлдээ гэйтийн нэг нислэг Улаанбаатар, нөгөө нь Токио. Ядаж байхад цаг нь хүртэл адил, оройны найм ноль ноль. Монгол явж буй хажуу цуваагийханд атаархсан гэж жигтэйхэн, аймаар тааралдуулдж байгаам даа бурхаан. Саранд зочилсон сэтгэл саатаж тэндээ үлдэхээр шийдсэн бололтой. Аль эсвэл борооны улирлын бор саарал өдрүүд өнгөрөхийг хүлээж байгаа юмуу, бүү мэд... ёстой windmills of my mind-д юул болоод байнааа...

　

　Windmills of Your Mind, 1968

　music: Michel Legrand
　lyrics: Alan Bergman and Marilyn Bergman
　
　

　　　Round, like a circle in a spiral
　　　Like a wheel within a wheel
　　　Never ending or beginning,
　　　On an ever spinning wheel
　　　Like a snowball down a mountain
　　　Or a carnival balloon
　　　Like a carousel that's turning
　　　Running rings around the moon
　　　　　　Like a clock whose hands are sweeping
　　　　　　Past the minutes on it's face
　　　　　　And the world is like an apple
　　　　　　Whirling silently in space
　　　　　　Like the circles that you find
　　　　　　In the windmills of your mind
　
　　　Like a tunnel that you follow
　　　To a tunnel of it's own
　　　Down a hollow to a cavern
　　　Where the sun has never shone
　　　Like a door that keeps revolving
　　　In a half forgotten dream
　　　Or the ripples from a pebble
　　　Someone tosses in a stream.
　　　　　　　　
　　　Keys that jingle in your pocket
　　　Words that jangle your head
　　　Why did summer go so quickly
　　　Was it something that you said
　　　Lovers walking along the shore,
　　　Leave their footprints in the sand
　　　Was the sound of distant drumming
　　　Just the fingers of your hand
　　　
　　　Pictures hanging in a hallway
　　　And a fragment of this song
　　　Half remembered names and faces　
　　　But to whom do they belong
　　　When you knew that it was over
　　　Were you suddenly aware
　　　That the autumn leaves were turning
　　　To the color of her hair
　　　　　　Like a circle in a spiral
　　　　　　Like a wheel within a wheel
　　　　　　Never ending or beginning,
　　　　　　On an ever spinning wheel
　　　　　　As the images unwind
　　　　　　Like the circle that you find
　　　　　　In the windmills of your mind

Р. Акүтагава "Бисэйгийн итгэл"

2011-05-19T20:51:00.062+09:00

　　
　　Акүтагава Рюноскэ "Бисэйгийн итгэл"
　　Орчуулга: Сүрэн

　　Бисэй бүсгүй ирэхийг хүлээж гүүрний доор түрүүнээс хойш зогсож байлаа.

　　Дээш харвал гүүрний өндөр чулуун хашлагыг талд нь хүртэл мөлхөө ногоон ороожээ. Хашлагын завсар зайгаар нааш цааш холхих хүмүүсийн хувцасны цагаан хормой жаргах нарны хурц туяанд үе үе гялтас хийн салхинд дэрвэнэ. Гэвч бүсгүй ирээгүй байлаа.
　　Бисэй аяархан исгэрэнгээ гүүрний доорх эрэг хөвөөг ажиглав.
　　Гүүрний доор хоёр цүбо(*) хүрэхтэй үгүйтэй шар эрэг устай шууд залгана. Эрэг дагуу ургах зэгс дунд үхэр хавчны гэр бололтой, хэдэн дугараг нүх байх агаад давалгаа цохих болгонд үл мэдэг палхийх дуу сонсдоно. Гэвч бүсгүй ирээгүй байлаа.
　　Бисэй хүлээж ядан усны захад очоод ганц ч завь үл өнгөрөх голын намуун мандлыг ширтэн харав. Голын эрэг дагуу ногоон зэгс завсар зайгүй битүү ургажээ. Мөн энд тэнд уд мод зэгсний дээрээс навч мөчрөө унжуулан саглайн найгана. Зэгс ус руу түрж шигүү ургаснаас эрэг хоорондын усны урсгал голын өргөнийг бодоход нарийсч харагдана. Тунгалаг усан тууз гялтгануур шиг ганц үүлний сүүдрийг алтлан, зэгс бургасан дундуур намуухан үелзэн урсана. Гэвч бүсгүй ирээгүй байлаа.
　　Бисэй усны захаас холдон нарийн эргээр ийш тийш алхангаа үдшийн бүрийд аажмаар автах эргэн тойрны анир чимээгүйг чагнав.
　　Гүүрэн дээгүүр зөрж өнгөрөх хүмүүсийн хөл хэсэг хугацаанд тасарсан бололтой. Хүмүүсийн хөлийн чимээ, малын туурайн дуу, эсвэл дугуйн чихрах дуу – аль аль нь дээрээс сонсогдохоо больжээ. Салхины сэвэлзээ, зэгсний шивнээ, усан долгионы чимээ л сонсдож мөн үе үе хаа нэгтээ хөх дэглий чанга дуу хадаана. Гүн бодолд автсан Бисэй алхаагаа зогсооход хэдийнээ түрлэг эхэлсэн бололтой, голын шар эргийг угааж долгиолох ус түрүүнийхээс ойрхон гэрэлтэх ажээ. Гэвч бүсгүй ирээгүй байлаа.
　　Бисэй хөмсгөө зангидан, тэсэлгүй бүдэг харанхуй эргээр хурдан хурдан алхаж эхлэв. Тэр зуур голын ус сөөм сөөмөөр, төө төөгөөр эрэг өөд дээшилсээр. Голын ус нэмэгдэхийн хэрээр замаг зааг болон усны үнэр сэнхийж, хамаг биеэр нь сэрүү татуулан сэвшинэ. Дээш харвал гүүрэн дээр тусч байсан жаргах нарны хурц гэрэл аль хэдийнээ тасарч зөвхөн гүүрний хашлага л үл ялиг хөхрөх үдшийн тэнгэрт хайчилбар мэт харлана. Гэвч бүсгүй ирээгүй байлаа.
　　Бисэй эцэстээ арга буюу зогсов.
　　Голын ус гутлыг нь норгон, ган болдоос ч хүйтэн гэрэл цацруулан гүүрэн доорх эргийн хэвгий хэлтгий бүрийг дүүргэж халив. Тиймээс тун удахгүй өвдөг, гэдэс, цээж нь түрэлтийн өршөөлгүй их усанд автах нь гарцаагүй. Үгүй, энэ хооронд усны төвшин улам дээшилж, одоо бүр хоёр шилбэ нь голын усанд харагдахаа болив. Гэвч бүсгүй ирээгүй байлаа.
　　Бисэй усан дунд зогссон чигээрээ эцсийн найдварын дөлөөр байн байн гүүр өөд, тэнгэр өөд ширтсэн хэвээр.
　　Цээжээр нь татсан голын уснаа үдшийн бүрий улам хөхрөн гүнзгийрч, хол ойр шигүү ургах зэгс бургас, уд модны навчсын гунигтай шивнээг манан дундаас илгээх ажээ. Гэнэт алгана бололтой загас уснаас Бисэйгийн хамрыг шүргэн үсэрч гараад цагаан гэдсээ эргүүлэн эх голдоо эргэж оров. Загас харван өнгөрсөн тэнгэрийн энд тэнд хэдийнээ одод анивчиж, хурдан нөмрөх шөнийн харанхуйд мөлхөө ногоон ороосон гүүрний хашлага ч ялгарахаа байжээ. Гэвч бүсгүй ирээгүй л байлаа.

------------------------------------------

　　Шөнө дунд, сарны гэрэл зэгс бургас, уд моддыг нэлд нь гэрэлтүүлэх үед голын ус үелзүүр зөөлөн салхитай шивнэн ярилцаад гүүрэн доороос Бисэйгийн биеийг дөлгөөн долгионоороо бүүвэйлэн далай уруу аажуухан авч одов. Гэвч түүний амин сүнс нь тэнгэрийн голд ганцаар гуниглах сарны гэрлийг санаж хүссэн юм болов уу. Тэрээр эзэн биеэ орхингуутаа ус болон замагны үнэр мөрөн голоос аниргүй уурших адил үл ялиг цайх тэнгэр өөд хөөрөн одсон билээ...
　　Түүнээс хойш тэр сүнс тоймгүй олон удаа төрөл арилжсаны эцэст хэдэн мянган жилийн дараа дахин хүн болж төрөх тавилантай байжээ. Тэр нь миний энэ биед заяасан сүнс юм. Тиймээс би орчин үед төрсөн ч утга бүхий ажил хийж эс чадна. Би гэгээн өдрөөр ч, харанхуй шөнөөр ч манан мэт мөрөөдөлд автан амьдарч, гагцхүү ирж магад ид шид, гайхамшгийг хүлээнэ. Яг л үдшийн бүрийд, гүүрний доор үүрд үл ирэх хайртыгаа хүлээж байсан Бисэй лүгээ адил.

Тайшёо 8 оны 12 сар (1919 оны 12 сар)

* цүбо - талбайн нэгж, ойролцоогоор 3.3м2

* япон эх: http://www.aozora.gr.jp/cards/000879/files/24_15235.html

"Рашёомон" өгүүллэг - нэрний учир

2011-05-17T21:06:00.020+09:00

　　Акутагава Рюноскэ япон үлгэр домог болон эртний уран зохиолоос санаа авч бичсэн зохиол олонтой. Жишээ нь "Рашёомон" өгүүллэг нь Хэйан үеийн (794-1185/1192) сүүл хэсэгт зохиогдсон японы эртний уран зохиолын дээжис, "Конжякү моногатари" буюу "Эрт эдүүгээгийн цоморлигийн" 29-р ботийн 18-р өгүүллэгээс санаа авч бичсэн зохиол болохыг хүмүүс мэдэх байх. Конжякүгийн эл өгүүллэг Акутагавагийн зохиолтой нэр бөгөөд үйл явдлын хувьд төстэй:　Хэйанкёо буюу одоогийн Кёото хотын гол хаалга дээр нэгэн барлаг эр үхдэл хүүрийн үс зулгааж буй эмгэнэтэй тааралдна. Харин Акутагава энэ зохиолын нэрийг тэр чигээр нь зээлдэж авахдаа нэгэн бяцхан өөрчлөлт оруулсан нь монгол хэл рүү орчуулах аргагүй бөгөөд гагцхүү ханз үсэг сурсан хүмүүст л ойлгогдоно.

　　Эрт эдүгээгийн цоморлигийн эл өгүүллэгийг японоор 羅城門 гэж бичнэ. 羅城 (ражёо) гэж дээр үеийн хот цайзыг тойруулж барьсан хэрэм хаашааг хэлэх бөгөөд 門 (мон) гэдэг нь “хаалга” гэсэн утгатай ханз юм. Нийлээд 羅城門 (ражёомон) гэдэг нь хот уруу орох гол хаалга гэсэн утгаатай болно (дээрхи зураг бол Кёотогийн урлагийн музейд хадгалагдаж буй Ражёомон хаалганы загвар). Харин Акутагавагийн өгүүллэгийн япон нэр нь 羅生門 буюу "Рашёомон" тул зохиолч голын ханзыг өөрчилсөн нь илэрхий. Ингээд асуулт...

　　Акутагава ямар учраас 羅城門 гэдэг нэрийг 羅生門 болгож өөрчлөв?

　　Айхтар асуулт мэт боловч зохиолыг уншсан бөгөөд ханз мэддэг хэн ч гэсэн амархан хариулж дөнгөх байх. “生” гэдэг нь “төрөх”, “амьдрах” гэсэн утгатай ханз. Зохиолын баатар бузар булай, муу муухайгаас жигшин зэвүүцэх ч эцэстээ муу замын мөр хөөнө. Амьдралын эрхээр хүн юу ч хийж магад, эмгэн шиг бузар булай үйлийн хүчинд “амьд явах” хүн ч байна... Үхэх үү сэхэх үү, өлсөх үү хулгай хийх үү... энэ бүхний цаана хүний амьдрах хүсэл, амьд явах хүслэн байгааг Акутагава ийнхүү ханз өөрчилж харуулсан болов уу.

Хөшөө ...

2011-05-12T23:34:00.003+09:00

　　Харих болгонд энд тэнд ганц хоёр хөшөө нэмэгдсэн харагдах юм. Их дэлгүүрийн урд Битлзийн хөшөө анх хараад гайхсан гэж. Хотын маань төвд юун тухай, ямар учраас, хэнд юуг сануулах гэж Битлз залардаг байнаа ... гэснээс хэн юу бодож залдаг байна. Зөвхөн утаат Улаабаатар биш хөдөө аймаг, эзгүй тал гээд хаа сайгүй л хөшөө нэмэгдэх юм. 　

　　Буруугаар бүү ойлгоороой, хөшөө дурсгалыг учиргүй дургүйгэж эсэргүүцсэн юм биш. Битлзд ч би дуртай. Гагцхүү өдий хүртэл англи хүмүүс үндэсний бахархал Шекспиртээ хөшөө босгоогүйн учрыг Чэстэртоны ёгт нийтлэлээс уншиж нэгийг бодож хоёрыг эргэцүүлэв. Хажуу хоёр хөрш дээр үеэс л өргөн уудам нутгийнхаа өнцөг бүрт хөшөө баримал босгож байсан. Манайхан жараад жилий өмнөөс богсож эхлээд ойрын хэдэн жилд овоо сайн зүтгэж байх шиг. Миний бодлоор Сүхбаатар болон манжийн дарлалаас чөлөөлөх тэмцэлд хувь нэмрээ оруулсан хүмүүсийн хөшөө ок, эрдэмтэн мэргэдийн хөшөө ок, зураач зохиолч яруу найрагч нарын хөшөө ч ок. Ганцхан Чингисийн хөшөө л хэрэггүй байсан санагдана. Чэстэртоны хэлснээр "A statue may be dignified; but the absence of a statue is always dignified."

　　　　　The Zola Controversy
　　　　　Author: G. K. Chesterton

　　There is the French monumental style, which consists in erecting very pompous statues, very well done. There is the German monumental style, which consists in erecting very pompous statues, badly done. And there is the English monumental method, the great English way with statues, which consists in not erecting them at all. A statue may be dignified; but the absence of a statue is always dignified. For my part, I feel there is something national, something wholesomely symbolic, in the fact that there is no statue of Shakspere. There is, of course, one in Leicester Square; but the very place where it stands shows that it was put up by a foreigner for foreigners.

　　There is surely something modest and manly about not attempting to express our greatest poet in the plastic arts in which we do not excel. We honour Shakspere as the Jews honour God--by not daring to make of him a graven image. Our sculpture, our statues, are good enough for bankers and philanthropists, who are our curse: not good enough for him, who is our benediction. Why should we celebrate the very art in which we triumph by the very art in which we fail?

　　үргэлжлэл: http://www.readbookonline.net/readOnLine/20628/

　　P.S. Хот газрын чимэг, хотол түмний баясал болох уран сайхан баримлыг хэлээгүй юм шүү... андуурч бүү ойлгоорой.

Р. Акүтагава "Бэрсүүт жүрж"

2011-05-11T14:51:00.032+09:00

　　　Акүтагава Рюноскэ "Бэрсүүт жүрж", 1919
　　　Орчуулга:　Сүрэн

　　Үүлтэй бүрхэг өвлийн үдэш байж билээ. Би Ёкосүка–Токио чиглэлийн галт тэрэгний хоёрдугаар зэргийн вагоны буланд суугаад галт тэрэг хөдлөх шүгэл дуугарахыг бодолдоо автан хүлээж байлаа. Гэрэл аль хэдийнээ ассан вагон дотор ховор тохиолдлоор надаас өөр зорчигч үгүй. Цонхоор шагайж харвал бүдэг харанхуй буудал дээр үдэгсдийн бараа хэдийнээ тасарч, гагцхүү торонд орсон гөлөг үе үе хуцах гунигтай дуу сонсогдоно. Энэ бүхэн тэр үеийн миний сэтгэлтэй сонин гэмээр нийцэж байв. Миний ухаан сүүдэртэж, хэлэхийн аргагүй их ядарснаас цас орох үүлтэй тэнгэр мэт бараан байлаа. Би пальтоныхоо халаасанд хоёр гараа лав хийсэн чигтээ тэнд байгаа оройн сонин гаргаж гарчиглах дур ч хүрэхгүй сууж байв.

　　Тэгтэл арайхийж галт тэрэг хөдлөх шүгэл дуугарлаа. Би сэтгэл жаахан тайвшрахыг мэдрэн толгойгоороо цонх налж нүдний өмнөх галт тэрэгний буудал бага багаар ухарч эхлэхийг хүлээв. Гэтэл гэнэт хиёри гэтаны(*1) чих дэнслэм тачигнах дуу гарч, буудлын орох хаалтын зүгээс сонсогдов уу гэтэл төдөлгүй кондукторын зандран загнах дуутай хамт миний сууж байсан вагоны үүд сав хийтэл нээгдэж арван гурав, дөрөв насны жаахан охин ганцаараа, санд мэнд дотогш орж ирэв. Түүний орж ирэхтэй зэрэгцэн галт тэрэг нэг том татганаж дайвснаа аажмаар хөдөлж эхлэв. Нэг нэгээр тасран холдох буудлын шонгийн мод, хэний ч юм бэ мартаж хаясан аятай усан тэрэг, вагон доторх хэн нэгэнд ёсолж мөргөх буудлын зөөгч – энэ бүхэн цонх өөд тургих утаа манан дунд хагацаж буйдаа харуусах янзтай арагш ухран ард үлдэв. Би арайхийж санаа амран ороомог тамхиа асаангаа хүнд зовхио анх удаа өргөж өмнөө суусан охины царайг хальт харав.

　　Харах байдлын л хөдөөний охин байв: тосны дусал ч үгүй(*2) үсээ итэхүгаэши(*3) засалтаар хойноо шууж боосон агаад сорви нь цоохортож, нар салхинд хагарч сэтэрсэн хоёр хацар нь дотор эвгүйрэм минчийн улайна. Түүгээр барахгүй шар ногоон өнгийн элэгдсэн ноосон ороолт өврөөрөө унжуулж өвдгөн дээрээ том боодол тавьжээ. Боодол тэврэх хөлдөж хавдсан гар нь гуравдугаар зэргийн вагоны билет хичээнгүйлэн атгасан харагдана. Надад энэ охины болхи эршүүд царай нь таалагдсангүй. Бас түүний хиртэй хувцас хунар ч муухай санагдав. Ядаж байхад хоёрдугаар болон гуравдугаар зэргийн вагоны ялгаа ч ойлгохгүй тэнэг бүдүүлэг нь уур хүргэм. Тиймээс би ороомог тамхиа асаагаад, нэгд энэ охин энд сууж буйг мартах үүднээс халааснаасаа оройн сонин гаргаад өвдгөн дээрээ дэлгэв. Сонины хуудсанд тусах гадны гэрэл гэнэт дан цахилгаан чийдэнгийн гэрэл болон хувирахад муухан хэвлэгдсэн хэдэн нийтлэлийн гарчиг нүдний өмнө үсэрч гарах мэт тодров. Галт тэрэг Ёкосүкагийн олон тоннелийн эхнийх рүү орсныг ийнхүү хэлүүлэлтгүй мэдэв.

　　Гэхдээ цахилгаан чийдэнгийн гэрэлд оройн сонины хуудсыг эргүүлж тойруулж гарчиглавч миний уй дарамтыг үргээх юм олдсонгүй – орчлон өдрөөс өдөрт улиг болсон үйл явдлаар дүүрэн ажээ. Найрамдлын гэрээ байгуулах асуудал, шинээр гэрлэгсэд, албан тушаалаа урвуулан ашигласан хэрэг, нас барагсдын жагсаалт... Тоннельд орсон даруйдаа галт тэрэг явах чиглэлээ эсрэгээр эргүүлсэн мэт сонин сэтгэгдэл төрж, би нэг уйтай нийтлэлээс нөгөө уйтгартай нийтлэл рүү хараагаа шууд шилжүүлэн байлаа. Гэхдээ тэгэх зуураа энэ охин - бараан саарал амьдралын хүний бие дэх төлөөлөгч гэлтэй царайтай урд сууж буйг санаанаасаа гаргаж чадаагүй юм. Тоннельд орсон энэ вагон, хөдөөний энэ охин мөн хэнд ч хэрэггүй шалдир балдир нийтлэлээр дүүрэн энэ оройн сонин – бүгд бэлээхэн тэмдэг биш гэж үү? Үл ойлгогдох, арчаагүй дорой, уйтгар гунигаар дүүрэн хүний амьдралын илрэл биш бол юу гэж? Дургүй хүрч, бүх юм утгагүй санагдаж би уншиж эхэлсэн сониноо чулуудаж хаяад дахиад толгойгоороо цонх налж үхдэл мэт нүдээ анин зүүрмэглэж эхлэв.

　　Түүнээс хойш удаагүй болов уу. Гэнэт нэг юманд эрдэсхийн сэрж эргэн тойрноо ажваас өмнө сууж байсан охин хэзээ амжсан юм миний хажууд шилжин суугаад хамаг хүчээрээ цонх онгойлгох гээд үзэж буй. Гэвч хүнд шилэн цонх санасных нь дагуу онгойхгүй байгаа бололтой. Түүний хагарч сэтэрсэн хацар нь улам улайж, үе үе хамрын нусаа сорох чимээ нь амьсгаа давхцах бяцхан дуутай хамт чихэнд сонсогдоно. Энэ бүхэн надад ч гэсэн өрөвдөх сэтгэл төрүүлсэн нь үнэн. Гэвч яг одоо галт тэрэг дараагийн тоннель руу орох гэж байгааг хатсан шаргал өвс үдшийн бүрийд гэрэлтэх хоёр талын уулын гүвээ цонх уруу ойртон дөхөж буйгаас шууд ойлгож болох. Гэтэл охин хаасан цонхыг зориуд буулгах гэж байгаагийн учрыг би ойлгосонгүй. Эсрэгээр, энэ муу охин дураар аашилж байна гэхээс ондоо шалтгаан бодож олсонгүй. Тиймээс урьдынх шигээ хахир сэтгэлээр хандаж, хөлдсөн гар нь шилэн цонх онгойлгох гэж хамаг хүчээр ноцолдож буйг үүрд үл бүтээсэй хэмээн хүсэх мэт хүйтэн харцаар харж байлаа. Удсан ч үгүй галт тэрэг нүсэр чимээ гарган тоннель руу орохтой зэрэгцэн охины онгойлгох гэж байсан шилэн цонх пад хийтэл доош буув. Тэр даруй дөрвөлжин нүхнээс хайлуулсан нүүрс мэт хар агаар амьсгаа боох утаа болон хувирсаар дотогш хүчтэй түрэн орж ирэв. Угаас хоолойн өвчтэйг хэлэх үү, халаасны алчуураар нүүрээ таглах завдалгүй энэ их утаанд автсан болохоор би бараг амьсгаа авах завсаргүй тасралтгүй ханиалгав. Гэвч охин намайг онцын тоосон шинжгүй толгойгоо цонхоор гарган шанааныхаа үсийг салхинд хийсгэн галт тэрэгний явах зүг ширтэх ажээ. Охины энэ дүрийг утаа тортог болон вагоны гэрэлд хараад, цонхны гадаах аажмаар цайж тэндээс газрын үнэр, хатсан өвс ногооны үнэр мөн усны үнэр хүйтэн агаартай цуг урсан орж ирээгүйсэн бол, би нэлээд хугацаанд ханиалгасандаа энэ танихгүй охиныг толгой түрийгүй загнаад буцаагаад цонх хаалгаснаас гарцаагүй.

　　Гэвч галт тэрэг тэр үед тоннелээс алгуурхан гулсан гарч шаргал өвсөн бүрхүүлтэй хоёр уулын хооронд хавчигдсан нэгэн ядуу хотхоны захын төмөр замын гарам өнгөрч байв. Гармын ойр хавьд өнгө үзэмж муутай сүрлэн болоод шавар дээврүүд зай булаалдах мэт бие биедээ наалдсан харагдана. Бас өртөөчин дэвж буй бололтой цагаавтар дарцаг үдшийн тэнгэрт шарлан дэрвэнэ. Арай хийж тоннелээс гарав гэж бодсон тэр мөчид би зэлүүд гармын цаана улаан хацартай гурван банди зэрэгцэн зогсч буйг олж харав. Бүгдээрээ энэ үүлтэй бүрхэг тэнгэрт даруулсан мэт жигд нуруу намхан. Мөн энэ хотын бараан саарал төрхтэй адил өнгийн хувцас өмссөн ажээ. Тэд толгой гэдийлгэн өнгөрч буй галт тэргийг харж байснаа гэнэт гар даллан хоолой хайрлалгүй өндөр нарийн дуугаар үл ойлгогдох зүйл хамаг чадлаараа хашгиралдав. Яг тэр мөчид билээ. Цонхоор биеэ хагас гаргасан нөгөө охин хөлдсөн гараа сунгаж баруун, зүүн рүү даллав уу гэтэл гэнэт нарлаг өдрийн шим дулаан шингэсэн сэтгэл баясам өнгийн тав зургаан бэрсүүт жүрж галт тэрэг үдэх хүүхдүүдийн дээрээс тал тал тийш таран тэнгэрээс буув. Би өөрийн эрхгүй амьсгаа хурааж нэг дор бүгдийг ойлгов. Энэ охин, бодвол гэрээсээ хол ажил хийж аав ээждээ нэмэр болох гэж буй энэ охин өвөртөө хийсэн бэрсүүт жүржээр өөрийг нь үдэж хотын зах, төмөр замын гарамд ирсэн дүү нараа баярлуулъя гэж бодсон ажээ.

　　Үдшийн гэрэлд уусах төмөр замын гарам, бяцхан ангаахайнууд жиргэх шиг хоолой чангалах гурван хөвгүүн мөн тэдний дээрээс буусан бэрсүүт жүржийн улаан шар нарны туяа – энэ бүхэн цонхны цаана нүд ирмэх зуур болоод өнгөрөв. Гэвч сэтгэлд минь өр өвтгөм тодоор зурагдан үлджээ. Тэгэхэд үл ойлгогдох дулаанаар сэтгэл дүүрч дэлгэр болсныг мэдэрсэн юм. Би толгой өргөн тэс ондоо хүн мэт өмнөө харж буй охиныг сайтар ажиглав. Охин миний эсрэг суудалд буцаж суугаад өмнөх шигээ хагарч сэтэрсэн хацраа шар ногоон өнгийн ороолтондоо нааж том баадан тэврэх гартаа гуравдугаар зэргийн суудлын билет чанга атган сууна.
　　
　　Би энэ үед анх удаа хэлэхийн аргагүй ядарснаа, мөн үл ойлгогдох, арчаагүй дорой, уйтгар гунигаар дүүрэн хүний амьдралыг хэсэг хугацаанд ч атугай мартаж билээ.

Тайшёо 8 оны 4 сар (1919 оны 4 сар)

-------------------------------------------------------------------------

　*1　гэта – япон модон шаахай; хиёри гэта – ихэвчлэн бороогүй нартай өдөр өмсөх богино ултай гэта.
　*2　тэр үед эмэгтэйчүүд үсээ улажлалт маягаар засахдаа тосолдог байв.
　*3　銀杏返しитэхүгаэши (ичёогаэши) – эдогийн сүүл үеэс эхлэн мэйжи, тайшогийн үед дэлгэрсэн эмэгтэй хүний үсний засалтын нэг хэлбэр

　* япон эх: http://www.aozora.gr.jp/cards/000879/files/98_15272.html

Р. Акүтагава, Ач хариулах тухай түүх 3 (төгсгөл)

2011-04-23T21:20:00.014+09:00

　　Поро Ясабүрогийн өчил

　　Эх дагина Мария-сама! Маргааш үүр цаймагц миний толгойг авна. Толгой минь газарт өнхрөн унавч сүнс минь бяцхан шувуу мэт тань руу нисэн очно. Гэхдээ үгүй, муу үйл хийж явсан болохоор би парайсо (*28) диваажингийн сайхныг харахаас илүү ширүүн гал дүрэлзэх аймшигт инхэрүногийн (*29) ёроол руу, уруугаа харан унах байх. Гэвч миний сэтгэл хангалуун байна. Сэтгэлд минь хорин жил ийм их баяр бялхсан удаа үгүй билээ.
　　Би Хоожёоя Ясабүро. Гэвч миний толгойг хүмүүс Амакава Жиннай гэж дуудна. Би – алдарт Амакава Жиннай ! Үүн шиг сайхан юм гэж байх уу? Амакава Жиннай – ямар байна? Сайхан нэр байгаа биз? Нэрийг нь хэлэхэд л энэ умгар харанхуй шоронгийн нүх сарнай, төмсний улаан цэцгийн дэлбээгээр дүүрсэн мэт сэтгэл төрнө.
　　Мартахын аргагүй хоёр жилийн өмнөх өвөл, их цас орсон шөнө билээ. Би мөөрийтэй тоглоомын мөнгө дутаад эцгийнхээ гэрт нууцаар орсон юм. Цайны өрөөний шёожид(*29) галын сүүдэр тусч байсан тул сэмхэн нэг шагайя гэтэл гэнэт араас хэн нэгэн юу ч хэлэлгүй миний захнаас барьж авав. Эргэн харж түлхтэл дахиад дайраад ирэв – хэн болохыг нь мэдэхгүй ч хүч чадалаас нь харахад яавч жирийн нэгэн биш бололтой. Хоёр гурван удаа салж нийлэн ноцолдож байх хооронд цайны өрөөний шёожи нээгдэж цэцэрлэг рүү дэнлүү барин нэг хүн гарч ирсэн нь – гарцаагүй миний эцэг, Ясоэмон байлаа. Би бүх чадлаараа дайсныхаа заамдсан гараас мултарч өндөр хашаа даван гадагш зугтаж гарав.
　　Гэвч хагас чёо(*30) хэртээ гүйж зугтаагаад байшингийн саравч доор нуугдан эргэн тойрноо ажиж харав. Зам дээр үе үе цагаан цасан утаа пургиж манарахаас өөр хөдлөх юм үгүй. Тэр хүн больсон уу, залхсан уу бүү мэд, ямар ч байсан хэн ч араас мөшгиж ирсэнгүй. Гэвч тэр эр хэн байв? Эгшин зуур харахад ламын дүртэй байсан нь лавтай. Гэхдээ тэр гарных нь хүч, ялангуяа тулааны урлаг эзэмшсэнийг нь харвал жирийн нэгэн лам яавч биш. Юуны түрүүнд, энэ их цастай шөнө манай гэрийн цэцэрлэгт ламбугай морилно гэдэг сонин хэрэг биз дээ. Би хэсэг зуур бодоод галаар наадах мэт аюултай ч дахиад нэг удаа цайны өрөөний гадаа нуугдаж очихоор шийдсэн юм.
　　Түүнээс хойш удаа ч үгүй билээ. Өнөөх сэжиг бүхий бадарч лам цас намжсаны далимаар Огава гудамжаар уруудан ярвж байв. Энэ бол Амакава Жиннай! Самурай, рэнга зохиогч, жирийн хотын хүн, комүсо(*31) зэрэг ямар ч дүрд хувилж чаддаг гэх Кёотод алдартай хулгайч. Би түүний араас нэг ил гаран, нэг нуугдсаар дагаж явав. Тэр үеийнх шиг тэгэж хачин их баярлаж догдолсон удаа амьдралд минь үгүй билээ. Амакава Жиннай! Амакава Жиннай! Би зүүд нойрондоо хүртэл энэ хүнийг хичнээн их хүсч мөрөөдөж байсан бэ! Балмад канпакүгийн илдийг хулгайлсан нь Жиннай. Шямүроягийн шүрийг мэхэлж авсан нь ч Жиннай. Бизэн(*32) аймгийн захирагчийн кяра(*33) модыг тайрсан нь, Пэрэйра ахмадын цагийг хулгайлсан нь, нэг шөнийн дотор таван агуулах цөлмөсөн нь, Микавагийн(*34) найман самурайг цавчиж алсан нь – эдгээр болон хойч үеийнхэн хүртэл хүүрнэж ярих бусад бахдам, хачирхалтай гэмт хэргийг үргэлж Амакава Жиннай үйлдэж байсан билээ. Тэр Жиннай одоо миний өмнө сүрлэн малгай духдуйлан үл ялиг гэрэлтэх цасан замаар алхаж явна. Ийнхүү алхах дүрийг нь харах хүртэл жаргал биш гэж үү? Гэвч би улам ихийг хүссэн юм.
　　Би Жёогонжи сүмийн ар хавьцаа Жиннайг нэг дор гүйцэв. Энэ хавьд айлууд байхгүй, үргэлжилсэн шороон ханатай тул өдрөөр ч гэсэн хүний нүднээс далдуур уулзахад хамгийн боломжит газар. Жиннай намайг хараад онц гайхсан янзгүй алгуур алхаагаа зогсоов. Тэрээр таягаа тулаад миний хэлэх үгийг хүлээсэн маягтай нэг ч үг дуугарсангүй. Би айж эмээсээр Жиннайн өмнө хоёр гараараа газар тулан сөгдөв. Гэвч тайван царайг нь харангуут хоолой зангираад амнаас дуу гардаггүй.
　　- Намайг өршөөгөөрэй. Би Хоожёоя Ясоэмоны хүү Ясабүро гэж би минчийн улайж байж арай ядан амаа нээв.
　　- Танаас гуйх зүйл байгаад таныг дагаж ирсэн юм... гэхэд Жиннай зүгээр толгой дохив. Зөвхөн үүнд нь өчүүхэн би хичнээн ихээр баярласан гэж санана. Би зориг орон гараараа цас тулсан чигээрээ эцэгтээ гэрээс хөөгдсөн тухайгаа, үл бүтэх хүмүүстэй нийлсэн тухай, өнөө шөнө эцгийнхээ гэрт хулгай хийхээр ороод санаандгүй Жиннай, өөртэй нь учирсан тухай, мөн эцэг тэр хоёрын яриаг нэгд нэгдгүй сонссон тухай – бүхнийг ярьж гарав. Гэвч Жиннай амаа жимийсэн хэвээрээ таг дуугүй, хүйтнээр намайг ширтэж байлаа. Яриагаа дуусгаад би Жиннай руу өвдөг дээрээ дөхөж очоод өөдөөс нь харав.
　　- Хоожёоягийн гэрт үзүүлсэн ач тус надад ч гэсэн хамаатай. Ачийг тань мартахгүйн тулд би таны туслах болохоор сэтгэл шулуудлаа. Намайг туслахаа болгохыг хичээнгүйлэн гуйя. Би хулгай мэднэ. Гал түймэр дэгдээх арга ч мэднэ. Эдгээрээс бусад жирийн гэмт хэргийг ч гэсэн хэн нэгнээс дутахгүй хийж дөнгөнө.
　　Гэтэл Жиннай дуугарсангүй. Би догдлон бүр хүчтэй гуйж учирлав.
　　- Намайг өөртөө аваач! Би сайн ажиллана. Кёо, Фүшими, Сакай, Осака - миний мэдэхгүй газар байхгүй. Би өдөрт арван таван ри(*35) алхаж чадна. Ганц гараар 4 то(*36) будаатай шуудай өргөнө. Хүний амь ч хоёр гурвыг хөнөөж үзсэн. Танаас гуйж байна, таны төлөө зүтгэхийг зөвшөөрөөч! Би таны төлөө юуг ч хийхээс буцахгүй. Фүшими цайзын орой дээрх цагаан тогорууг хулгайл гэвэл авчирч өгье. Сан-Франциско сүмийн хонхтой дуганыг шатаа гэвэл шатааж орхиё! Үдайжинкэгийн гүнж охиныг хулгайл гэвэл хулгайлж ирье! Хотын захирагчийн толгойг ч атугай ав гэвэл...
　　Би үгээ гүйцээгээж амжилгүй гэнэт өшиглүүлэн цасан дунд өнхрөн унав.
　　- Мунхаг! гэж Жиннай зандраад цааш алхахыг завдсан тул би галзуу солиотой юм шиг хувцасных нь хормойноос нь зүүгдээд：
　　- Танаас гуйя. Намайг дагуулж яваач! Ямар ч тохиолдолд би танаас урвахгүй. Таны төлөө гал усанд ч болов оръё. Эзопын үлгэрт хүртэл араатны хаан арсланг арчаагүй жижиг хулгана авардаг бус уу? Би тэр хулгана болъё. Би...
　　- Дуугаа тат! Жиннай чам мэтээс тус хүртэхгүй.
Ингэж хэлээд Жиннай миний гарыг дугтран салгаж дахиад нэг өшиглөв.
　　- Өөдгүй новш! Тэгснээс чи ээж аавынхаа ачийг хариул!
Би хоёр дахиа өшиглүүлээд гэнэт хорсол хөдөлж хоолой орогшив.
　　- Тийм бий! Ачтан чинь болж үзүүлье дээ!
　　Гэвч Жиннай эргэж ч харалгүй цасан замаар шалавхан цааш алхав. Хэзээ ч юм тусч эхэлсэн сарны гэрэлд түүний сүрлэн малгай бүдэг бадаг харагдана... түүнээс хойш хоёр жил би дахин Жиннайг олж харалгүй өдийг хүргэлээ.
　　(Гэнэт инээгээд) “Жиннай чам мэтээс тус хүртэхгүй” гэж тэр хэлсэн. Гэвч үүр цайхад намайг Жиннайгийн оронд цаазлана.
　　Эх дагина Мария-сама! Би энэ хоёр жил Жиннайгийн ачийг хариулах хүсэлд хичнээн их шаналсаныг хэн ч мэдэхгүй! Ачийг хариулах аа? Үгүй, үгүй... ачийг гэхээс хорслоо тайлах хүсэл. Гэвч Жиннай хаана байна гэж үү? Жиннай юу хийж байгаа вэ гэж үү? Тэрийг хэн мэдэх билээ? Ер нь Жиннай гэгч ямар эр вэ ? – үүнийг хүртэл мэдэх хүн үгүй шүү дээ. Миний уулзсан хуурамч лам бол дөч орчим насны давжаа биетэй эр байсан. Гэвч Янагимачи дүүргийн зугаа цэнгээний газар гуч гараагүй насны, улаан нүүрэндээ сахал ургуулсан тэнүүлч самурай байсан гэж ярьдаг бус уу? Кабүкигийн тоглолт дээр үймээн дэгдээсэн гэлцэх бөгтөр нуруутай, улаан үстэй харь орны этгээд, Мёококүжи сүмийн эрдэнэсийг хулгайлсан гэх үсээ урдуураа унжуулсан залуу самурай – ингэж янз бүрээр хэлэгдэх нь бүгд Жиннай байсан гэвэл тэр эрийн хэн болохыг тогтооно гэдэг хүний чадлаас давсан бэрх ажил болно. Тэгж байтал ноднин жилийн сүүлээр би гэнэт цусаар ханиалгаж эхлэв.
　　Хорсол гомдлынхоо хариуг авах юмсан... Өдрөөс өдөрт турж эцэнгээ би зөвхөн үүнийг л бодож байлаа. Тэгтэл нэг шөнө сэтгэлд минь нэгэн санаа гэнэт цэлмэн орж ирэв. Эх дагина Мария–сама! Мария–сама! Энэ санааг олсон минь энэрэлт таны ивээлээс гарцаагүй. Энэ биеэ золиослох, цусаар ханилгах өвчинд туйлдаа хүртэл турж яс арьс болсон энэ биенээсээ салах төдийд – зөвхөн үүнийг л сэтгэл шулуудан хийхэд цорын ганц хүсэл минь биелэх болно. Би тэр шөнө хэт их баярласандаа ганцаараа инээн тувт нэг л үгийг давтан хэлж байлаа: “Жиннайгийн оронд толгойгоо авахуулна! Жиннайгийн оронд толгойгоо авахуулна!”
　　Жиннайгийн оронд толгойгоо авахуулна! – үүн шиг сайхан зүйл гэж байх уу? Тэгвэл мэдээж надтай хамт Жиннайгийн бүх гэмт хэрэг нь ч үгүй болно. Жиннай өргөн уудам япон орны хаагуур ч атугай бардам тайван алхаж болно. Оронд нь би (дахин инээв)... Оронд нь би нэг шөнийн дотор нэртэй цуутай дээрэмчин болно. Рүсон Сүкэзаэмоны туслах нь, Бизэн аймгийн захирагчийн кяра модыг тайрсан нь, цайны ёслолын мастер Рикюү Кожигийн анд нь, Шямүрогийн шүрийг мэхэлж авсан нь, Фүжими цайзын агуулахыг цөлмөсөн нь, Микавагийн найман самурайг цавчин алсан нь – Жиннайгийн бүх сүр, дуулиант хэрэг минийх болно. (Гурав дахиа инээв) Жиннайг аврах ч давхар Жиннайгийн нэрийг алах болно, гэрийнхээ ачийг хариулахын зэрэгцээ энэ биенийхээ хорслоо ч тайлах болно – хариугаа үүн шиг сайхан аргаар авна гэж байх уу? Би баярласандаа тэр шөнөжингөө инээж билээ. Одоо ч гэсэн, энэ шоронд ч гэсэн инээхгүй байх арга байна гэж үү?

　　Ийм санаа сэдээд би эзэн хааны ордонд хулгай хийхээр орлоо. Сар хараахан гараагүй шөнийн бүрий харанхуйд хулсан хөшигний цаанаас галын гэрэл тусч нарс моддын дунд цэцэгс цагааран тодорч байсныг харсан мэт санаж байна. Урт дээвэр дээрээс хүнгүй цэцэрлэг рүү үсэрч бууваас хүсэж байсны минь дагуу даруй дөрөв, таван хамгаалагч самурай намайг барьж авав. Яг тэгэхэд билээ. Намайг унагасан сахалт самурай олсоор биеийг минь хамаг хүчээрээ ороонгоо “эцсийн эцэст Жиннай чамайг барьж дөнгөлөө шүү” гэж амандаа бувтсан юм. Тийм ээ. Амакава Жиннайгаас өөр хэн хааны ордонд орж зүрхлэх билээ ? Энэ үгийг сонсоод би хатуу олс хүлээсэнд дарагдан цээж минь оволзож байсан ч өөрийн эрхгүй инээд алдсан юм.
　　"Жиннай чам мэтээс тус хүртэхгүй" гэж тэр эр хэлсэн. Гэвч үүр цаймагц Жиннайгийн оронд би цаазлуулна. Үүн шиг амттай алгадалт гэж байх уу даа! Авахуулсан толгойгоороо би тэр эрийн ирэхийг хүлээнэ. Миний толгой дуугүй боловч хүржигнэн инээж буйг тэр мэдрэнэ ээ. "За, Ясабүро ачаа хариулах ямар байна даа?" гэж тэр инээд түүнд хэлнэ. “Чи Жиннай байхаасаа өнгөрсөөн. Амакава Жиннай бол энэ толгой – улс даяар нэр нь гайхагдаж алдар нь айдас төрүүлэх японы хамгийн мундаг хулгайч бол энэ толгой !” (Инээнэ.) Ай юутай сайхан бэ! Амьдралдаа би ийм их жаргал амссан удаа үгүй билээ. Гэвч эцэг Ясоэмон миний авахуулсан толгойг харвал... (Гашуунаар) өршөөгээрэй! Аав минь! Цусаар хахаж ханиалгах өвчин туссан хүү тань толгойгоо авахуулаагүй ч гурав хүрэхгүй жилийн л настай байсан. Эцэг эхийнхээ ачийг умартсан бүтэл муутай хүүгээ өршөөгээрэй! Муу замаар явах заяатай төрсөн ч хүү тань гагцхүү гэрийнхээ ачийг хариулж чадсан билээ...

Тайшёо 11 оны 3 сар (1922)

-----------------------------------------------------------------

　*28　парайсо – диваажин ( paraíso гэдэг португаль үгний япон дуудлага)
　*29　инхэрүно – там ( inferno гэдэг португаль үгний япон дуудлага)
　*30　чёо – уртын хэмжээ, 109.09 м
　*31　комүсо –нүүр далдлах дугуй сүрлэн малгай өмсч лимбэ үлээн зэн буддизмын бясалгал хийж яваа тэнүүлч лам
　*32　Бизэн – японы эртний аймгийн нэр, одоогийн Окаяма мужийн зүүн өмнөд хэсэг
　*33　кяра – агарын төрлийн анхилуун үнэртэй ховор мод
　*34　Микава – японы эртний аймгийн нэр, одоогийн Айчи мужийн зүүн хэсэг
　*35　ри – 3927 км
　*36　то – 18,039 л

　*　япон эх: http://www.aozora.gr.jp/cards/000879/files/50_15246.html

Р. Акүтагава, Ач хариулах тухай түүх 2

2011-04-22T17:33:00.011+09:00

　　Хоожёоя Ясоэмоны өчил

　　Батэрэн(*23) минь, өчлийг минь сонсч хайрлаач. Та мэдэх байх даа, Амакава Жиннай гэдэг нэртэй хулгайчийн талаар сүүлийн үед дэл сул яриа зөндөө л дуулдаж байна. Миний дуулснаар Нэгоро сүмийн цамхагт амьдарч байсан нь, Балмад канпакүгийн (*24) илдийг хулгайлсан нь, мөн хаа хол далайн чанадад Рүсоны захирагч уруу дайрсан нь – энэ бүхэн Амакава Жиннайгийн хийсэн хэрэг. Тэр хулгайчийг саяхан бариад Ичижёогийн Модорибаши гүүрний хажууд толгойг нь олон түмэнд шившиг болгож тавьсан тухай ч бас та дуулсан болов уу. Надад Амакава Жиннай их тус болсон юм. Гэвч тэр ач тусын хариуд одоо би хэлэхийн аргагүй хэцүү зовлонд унаад байна. Танаас хичээнгүйлэн гуйя, болсон явдлыг сонсоод нүгэлтэн Хоожёоя Ясоэмонд тэнгэрийн эзний ивээл гуйж мөргөл өргөж хайрлана уу?
　　Одооноос яг хоёр жилийн өмнө өвөл болсон явдал билээ. Олон өдөр үргэлжилсэн далайн шуурганаар Хоожёомарү онгоц маань живж, үйл хэрэгт зориулсан бүх мөнгө үнс мэт үгүй болж, золгүй явдал ар араасаа нүүрлэсний эцэст Хоожёоягийн гэр дампуурч бүр туйлдаа тулсан байлаа. Хотын хүмүүсийн дунд худалдан авагч, захиалагч байх авч найз нөхөр байдаггүйг та мэднэ шүү дээ. Байдал ийм болсноос хойш манай гэрийн худалдаа эргүүлгэнд сорогдох усан онгоц мэт уруу харан тамын ёроол руу унаж байлаа. Гэтэл нэгэн шөнө – одоо ч гэсэн тэр шөнийн явдлыг мартахын аргагүй. Хүчтэй салхи шуурга дэгдсэн тэр орой эхнэр бид хоёр шөнө дөл болсоныг ч мэдэх сөхөөгүй ярьж суув. Тэгтэл гэнэт өрөөнд бадарч ламын өмсгөлтэй, нанбан зүгийн юүдэн малгайтай нэгэн эр ороод ирэв. Тэр эр гэтэл Амакава Жиннай болж таарсан. Би мэдээжийн хэрэг гайхаж, бас уурласан. Гэвч, яриаг нь сонсвоос Жиннай хулгай хийх гэж манайд орсон боловч Хоожёоя Ясоэмон миний бие хорин жилийн өмнө амийг нь аварсан ачтан болохыг мэдлээ гэж ярихыг нь юу гэх вэ?
　　Нээрээн, яриаг нь сонсоод хорин хэдэн жилийн тэртээ байна уу даа, фүсүта(*25) онгоц жолоодож Макао руу ирж очдог байхдаа би сахал нь ч олигтой ургаж гүйцээгүй нэг япон залуугийн амийг аварснаа санав. Бас болоогүй ээ, тэр залуу согтуудаа санаандгүй зодоон цохион хийж хятад хүн алснаас араас нь нэхэл дагуул ирж байна гэж ярьж байсан. Гэтэл тэр одоо муу нэрээ улс даяар цуурайтуулсан хулгайч болсон байх нь! Юутай ч Жиннай худал хэлээгүйг мэдсэнээс хойш бас аз болоход манайхан бүгд унтаж байсан тул би юу хүсч буйг нь асуув.
　　Жиннай харин хүч чадал нь хүрдэг юм бол хорин жилийн өмнөх ачийг хариулж Хоожёояг аюулаас аврамаар байна, юун түрүүнд хэдий хэмжээний мөнгө хэрэг болоод байна гэж асуудаг байгаа. Би ч өөрийн эрхгүй инээд алдав. Хулгайч хүнээс мөнгө авна гэдэгт хөх инээд хүрсэндээ ч биш. Хэдий Амакава Жиннай ч гэлээ, хэрэг болоод байгаа хэмжээний их мөнгө бэлэн гаргаад тавьчих хүн манайд хулгай хийх гэж орохгүй нь мэдээж биз дээ. Гэвч мөнгөн дүнг хэлвээс Жиннай толгойгоо үл ялиг гилжийлгээд өнөө шөнийн дотор олоход хэцүү ч гурван өдөр хүлээвэл бэлэн болгоно гэж тун амархан амлав. Гэхдээ л зургаан мянган кан гэдэг тоймгүй их мөнгө тул олдоно хэмээн санахын ч хэрэггүй... санах байтугай шоо хаяж хоосон азанд найдахаас ч бүтэлгүй, мөрөөдсөний гарз гэж бодож байлаа.
　　Жиннай тэр шөнө эхнэрийн маань хийж өгсөн цайг тайван сууж уугаад шөнийн шуурганд гарч одов. Маргааш нь тэрээр амласан мөнгөө авчирсангүй. Хоёр дахь өдөр ч мөн адил. Гурав дахь өдөр – тэр өдөр цас орсон юм, гэвч харанхуй шөнө болсон ч Жиннайгаас сураг үгүй. Би Жиннай амлалтаа биелүүлнэ хэмээн найдаагүй гэж түрүүн хэлсэн дээ. Гэвч дэлгүүрийнхээ ажилчдыг халаагүй, юм яаж эргэхийг харж байсныг бодоход жаахан ч болов найдвар өвөртлөн хүлээж байсан болов уу. Мөн гурав дахь өдрийн шөнө, дэнлүү харж суухдаа модны мөчрөөс цас унах тоолонд чих тавин чимээ чагнан сууж байв.
　　Шөнийн гурав дахь харуул(*26) өнгөрөхөд гэнэт цайны өрөөний гаднах цэцэрлэгт хүмүүс зодолдож буй мэт дуу чимээ гарав. Мэдээжийн хэрэг би юун түрүүнд Жиннайд санаа зовов. Харуул цагдаад баригдсан биш байгаа? гэж бодон тэр даруй цэцэрлэг талын шёожи(*27) дэлгээд дэнлүүгээр гэрэлтүүлж харав. Цас хуримтлагдсан цайны өрөөний өмнө, цасанд дарагдаж тонгойсон хулсны мөчрийн хажууд барилцаж авсан хоёр хүн харагдав. Гэтэл нэг нь нөгөөгөө түлхэж хаяад модны мөчрийн сүүдэр доогуур сүлжин дорхноо хашааны тийш хурдан гэгч нь зугтан одов. Цас унах чимээ, хашаа өөд авирах дуу...тэгээд эргээд анир чимээгүй болсон нь тэр этгээд хашааны нөгөө талд эсэн мэнд бууж чадсаных байлгүй. Харин нөгөөх нь араас нь хөөх шинжгүй, хувцасныхаа цасыг гөвөн миний зүг аяархан алхаж ирэв.
　　- Би байна, Амакава Жиннай байна.
Би алмайраад Жиннайгийн дөхөж ирэхийг харж зогсов. Жиннай энэ шөнө ч гэсэн нанбан нутгийн юүдэн малгай, ламын өмсгөлтэй иржээ.
　　- Нэлээд чимээ шуугиан тарьчихлаа. Зодооны дуугаар хүмүүс сэрээгүй байгаасай гээд Жиннай өрөөнд орохдоо үл мэдэг мишилзэв.
　　- Намайг сэмхэн ийшээ ирж байхад хэн нэгэн энэ шалны доогуур мөлхөн орох гэж байсан юм. Тэгээд барьж аваад царайг нь харъя гэтэл зугтчихлаа.
　　Би түрүү хэлсэнчлэн санаа зовж байсан болохоор цагдаа харуул биш байгаа гэж лавлаж асуув. Гэвч Жиннай юун цагдаа, хулгайч байсан гэв. Хулгайч хулгайчаа барихыг оролдоно гэдэг – үүн шиг сонин хэрэг байх уу? Үүнд эсрэгээр Жиннай биш би муухан мишилзэв. Гэхдээ тэр ч яахав, мөнгө олсон эсэхийг мэдэхээс нааш тогтож суухын аргагүй байлаа. Тэгтэл Жиннай намайг амаа нээхээс өмнө байдлыг минь ойлгосон бололтой, өргөн бүсээ аажуу тайлангаа тулгын өмнө боодолтой мөнгө өрөв.
　　- Санаа зоволтгүй, зургаан мянган кан олсон болно. Уул нь аль өчигдөр ихэнхийг нь олсон боловч 200 кан дутаж байсныг өнөө шөнө авчирлаа. Энэ боодлыг авна уу. Өчигдөр хүртэл олсон мөнгийг та болон танай эхнэрт мэдэгдэлгүй энэ цайны өрөөний шалан доор нууж орхисон юм. Саяын тэр хулгайч энэ мөнгөний тухай шиншлээд энд ирсэн байх.
　　Би зүүд манан дунд мэт түүний үгийг сонсож байлаа. Хулгайч хүнээр мөнгө олж авчруулна гэдэг – танаар хэлж зэмлүүлэлтгүй яавч сайн хэрэг биш. Гэхдээ мөнгө олдох эсэхэд эргэлзэж байхдаа би сайн мууг нь бодоогүй юм. Харин нэгэнт аваад ирсэн мөнгийг ажиг ч үгүй “авч чадахгүй нь” гэж татгалзах бас аргагүй. Тэгээд ч тэр мөнгийг авахгүй бол зөвхөн би биш манай гэр бүл, бүгдээрээ гудамжинд гарч гуйлга гуйх болно. Танаас гуйя, намайг ядаж өрөвдөж үзэхийг бодоорой. Би нэг л мэдэхэд Жиннайгийн өмнө хоёр гараараа шал тулан хэлэх үггүй уйлж байлаа...
　　Түүнээс хойш хоёр жилийн хугацаанд Жиннайгийн тухай сул яриа, сураг чимээ дуулаагүй юм. Гэхдээ сүйрч дампууралгүй өдөр хоногийг эсэн мэнд өнгөрөөн амьдарч буй минь, бүгд Жиннайгийн ач тус тул би үргэлж түүний төлөө нууцаар эх дагина Мариад мөргөл өргөж байв. Гэтэл саяхны явдал... Амакава Жиннайг бариад Модорибаши гүүрний дэргэд толгойг нь олон түмэнд шившиг болгон тавьсан гэж амтай болгон ярьж буй бус уу? Миний гайхсаныг хэлэхийн аргагүй. Хүнээс нууцаар нулимс ч унагалаа. Гэхдээ өдий хүртэл хийж ирсэн бузар булай бүх үйлийнх нь үр гэж бодвол, тойрч гарахгүй гарцаагүй төгсгөл байлгүй дээ. Ийм олон жил тэнгэрийн хилэнд өртөлгүй эрх чөлөөтэй явсан нь харин ч эсрэгээрээ сонин гэмээр. Гэхдээ би ачийг нь өчүүхэн ч гэсэн хариулахын тулд ядаж хойд насных нь төлөө мөргөл үйлдье гэж бодоод, өнөөдөр ганцаараа Ичижёогийн Модорибаши гүүр лүү Жиннайгийн толгой харахаар явсан юм.
　　Модорибаш гүүрэнд дөхөж очиход аль хэдийн толгойн өмнө олон хүн цугласан харагдав. Хийсэн хэргийг нь бичсэн цагаан модон самбар, толгойг манах харуул – бүх юм урьд урьдынхаас ялгагдах юмгүй. Гэвч, холбоотой гурван хулсанд зоосон тэр толгой, тэр аймшигтай цус нөж болсон толгой – юу гэгч нь энэ вэ! Шуугисан олны чимээ чихцэлдээн дунд тэр хөх толгойг харангуутаа би саа дайрсан мэт болов. Тэр толгой түүний толгой биш. Амакава Жиннайгийн толгой биш байв! Тэр өтгөн хөмсөг, өндөр шанаа, ялангуяа тэр хөмсөгний хоорондох сэлэмний сорви – Жиннайтай төсөөтэй зүйл нэг ч үгүй. Гэвч... би гэнэтийн нарны гэрэл, эргэн тойронд чихцэлдэх хүмүүс, хулсанд зоосон толгой – бүгд хаа нэгтээ холын ертөнц рүү урсан одох мэт аймшигт цочрол, айдаст автав. Тэр толгой Жиннайгийн толгой биш. Миний толгой ! Хорин жилийн өмнөх, Жиннайг аварсан үеийн миний толгой байв. Ясабүро! Хэл минь хөдөлсөн бол би ингэж орилох байсан. Гэвч дуу гарах нь бүү хэл хамаг бие минь халуу шатаж дагжин чичирч байлаа.
　　Ясабүро! Би зүүд зэрэглээн дунд хүүгийнхээ толгойг харж зогсов. Толгой үл ялиг гэдийсэн байдалтай, хагас аниастай зовхин доороос нүд нь намайг харсаар байлаа. Үүнд ямар учир байна?! Хүүг минь ямар нэгэн алдаа эндүүрлээс болж Жиннайд тооцоо юу? Гэвч байцааж лавласан бол биш гэдгийг нь шууд мэдэх тул тэгэж алдах учиргүй. Эсвэл Амакава Жиннай гэгч миний хүү байсан уу? Манай гэрт ирсэн хуурамч бадарч лам Жиннайгийн нэрийг зээлдэгч ондоо этгээд байсан юм уу? Үгүй ээ, тийм байх ёсгүй. Гурван өдрийн дотор, нэг ч өдөр хоцроолгүй 6 мянган кан мөнгө олж чадах хүн өргөн уудам япон оронд Жиннайгаас өөр хэн байхав? Тэгэхээр... тэр мөчид сэтгэлд минь гэнэт хоёр жилийн өмнөх цас орсон шөнө, цэцэрлэгт Жиннайтай зодолдож байсан үл таних эрийн дүр тодров. Тэр эр хэн байсан юм бол? Хүү минь байсан юм болов уу? Нээрээн, тэр хүнийг зэрвэс харсан ч гэлээ хүү Ясабүротой минь төстэй санагдаж билээ. Эсвэл энэ бүхэн сэтгэлийн минь эндүүрэл, эргэлзээ юу? Хэрвээ хүү минь байсан бол... Би гүн зүүднээс сэрэх мэт болж толгойг дахин сайтар ширтэж харав. Тэгсэн тэр хөхөрсөн, сонин маягаар суларсан уруулаас нь нэг тийм, инээмсэглэлтэй төстэй зүйл олж харлаа.
　　Хулсанд зоосон толгой инээмсэглэлээ хадгална гэвэл, та тийм юм сонсоод инээх байх л даа. Би ч мөн адил анх анзаарахдаа хоёр нүдээ хоосон юм харж байна гэж бодсон. Гэвч ахин дахин, харах тусам тэр хатсан уруул нь яриан байхгүй инээмсэглэж буй мэт. Би тэр сонин инээмсэглэлийг маш удаан ширтэж зогссон юм. Тэгтэл, нэг мэдэхнээ миний нүүрэнд ч гэсэн инээмсэглэл тодров. Гэвч инээмсэглэхтэй зэрэгцэн нүднээс минь халуун нулимс хацар түлэн урсав.
　　"Аав минь, өршөөгөөрэй" – гэж энэ инээмсэглэл чимээгүйхэн хэлж байлаа.
　　"Аав минь. Эцэг эхээ бодоогүй муу хүүгээ өршөөгөөрэй. Би хоёр жилийн өмнөх тэр цастай шөнө, гэрээс хөөж гаргасны тань төлөө уучлал гуйх гэж сэмхэн гэртээ орсон юм. Өдрийн цагт дэлгүүрийн ажилтнуудад харагдахаас ичмээр төрхтэй байсан тул шөнө болохыг хүлээгээд таны унтлагын өрөөний үүдийг тогшиж ярилцах бодолтой байлаа. Гэвч азаар цайны өрөөний шёожигийн цаана гэрэл тусч байхыг хараад айж эмээсээр дөхөж очтол гэнэт хойноос хэн нэгэн хүн үг дуугүй над руу дайрсан юм.
　　Аав минь. Дараа нь юу болсныг та мэдэж байгаа. Гэнэтийн явдалд балмагдаад би таныг харангуутаа нөгөө хүнийг түлхэж орхиод өндөр хашаа давж зугтсан. Гэвч хачирхалтай нь, тэр хүн лам төрхэй байсныг цасны гэрэлд харсан тул би араас хэн ч мөшгиж ирээгүйг нягтлаад дахин цайны өрөө рүү зориг гарган нууцаар очсон юм. Би өрөөний шёожигийн цаанаас бүх яриаг дуулсан.
　　Аав минь. Хоожёояг аварсан Жиннай бол манай гэрийн ачтан. Жиннайд ямар нэгэн аюул тохиолдвол би өөрийн амиар ч болов их ачийг нь хариулна гэж шийдсэн билээ. Энэ ачийг гэрээсээ хөөгдсөн надаас өөр хэн хариулж чадах вэ дээ. Би хоёр жил ач тусыг нь хариулах боломж хүлээсэн юм. Тэгээд – тэр боломж ийнхүү ирсэн болно. Эцэг эхээ бодоогүй энэ нүглийг минь уучлаарай. Би бүтэл муутай, муу хүү байсан ч гагцхүү гэрийнхээ ачийг хариулж чадсан. Зөвхөн энэ бодол одоо намайг тайтгаруулна."
　　Би гэртээ харих замдаа нэгэн зэрэг уйлж инээсээр хүүгийнхээ зүрх сэтгэлийг биширч байлаа. Та мэдэх байх, хүү Ясабүро маань бидэнтэй итгэл нэг тул "Поро" гэдэг нэр хүртэл хүртсэн юм. Гэвч... хүү маань азгүй байжээ. Үгүй, зөвхөн хүү минь биш. Би ч мөн адил, тэр Амакава Жиннай манай гэрийг аварч туслаагүй бол би ийм их зовлонд унах байсан гэж үү дээ. Одоо яах ч аргагүй гэлээ хэцүү байна. Гэр минь сүйрсэн нь дээр үү, хүү минь амьд байсан нь дээр үү ? ... (Гэнэт зовлонтой дуугаар) намайг аварч хайрлаач. Энэ чигээрээ бол их ачтан Жиннайгаа хүртэл үзэн ядаж магад. (.... удаан хугацаанд уйлах дуу)

　　(төгсгөл дараагийн бичлэгт)

----------------------------------------------------------------------

　*23　батэрэн – загалмайтны шашны лам (португаль үгний дээр үеийн япон дуудлага)
　*24　Балмад канпакү 殺生関白 – Тоётоми Хидэцүгү (1568~1595). 1591 онд Тоётоми Хидэёшид үрчлэгдэж канпакү (эзэн хааны туслахтай дүйцнэ) цол хүртсэн боловч балмад харгис авирааса ийм хочтой болжээ.
　*25　фүсүта – 16~17 зууны жижиг оврын португаль усан онгоц (португаль fusta гэсэн үгний япон дуудлага)
　*26　гурав дахь харуул – шөнийг нийт таван харуул буюу хэсэгт хувааж байснаас гурав дахь харуул нь 23:00~01:00 юмуу 00:00~02:00.
　*27　шёожи – уламжлалт япон байшингийн гүймэл модон хаалга (хатуу цаас нааж бүрхсэн бөгөөд хажуу тийш гулсуулж онгойлгоно)

Р. Акүтагава, Ач хариулах тухай түүх　1

2011-04-19T12:13:00.034+09:00

　 Манайхан Акутагавагийн нэрийг янз янзаар бичих юмаа. Зарим нь (голдуу дөчөөс дээш насныхан) дассан сурснаараа оросуудтай адилхан Акутагава Рюноскэ гэж бичнэ. Япон хэлтэй зарим нь Акүтагава Рюүноскэ, зарим нь Акүтагава Рюноскэ, зарим нь Акутагава Рюүноскэ, зарим нь яг япон бичлэгээр Акүтагава Рюүносүкэ... гэх мэт хүн болгон өөр өөрийн үзэмжээр үзээд байх шиг. За хүнийг хэлэлтгүй би ч гэсэн...
　　Япон газар ус болон хүний нэрийг англиар ингэж буулгана гэх нийтлэг дүрэм байдаг. Тэрийг нь Japan Times болон Global NHK ягштал баримтална. Оросын элчинд виза авахаар очиход бид япон нэрийг ингэж буулгадаг, таныг харин яах уу гээд асууж байсан. Бас л сайн ч муу ч баримтлах дүрэмтэй улсууд (япон нэрний “ш” үсгийг оросоор “с” гэж буулгана гэх мэт).
　　Монголоор ч гэсэн ингэж тэгэж бичнэ гэж нэг тийш шийдээд өгдөггүй юм байх даа...

　　Зиак, зав гарсан дээр нэг өгүүллэг орчуулав:

　　　Акутагава Рюноскэ "Ач хариулах тухай түүх", 1922　　
　　　Орчуулга: Сүрэн

　　Амакава Жиннайгийн өчил

　　Намайг Жиннай гэдэг. Овог гэснээс хүмүүс эртнээс намайг Амакава Жиннай л гэж дуудаж байх шиг. Амакава Жиннай – энэ нэрийг та ч гэсэн мэддэг юм уу? Гэвч айх хэрэггүй ээ. Намайг зартай хулгайч гэдгийг та мэднэ. Гэхдээ өнөө шөнө хулгай хийх гэж ирээгүй тул бүү сандар.
　　Японд байгаа батэрэн (*1) нарын дундаас таныг хамгийн үнэнч сүсэг бишрэлтэй, өндөр ёс суртахуунтай гэж дуулсан юм. Тиймээс над шиг хулгайч хүнтэй хэсэг зуур ч болов хамт байна гэдэг таны хувьд таатай хэрэг биш байх л даа. Гэхдээ би хүмүүсийн боддог шиг зөвхөн хулгай л хийдэг эр биш шүү. Хэзээ билээ дээ, Жюракү(*2) ордонд уригдаж байсан Рүсон Сүкэзаэмоны(*3) туслахуудын нэг нь өөрийгөө Жиннай гэж танилцуулж байсан гэлцдэг. Рикюү Коожигийн(*4) нандигнаж байсан “улаан толгойт” усны лонх - түүнийг бэлэглэсэн рэнга(*5) шүлгийн мастерын жинхэнэ нэрийг бас Жиннай гэж дуулсан юм байна. Нээрэн, хоёр гурван жилийн өмнө “Амакавагийн өдрийн тэмдэглэл” гэдэг ном бичсэн Оомүра(*6) нутгийн орчуулагчийг ч гэсэн Жиннай гээгүй бил үү? Түүнээс гадна Санжёогаварагийн зодоонд Мальдонадо(*7) ахмадын амийг аварсан тэнүүлч лимбэчин лам, Сакаи хотын Мёококүжи сүмийн үүдэнд Нанбан(*8) газрын эм зарж байсан худалдаачин... тэдний нэрийг илчилбээс Жиннай гэдэг нэг нөхөр байхаас гарцаагүй. Гэхдээ бүр чухал этгээд ч бас байнаа. Ноднин жил "Сан-Франциско" сүмд эх дагина Мариягийн хумс бүхий алтан өргөл барьсан итгэгчийн нэрийг ч гэсэн Жиннай гэж байсан юм шүү.
　　Гэвч харамсалтай нь өнөө шөнө ийнхүү үүх түүх ярьж суух зав надад алга. Ганц гуйх зүйл гэвэл Амакава Жиннай ч гэсэн эгэл жирийн олон хүмүүсээс ялгаагүй гэдэгт итгээрэй. Тийм үү? Тэгвэл ирсэн зорилгоо аль болох товч хэлье. Би нэг залуугийн сүнсний төлөө месса(*9) мөргөл үйлдүүлэхээр ирсэн юм. Үгүй, үгүй тэр миний цусан төрөл биш. Миний хутга мэсэнд өртөж амь насаа алдсан хүн ч биш. Нэр нь үү? За байз... нэрийг нь хэлж болох эсэхийг би шийдэж чадахгүй байна.
　　Хэн нэгэн эрийн төлөө, эсвэл зүгээр Пооро гэдэг япон хүний сүнсийг даатгаж мөргөл үйлдүүлж болох уу ? Болохгүй юм уу? Ойлгож байнаа... Амакава Жиннай ийм юм гуйж байхад шууд зөвшөөрөх хэцүү л дээ. За тэгвэл яахав, болсон явдлыг нэг бүрчлэн ярья. Гэхдээ амь насанд тань аюул тулгарсан ч хүмүүст ам алдахгүй гэж андгайлаарай. Та наад хар загалмайгаараа андгайлбал амлалтаа биелүүлнэ биз дээ. Үгүй, үгүй намайг өөршөөгөөрэй. (Үл ялиг инээмсэглээд) ламтан танд үл итгэнэ гэдэг хулгайч миний хэрээс хэтэрсэн хэрэг. Гэхдээ амлалтаа биелүүлэхгүй бол (гэнэт нам дуугаар) инхэрүно тамын (*10) ширүүн галд шарагдахгүй ч гэлээ та энэ насандаа үйлийнхээ үрийг үзэх болно шүү.
　　Аль хоёр жилийн өмнө, нэгэн шуургатай шөнө болсон явдал юм. Хотын гудамжинд мэдээж аль хэдийнээ хүмүүсийн хөл хөдөлгөөн тасарч, оддын гэрэлд салхины дуу л зай завсаргүй сонсогдоно. Би Кёо хотын (*11) гудамжаар бадарчин ламын дүрээр тэнэн хэсүүчилж явлаа. Кёо хотын гудамжаар тэнэн хэсүүчлэх нь тэр шөнө эхэлсэн ч хэрэг биш. Ойролцоогор таван өдөр дараалан шөнийн эхний харуул(*12) өнгөрмөгц хүний нүдэнд өртөхгүйг хичээн эргэн тойрны олон гэрийг нэг бүрчлэн сэмхэн шинжиж байлаа. Ямар зорилгоор гэдгийг хэлэх нь илүүц биз дээ... Ялангуяа тэр үед далай гатлан Марика(*13 ) руу ч юм уу аль нэг зүг аялах санаатай байсан тул мөнгө хэзээ хэзээнээс илүү хэрэгтэй байв. Би Огава гудамж даган уруудаад хэдэн харанхуй байшингийн хажуугаар өнгөрөөд замын уулзвараар эргэхдээ буланд буй томоо гэгчийн байшин мөргөж зогсов. Тэр бол Кёод хүртэл алдартай Хоожёоя Ясоэмоны гэр байв. Адилхан гадаад худалдаа эрхлэдэг ч гэлээ Хоожёояг Кадокүра(*14) мэтийн том пүүсүүдтэй эгнүүлж хараахан болохгүй л дээ. Гэхдээ л Шямүро(*15) болон Рүсон(*16) руу нэгээс хоёр усан онгоц явуулж байсан болохоор Хоожёоя энэ хавьдаа л гайгүй баян айлуудын нэг. Би тэдний гэрийг сонирхсондоо тэр хавиар эргэлдээгүй ч нэгэнт ирснийх жаал юм олж завшихыг бодов. Бас түрүүнд хэлсэнчлэн гүн харанхуй шөнө болж хүчтэй салхи ч дэгдсэн учир миний мэргэжилд таатай бүхий л нөхцөл бүрдээд байв. Би замын хажуу дахь борооны ус хураах савны ард сүрлэн малгай, таяг хоёроо нууж орхиод өндөр хашааг нь давж гарав.

　　Ингэхэд, миний тухай цуу яриаг сонссон биз дээ! Амакава Жиннай дүрсээ далдалж үл үзэгдэгч болдог гэж амтай болгон л ярих юм. Гэвч та энгийн иргэд шиг иймэрхүү дэл сул ярианд итгэдэггүй биз дээ. Би үл үзэгдэгч болж чадахгүй, чөтгөр сүнстэй ч нөхөрлөөгүй. Зүгээр, Макаод байхад португали онгоцны эмч намайг юмны учир, зүй тогтлын ухаанд сургасан юм. Тэрийг нь амьдралд хэрэгжүүлбэл том цоож онгойлгож, хүнд түгжээ тайлна гэдэг тийм ч хэцүү ажил биш. (Инээмсэглээд) өмнө байгаагүй хулгайн арга заль – энэ бүгд япон гэдэг талхлагдаагүй тариан талбайд загалмай, галт буутай хамт гадаадаас орж ирсэн биз дээ.
　　Би тэр даруй Хоожёоягийн гэрт нэвтрэн орсон авч харанхуй хонгил дөнгөж өнгөрөөд гайхан зогсов - шөнө дөлөөр нэг өрөөнөөс галын гэрэл тусахаар барахгүй хүн ярих чимээ сонсогдож байв. Сайтар эргэн тойрноо ажваас тэр нь цайны өрөөнөөс гарцаагүй. Шуурганаар цайны ёслол оо гэж би жуумалзаад сэмээрхэн тийшээ дөхөж очив. Үнэнийг хэлэхэд хүмүүсийн дуу сонсоод ажлын садаа гэж бодохоос илүү тансаг сайхан орчинд гэрийн эзэн болоод зочид нь хэрхэн наадан цэнгэж буйг сонирхъё гэж бодсон юм.
　　Дөхөж очин фүсүмагийн(*17) гадна чихээ наан чагнахад миний бодсоноор тогоонд буцалж буй усны чимээ сонсогдов. Гэвч усны чимээтэй хамт хэн нэгэн ярих, бас хэн нэгний уйлах дуу ч сонсогдов. Хэн нэгний? Дахиж лавлалтгүй эмэгтэй хүний дуу байсан л даа. Ийм том өргөөнд шөнө дөлөөр эмэгтэй хүн уйлна гэдэг яавч жирийн хэрэг биш. Би амьсгаагаа дарж, азаар дутуу хаалттай байсан фүсүмагийн завсраар өрөөний дотогш шагайж харав.
　　Дэнлүүний гэрэлд харагдах токонома(*18) дахь хуучин какэмоно(*19) , ваартай тунхуу цэцэг – бүх юм цайны өрөөний заншил ёсоор хуучны төлөв байдлыг хадгалсан харагдана. Токономагийн өмнө, яг над руу харан сууж буй өвгөн бол гэрийн эзэн Ясоэмон бололтой, нарийн хээтэй хаори(*20) өмссөн байв. Тэрээр элгээ тэврэн хөдөлгөөнгүй суух агаад хажуунаас харахад тогоонд ус буцлахыг чагнаж буй мэт. Ясоэмоны доохонтой үсээ шууж боосон боловсон байрын цэмцгэр эмгэн хөндлөн суух бөгөөд үе үе нулимсаа арчина.
　　"Гачигдаж дутагдах юмгүй гэлээ ч эднийг ч гэсэн гай зовлон тойроогүй бололтой" – ингэж бодохдоо би өөрийн эрхгүй инээмсэглэлээ. Инээмсэглэсэн маань Хоожёогийнханд муу санасандаа ч биш. Над шиг дөчин жил муу нэрээр дуудуулсан хүн бусдын, ялангуяа аз жаргалтай баян чинээлэг хүмүүсийн зовлонд өөрийн эрхгүй инээмсэглэдэг юм. (Царай нь хувирч харгис төрхтэй болоод) Тэр үед эхнэр нөхөр хоёрын зовлон гаслан надад ший жүжиг үзэж байгаа мэт сайхан санагдаж байлаа. (Доогтойхон инээмсэглээд) Гэхдээ энэ бол ганцхан миний хүн муутайнх биш байхаа. Гунигт түүх зохиолд хэн ч гэсэн дуртай байдаг биз дээ.
　　Ясоэмон хэсэг дуугүй сууснаа санаа алдан ийн хэлэв.
　　- Нэгэнт байдал ийм болсон тул уйлж турхираад юу ч өөрчлөгдөхгүй. Би маргааш дэлгүүрийнхээ ажилчдыг халахаар шийдлээ.
　　Яг тэр үед хүчтэй салхи цайны өрөөг донсолгов. Түүнээс болоод тэдний дуу сонсогдохгүй замхарч Ясоемонгийн эхнэр юу гэж хариулсныг мэдэхгүй. Гэвч, нөхөр нь толгой дохингоо хоёр гараа өвдгөн дээрээ тавиад хулсан адар өөд дээш харав. Өтгөн, өргөн хөмсөг, өндөр шанаа, ялангуяа тэр нарийвтар урт нүдний булан – харах тусам яахын аргагүй хаа нэгтээ урьд уулзсан хүний царай.
　- Ачит эзэн "Эсү Кирисүто" сама(*21) ! Эхнэр бид хоёрын сэтгэлд өөрийн хүч чадлыг хайрлаач !...
　　Ясоэмон нүдээ аньсан чигээрээ мөргөлийн үг бувтнаж эхлэв. Хөгшин нь ч нөхрийнхөө адил тэнгэрийн эзнээс ивээл гуйж буй бололтой. Би тэр үед нүд цавчилгүй Ясоэмоны царайг л ширтсээр байлаа. Хүчит салхи шуугин өнгөрөхөд миний сэтгэлд хорин жилийн тэртээх явдлын тухай дурсамж гэрэлтэж тэр дурсамжаас Ясоэмоны дүр тодров.
　　Хорин жилийн тэртээх дурсамж гэдэг нь... гэхдээ тэр тухай ярихаа больё. Юу болсныг товчхон хэлбэл, Макао руу хийсэн аялалын үеэр нэгэн япон далайчин амийг минь аварсан юм. Тэр үед бид нэр усаа солилцолгүй тэр чигээрээ салсан боловч яг одоо харж байгаа Ясоэмон яах аргагүй тэр далайчин эр мөн байв. Санаандгүй ингэж учирсанд гайхаад би нүд салгалгүй хөгшний царайг ширтсээр байлаа. Нээрэн, түүний хүчирхэг өргөн мөр, бүдүүн үетэй хуруунд нь одоо ч гэсэн шүрэн хадны далайн давалгааны хөөс, зандан модны үнэр нэвт шингэсэн мэт санагдаж байв .
　　Ясоэмон урт мөргөлөө дуусгаад эхнэртээ аяархан хэлэв:
　　- Ингээд бүгдийг тэнгэрийн эзний мэдэлд даатгалаа гэж бодох нь зүйтэй... За, ус буцалчихсан байна, хөгшиндөө аяга цай хийгээд өгөөч?
　　Харин эмгэн юу юугүй мэлтэрэх гээд байгаа нулимсаа арай ядан барьж буй бололтой, агаарт арилах мэт сул дуугаар хариулав.
　　- За... гэхдээ одоо ч гэсэн... харамсах юм...
　　- Заа, наадахыг чинь хоосон гомдол гэнэ дээ. Хоожёомарү живсэн нь ч, усан онгоц явуулахад гаргасан бүх мөнгө үгүй болсон нь ч, энэ бүхэн...
　　- Үгүй дээ, тийм юм биш. Ядаж хүү маань, Ясабүро маань одоо хамт байсан бол гэж бодоод...
　　Энэ яриаг сонсоод би дахиад л инээмсэглэв. Гэхдээ энэ удаад Хоожёоягийн золгүй явдалд баяссандаа биш, харин “эртний ачийг хариулах цаг ирлээ” гэж санасандаа баярлаж байсан болно. Надад ч гэсэн, таныг зорьж ирсэн Амакава Жиннайд ч гэсэн хүний ачийг хариулсан шиг хариулах сэтгэлийн... Гэхдээ сэтгэлийн энэ их баярыг надаас өөр хүн мэдэхгүй л дээ. (Доогтой) Үнэнийг хэлэхэд, энэ дэлхийн сайн хүмүүсийг өрөвдөх юм. Нэг ч муу үйл хийж зүрхлэхгүй тэд, хүн сайн үйл хийхдээ хичнээн их баяр баясгалан амсдгийг төсөөлөх ч үгүй биз!
　　- Юу гэнээ... Тэр золиг байхгүй нь аз л гэж мэд! - Ясоэмон гашуун дуугаар хэлээд хараагаа дэнлүү рүү шилжүүлэв.
　　- Түүний үрэн таран хийсэн мөнгө байсан бол энэ удаагийн золгүй явдлыг яаж ийгээд тэсээд гарсан ч байж магад. Тэгэж бодохоор гэрээс хөөж гаргасан минь... Ясоэмон ингэж хэлэнгүүтээ намайг олж хараад гайхан зогтусав. Гайхах нь ч аргагүй: би чимээ гаргахгүй захын фүсүмаг онгойлгосон юм. Бас болоогүй миний гадаад төрх ч гэсэн, тэнүүлч ламын нөмрөгөнд биеэ далдалж, түрүүхэн тайлж тавьсан сүрлэн малгайнхаа оронд нанбан нутгийн юүдэн малгай өмссөн байлаа.
　　- Хэн бэ, чи?!
　　Ясоэмон хөгшин ч гэлээ шалмаг гэгчийн ухасхийн босов.
　　- Надаас айх хэрэггүй. Миний нэр Амакава Жиннай. Зүгээр, зүгээр, тайван байгаарай. Амакава Жиннай хулгайч боловч энэ шөнө гэнэт ингэж ирсэн минь өөр учиртай. Би малгайгаа тайлангаа Ясоэмоны өмнө суув. Түүнээс хойш юу болсоныг надаар яриулалтгүй таамаглана биз дээ. Би Хоожёоягийн ачийг хариулахын тулд гурван өдрийн хугацаанд, нэг ч өдөр хоцроолгүй 6 мянган кан(*22) мөнгө олж өгнө гэж амласан юм.
　　Байз, хаалганы гадаа хөлийн чимээ сонсогдов уу? За, өнөө оройдоо баяртай. Маргааш юмуу, нөгөөдөр шөнө дахиад нэг удаа танайд нууцаар ирье. Их загалмай од Макаогийн тэнгэрт гэрэлтдэг ч японы тэнгэрт харагдахгүй. Би ч гэсэн тэр од шиг японоос алга болохгүй бол өнөө шөнө месса мөргөл уншуулах гэж ирсэн Порогийн өмнө буруугаа наминчилж үл чадна.
　　Яаж зугтана гэж үү? Түүнд санаа зоволтгүй ээ. Энэ өндөр цонхоор ч, тулга галын энэ том нүхээр ч дуртай газраараа дураараа гарч болно. Ганцхан зүйл хүсье - ачит Порогийн амин сүнсийг бодож энэ хэргийн тухай хэнд ч бүү хэлээрэй.

(үргэлжлэл дараагийн бичлэгт)

---------------------------------

　*1　батэрэн – загалмайтны шашны лам (португаль үгний дээр үеийн япон дуудлага)
　*2　жюракү – Тоётоми Хидэёшигийн (1536-1598) ордон
　*3 Рүсон Сүкэзаэмон – өмнөд орнуудтай худалдаа хийж ихээхэн хэмжээний хөрөнгө хураасан Изүми мужийн нэртэй худалдаачин
　*4 　Рикюү Кожи – Сэн-но Рикюү (1522-1591) цайны ёслолын нэрт мастер. Эхлээд Ода Нобунага, дараа нь Тоётоми Хидэёшигийн ордонд цайны ёслол хариуцаж байсан боловч 1591 онд Хидэёшигийн тушаалаар сэппүкү хийж амиа хорлосон.
　*5　рэнга – XIV~XVI зуунд дэлгэрсэн шүлгийн нэг хэлбэр
　*6　Оомүра – дундад зууны үед Оомүра даймёогийн цамхагийн дэргэд байсан бяцхан хотхон. Одоо Нагасаки мужийн хот.
　*7　Мальдонадо - Тухайн үед Нагасаки болон Хёого хотуудын боомтод голландын худалдааны усан онгоц ирдэг байсан агаад тийм нэгэн онгоцны ахмадыг хэлж буй бололтой.
　*8　нанбан – Мүромачи үеийн (1333~1573) сүүлээс Эдо үе (1603~1868) хүртэл вьетнам, тайланд, филиппин зэрэг зүүн өмнөд зүгийн орнуудыг нанбан гэж дуудаж байв.
　*9　месса -　загайлмайтны шашны католик болон лютеран урсгалын нэгэн зүйл ёслол мөргөл
　*10　инхэрүно – там (inferno гэдэг португаль үгний япон дуудлага)
　*11　Кёо хот – Кёото
　*12　эхний харуул – шөнийг нийт таван харуул буюу хэсэгт хувааж байснаас эхний харуул нь 19:00~21:00, эсвэл 20:00~22:00 хоорондох цаг заана.
　*13　Марика – Малайз
　*14　Кадокүра – тухайн үеийн японы хамгийн том худалдааны пүүс
　*15　Шямүро – Сиам
　*16　Рүсон – Филиппины арлуудын нэг болох Лусон арлын япон дуудлага
　*17　фүсүма – хатуу цаас наасан хажуу тийш гулсуулж онгойлгох гүймэл модон хаалга
　*18　токонома – ханан дахь босоо ховил, зураг өлгөж цэцэгтэй ваар тавих зэргээр чимэх агаад япон өрөөний зайлшгүй нэг хэсэг
　*19　какэмоно – дээд доод өнцгийг нь яс юмуу модон савханд орож бэхэлсэн урт нарийн цаас буюу торгон дээр зурсан хятад, япон уламжлалт зураг
　*20　хаори – япон эрэгтэй хүний хантааз
　*21　Эсү Кирисүто сама – Иисус Христос (дээр үеийн япон дуудлага)
　*22　кан – эдогийн үеийн мөнгөний нэгж: 1 рёо = 4000 мон, 1 кан = 1000 мон; эдогийн үед 1 рёогоор 1 коку (150кг) будаа авч байсан бөгөөд нэг хүний жилд идэх нийт будааны хэмжээг 1 кокуд тооцож байв

Асагийн тухай Аяко 2

2011-03-24T00:09:00.062+09:00

(үргэлжлэл) тэнэг санагдсан нь:

　　　"Монгол хэлэнд 受動態 (passive voice) буюу идэвхгүй хэв бага хэрэглэгдэнэ. Ихэнхи тохиолдолд ярьж буй хүн эзэн бие болох 能動態 (active voice) буюу идэвхтэй хэв хэрэглэгдэнэ. Жишээлбэл дэлгүүрт юм худалдаж авах үед японоор "...ийг өгнө үү" гэж хэлж байхад монголоор "...-ийг авъя" гэж хэлнэ. Эсвэл дараах жишээг авч үзье. Ах дүү хоёр хүүхэд чихэр булаалдсан тохиолдолд эцэг эх нь юу гэх вэ? Япон ээж аав бол чихэртэй хүүхдэд "あげなさい" (өг) гэж хэлэх болов уу. Эсвэл чихэргүйд нь хандаж "また買ってあげるから" (ээж нь дахиад аваад өгнө) гэж хэлж аргадана. Ямар ч байсан энэ асуудлыг хэн нэг нь "あげる、与える" буюу "өгөх" замаар шийдэхийг оролдоно.

　　　Харин монгол ээж аав чихэртэй хүүхдэд хандаж хэзээ ч “өг” гэж хэлэхгүй. Эсрэгээр чихэргүй хүүхдэд "取りなさい" буюу “аваарай” гэж хэлнэ. Өөрөөр хэлбэл чихэртэй хүүхдийг чихрээ сайн дураар хуваалцахад сургах бус, чихэргүй хүүхдийг өөрөө очиж чихэртэй бол, өөрөө очиж ав гэж чиглүүлнэ.　Мэдээж өөр айлын хүүхэд чихэргүй бол монгол ээж аав нар ч гэсэн өөрийнхөө хүүхдэд "өгөөрэй" гэж хэлнэ. Эсвэл том хүүдээ “дүүдээ өгөөрэй” гэж хэлэх тохиолдол ч байна гэх. Гэхдээ эдгээр тохиолдолд "өгөөрэй" гэдэг нь "あげなさい" буюу "өг" гэж тушаах бус "өгнө үү" гэж хүүхдээсээ гуйж буй хэрэг юм.

　　　Монголчууд угтаа анчин, нүүдэлчин угсааны ард түмэн тул эрт дээр үеэс өвс бэлчээр, усны сайныг өөрсдөө олохыг зорьж ирсэн. Монголчууд хэрэгтэй юмаа өөрийн биеэр явж олж авах бөгөөд хэн нэгэн өөрсдийнх нь төлөө хөдлөнө гэж харж суухгүй. Харин япон хүмүүс газар тариалан эрхлэх ард түмэн тул газраасаа холдоно гэж байхгүй. Тэнгэр муухай ч тэвчээртэй хүлээхээс өөр аргагүй, цаг агаарын байдлаас ихэд хамаарна. Монголчууд ч гэсэн цаг агаарын байдлаас хамаарах боловч тэнгэр эвгүйрээд удлаа гэхэд нэг газраа байгаад байхгүй, малаа туугаад илүү сайн “нөхцөлтэй” газрын эрэлд гарч нүүнэ.

　　　Сайхан амьдрал эрэлхийлэн гадаад гарах ч мөн адил. Социализмын үед гадагш гарах хязгаартай байсан боловч ардчилал шинэчлэлээр гадаадад гарах чөлөөтэй болмогц олон хүмүүс харийн оронд хүчээ үзэж байна. Ахлах ангидаа сүмо сурахаар японд ирээд хоёр жилийн дараа сүмо бөхөд гараагаа эхэлж амжилт алдрын оргилд хүрсэн Асашёорүү ч гэсэн "能動態文化 (идэвхитэй соёлын)" түгээмэл жишээ юм.

　　　Гэхдээ та бүхэн монголчуудыг шунал нь буцалж байнга олз омог бодож явдаг ард түмэн гэж бодож бүү эндүүрээрэй. Хүнд эелдэг бөгөөд хүнтэй хуваалцах, найз нөхөдтэйгээ хуваах сэтгэл монгол хүмүүст гүнзгий суусан. Ард түмний ихэнхи нь төвдөөс ирсэн бурхан багшийн сургаалийг шүтэх тул өрөвч нинжин сэтгэлийг дээдлэн хүндэтгэнэ. Тийм сэтгэл хүүхдэд аяндаа суун төлөвшинө гэж монголчууд боддог бөгөөд түүнийг эцэг эх нь хүчлэх хэрэггүй гэж үзнэ. Тэглээ ч гэсэн чихэргүй хүүхдэд ээж аав нь "(булааж ) ав" гэж хэлэхэд чихэртэй хүүхэд чихрээ дуулгавартай хуваалцах нь юутай сонин вэ".

　　　Жирийн "авах" гэсэн утгатай "もらう" гэдэг үг байхад "аваарай"-г "取りなさい"　гэж орчуулсан нь хачин. Мунхаг миний бодлоор "取りなさい" гэдэг зүгээр "аваарай" гэхээс арай л ондоо өнгө аястай... "ав, булааж ав" гэсэн утга даваймгайлах болов уу. Япон ээж аав нар ч гэсэн зүгээр "аваарай" гэх тохиолдолд "もらって、もらいなさい、もらっておいで、もらって来て、兄ちゃんに分けてもらって" гэж хэлэх байлгүй дээ. Тиймээс монгол ээж аав нарыг арай л эвгүй дүрсэлсэн мэт...

　　　Тэр сүүлчийн өгүүлбэр... өөрийнх нь хэлснээр сонин л юм. Бага байхад ээж аав "эгчээсээ, (ахаасаа, дүүгээсээ) ав (аваарай)" гэж хэлж л байсан, эгч ах нар дээрээ очоод "ээж ав гэсэн" гээд авах юмаа авч л байсан... Эсвэл дүү "авьяа" гээд хүрээд ирэхээр нь өгч л байсан... үүний юу нь сонин гэж... Угаасаа ямар ч эцэг эх чихэр боовыг хүүхдүүддээ тэнцүү хувааж өгөх байлгүй дээ. Хүүхдүүд болсон хойно юм юмыг өгнө өгөхгүй, авна авахгүй гэж булаацалдаж л байсан. Гэхдээ л чихэр печений хувьд "эгч өгөхгүй дургүйцэж буйг булааж авах" биш "өгөх нь мэдээж, аваарай" л гэж ойлгож байлаа шдээ өдий хүртэл... hehe... Ер нь тэгээд ээж аав хажууд байхад ах нь чихэртэй, дүү нь чихэргүй, ахаасаа өөрөө ав гэж байх уу... монголын хувьд амьдралгүй л жишээ юм. Тиймээс хүүхдүүдийн өгөө авааны энэ жишээ эвтэй хэлвэл тохиромжгүй, эвгүй хэлвэл хамгийн мангар санагдсан болно.

　　　Мөн юм болгоныг монголчууд анчин гөрөөчин, нүүдэлчин ард түмэн, япон хүмүүс газар тариалан эрхэлдэг гэж тайлбарлах нь улиг болсон гэх үү, учир дутуу гэх үү...

Асагийн тухай Аяко 1

2011-03-07T19:13:00.029+09:00

　　Сайхан зав гарсан дээр Токиогийн их сургуулйн монгол хэлний багш, монгол судлаач бүсгүй Кимүра Аякогийн “朝青龍　よく似た顔の異邦人” номны тухай нэг хоёрыг нийлүүлж бичье гээд. Намар уншаад сэтгэгдлээ бичих гэсэн боловч нааш цааш гүйн ажиллаж нар жаргахаар орж ирсээр бичиг цаас наадуулж бишээ, PC товчлуур балбах зав ер гарсангүй... гэж чухал царай гаргаад яахав. Зав гарсан уу, залхуугаа арай хийж дйилсэн үү гэдгийг цааш тавиад гол яриандаа орвол номны нэрийг махчилаад “Асашёорү – япон хүн шиг царайтай ч харь орны хүн” гэж орчуулж болох байх.

　　Зохиогч Кимүра Аяко монголд нийт 11 жил амьдарсан бөгөөд төв номын сангийн өмнөх Сталины хөшөө буулгахыг өөрийн нүдээр харах зэрэг монголд өөрчлөлт шинэчлэлт дөнгөж эхэлж буй үеээс сурч, судалгаагаа хйиж, ажиллаж байжээ. Арваад жилийн тэртээ “Тархины тураал” нийтлэлээрээ нэлээд олон хүний дургүйг хүргэж байсан болохоор Аяког мэдэх хүн олон байх. Энгийн үгээр Аса аварга болон ээж аавынх нь тухай мөн монголчуудын тухай бодол санаагаа илэн далангуй бичжээ гэдэг бол ерөнхий сэтгэгдэл. Уншиж байхад үе үе "hmm...", "hehe", "kkk", "ортой л юм", "тийм бишээ", "арай ч тийм бишээ", "онож хэллээ", "арай ч дээ", "яг шдээ" гэж бодогдож байснаас миний сэтгэгдэл ерөнхийдөө ойлгомжтой болов уу. Гэхдээ энэ ном бол Кимүра саны хувийн бодол, сэтгэгдэл, дүгнэлт тул үүнд би үг хэлээд юу гэхэв. Гэхдээ л зарим дүгнэлт, ажиглалт нь....

　　Хамгийн сонин санагдсан нь дараах дүгнэлт:

　　... Монгол бөхөд даян аварга, дархан аварга зэрэг цол гуншин байдаг ч “их аварга” гэх цол байхгүй. Их аварга гэдэг монголчууд Асашёорүүд зориулж шинээр гаргаж ирсэн цол бөгөөд утгын хувьд “аварга”, “даян аварга”, “дархан аваргаас” дээгүүрт орно. Монгол бөхөд байхгүй “ийм мундаг” цол Асашёорүүд өгсөн явдал нь монгол түмэн сүмо бөхөд үндэснийхээ бөхөөс илүү хүндлэл үзүүлсэний илрэл мөн...

　　Ер нь монгол түмний сэтгэлгээ, Асашеорүүгийн байр суурийг аль болох эерэгээр, эвтэйгээр япон хүмүүст ойлгуулья гэсэн сэтгэл нь баярлууштай... гэхдээ энэ дүгнэлт сайнаар хэлбэл “зоримог ”, муугаар хэлбэл… hehe хэлэхээ болилоо. Нэгд, олон монгол залуучууд хүчээ сорьж буй япон улсын сүмо бөхийг монголчууд хүндэлж сонирхож үздэг нь үнэн. Тэглээ гээд "монгол бөхөөс илүү хүндлэл үзүүлсэн" болохгүй л байх. Ер нь иймэрхүү харьцуулалт утгагүй санагдана. Хоёрт, “их аварга” бол “大横綱”-ийн орчуулга болохыг Кимүра сан мэдэхгүй гэж үү... “大横綱” гэдэг “大” буюу “том, их” гэсэн утгатай ханзыг “横綱” буюу "сүмогийн аварга"-тай нийлүүлсэн үг тул манайхан тэр чигээр нь “их аварга” гэж орчуулсан. Жаахан далийхад “Ёкозуна” буюу “аварга” гэдэг сүмо бөхийн дээд цол боловч нийт барилдааны тоо, хэдэн удаа ялсан зэрэг үзүүлэлтээр тухайн үеийн олон аваргуудаас “大横綱” буюу их аваргыг албан ёсоор биш боловч тодруулдаг уламжлалтай. Эдогийн үеийн (1603 - 1868) их аварга гэвэл ихэвчлэн Таниказэг хэлдэг. Шёовагийн үеийн (1926-1989) их аварга бол Фүтабаяма, Тайхоо, Китаноүми, Чиёфүжи нарын дөрөв. Харин Хэйсэй үеийн (1989-эдүгээ) их аварга бол Таканохана болон Асашёорүү гэгдэж байсан. Мөн “их аваргыг” утгын хувьд “даян аварга” болон “дархан аваргаас” дээгүүр цол гэж дүгнэж тайлбарласан нь тиймэрхүү... Монгол бөхийн цол болон чимэгний ялгаа, цоллох ёсыг сайн мэдэхгүй юм болов уу гэж бодлоо.

　　Хамгийн сонирхолтой санагдсан нь:

　　...Би монголд байхдаа байнга монголоор ярьж монгол хоол идэж монгол хүмүүсийн дунд байсан атлаа япон хүн шиг аашилж, биеэ япон хүн шиг авч яваад зогсоогүй эргэн тойрныхоо хүмүүсийг хүртэл япон хүн шиг байхыг шаардаж намайг ойлгож дэмжихийг тулгаж байсан. Тиймээс "чи япон биш монголд байна", "нутагтаа харь" гэж найзууддаа хэлүүлж ч хүртэл үзсэн. Миний монголд уусахыг хүсэх сэтгэл, япон хүн шиг биеэ авч явах хоёр зөрөлдөж буйг би тэр үед яагаад ч юм ойлгоогүй. Тэр бүхэн залуу халуун насны алдаа байсныг одоо ойлгох ч харамсах зүйл алга. Аса ч гэсэн японд байсан атлаа монгол хүний зангаар авирлаж японы ёсыг үл тоомсорлож үргэлж монголд байгаа юм шиг байсан. Тэглээ гээд буруудсан юм алга. Харин ч эсрэгээр сүмо бөхөд гаргаж болох амжилтын оргилд хүрсэн. Би ч мөн адил. Хийе гэсэн бүхнээ хийж, хүрье гэсэн зорилгодоо хүрсэн. Бид хоёр хоюулаа зөрүүд гэмээр өөрийнхөөрөө байсан, тухайн орныхоо соёлд урсч уусаагүй... тэглээ гээд буруудсан юм алга л байна...

　　かなりうけた・・。би ч гэсэн Аса, Аяко хоёроос үлгэр жишээ авбал амжилтанд хүрэх ч юм билүү...гсн.

　　Хамгийн тэнэг санагдсаныг дараагийн тэмдэглэлд.

　　Гэхдээ уншаагүй хүмүүс битгий буруугаар ойлгоорой. Монголчуудыг ер нь бол гайгүй сайн магтсан байна лээ. "Япон хүн яаж ажиллаж амжилтанд хүрэхийг бодож байхад монгол хүн яаж юу ч хийхгүйгээр амжилтанд хүрэхийг бодож байдаг" гэх хэсэг бол саваачихна hehe

Мунхаг хүний үгс

2010-11-05T10:01:00.044+09:00

　　　Акутагава Рюүноскэ "Мунхаг хүний үгс" (хэсэгчлэн), 1926
　　　Орчуулга:　Сүрэн

　Амьдрал
　Амьдрал гэдэг шүдэнзний хайрцагтай адил. Тун чухал зүйл мэт хандах нь тэнэгээс тэнэг явдал. Гэхдээ эс тэгвээс аюултай.

　... мөн
　Амьдрал гэдэг хуудас нь дутуу ном мэт. Бүгд нийлээд бүхэл бүтэн болно гэж хэлэхэд хэцүү. Гэхдээ л бүхэл.

　Биеэ зөв авч явах ёс
　Нэгэн сурагч охин "үнсэлцэхдээ нүдээ аних ёстой юу, эсвэл нээсэн байх уу?" гэж найзаас минь асуусан гэнэ. "Хайрлаж дурлах зөв ёсны" тухай охидын сургуульд заадаггүйд би энэ охинтой хамт ихэд харамсана.

　Ангараг
　Ангараг гариг дээр амьдрал байдаг уу гэж асуух нь бид таван мэдрэхүйгээрээ ангарагийн оршин суугчдыг мэдэрч чадах уу гэж асууж буйтай адил хэрэг. Гэвч амьдрал зөвхөн та бидний таван мэдэрхүйгээрээ мэдэрч чадах зүйлээр хязгаарлагдахгүй. Хэрэв ангараг гаригийн оршин суугчид бидний таван мэдрэхүйг хальж давсан орчинд амьдардаг гэж үзвэл, тэд өнөө шөнө ч гэсэн навчис хийсгэх салхитай хамт Гинзагаар алхаж байж магад.

　Дайчны дасгал сургууль
　Дасгал сургууль хийж буй самурай дайчид байлдах урлагаа сайжруулахын тул дөрвөн зүгийн сэлмийн аваргуудтай илд сэлэм зөрүүлдэг гэж бодож байлаа. Гэвч одоо бодоход, надаас илүү хүчтэн энэ дэлхийд үгүй гэдгийг л тэд эрж байж. (Миямото Мүсашигийн намтар уншсаны дараа)

　Гюго
　Бүх Францыг бүтээж чадах зүсэм талх. Гэхдээ яаж ч бодсон масло дутжээ.

　Нэгэн хөрөнгөтний логик
　"Урлагийн хүмүүс урлагаа худалдаж би хавчны консерв худалдах нь онцын ялгаагүй л зүйл. Гэвч урлагийн хүмүүс урлагийн бүтээлээ дэлхийд байхгүй эрдэнэс мэт нандигнана. Урлагийнханы жишгийг дагавал би жаран сэнээр зардаг хавчны консервээ гайхуулах ёстой доо. Жар наслахдаа мунхаг би урлагийн хүмүүс шиг тийм ичгүүргүй, биеэ тоосон тэнэг зан гаргаж үзээгүй"

　Цэрэг
　Төгс цэрэг даргынхаа тушаалыг үг дуугүй дагах ёстой. Үг дуугүй дагана гэдэг огт шүүмжлэхгүй гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл төгс цэрэг юуны түрүүнд ухаанаа алдах хэрэгтэй.

　... мөн
　Төгс цэрэг даргынхаа тушаалыг үг дуугүй дагах ёстой. Үг дуугүй дагана гэдэг огт хариуцлага хүлээхгүй гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл төгс цэрэг юуны түрүүнд хариуцлагагүй этгээд байх ёстой.

　Туйлын завгүй
　Биднийг хайр дурлалын адал явдлаас ухамсар ухаан биш туйлын завгүй байдал аварч байна. Хайр дурлалд бүрэн уусахын тулд юуны түрүүнд цаг зав хэрэгтэй. Вэртэр, Ромэо, Тристан зэрэг эрт цагийн дурлагсад - бүгд хийх ажилгүй завтай хүмүүс.

　Эр хүн
　Жинхэнэ эр хүн хайр дурлалаас илүү ажил төрлөө чухалчилна. Үүнд хэрвээ эргэлзэж байвал Бальзакийн хайрын захиа уншаад үзээрэй л дээ. Бальзак Ганск гүнтэнд "энэ захиаг гар бичмэл болговол тэдэн франк" гэж бичиж байв.

　Үг ба үйл
　Үг үйл хоёр нь зөрдөггүй хүн гэх сайхан нэр зүүхийг хүсвэл юуны түрүүнд өөрийгөө хамгаалж зөвтгөх урлагт суралцах хэрэгтэй.

　Мэх
　Нэг ч хүн хуурч мэхлээгүй гэгээнтэн байж болох ч хүн төрлөхтөнг хуураагүй гэгээнтэн үгүй. Лам нарын хүнийг хөтлөн чиглүүлэх арга нь айдаст тулгуурласан сэтгэлийн макиавеллизм.

　Эмэгтэй хүний царай
　Эмэгтэй хүн хүсэлд автахдаа жаахан охин шиг царайтай болдог нь гайхалтай. Гэхдээ тэр хүсэл нь нарны шүхэрт ч чиглэсэн байж болох.

　Толстой
　Бирюковын бичсэн Толстойн намтрыг уншихад Толстойн "Миний өчил" болон "Миний итгэл" бүгд худал болох нь илт. Гэвч ийнхүү худал бичсэн Толстой шиг зовж шаналсан зүрх энэ дэлхийд үгүй. Түүний худал зарим хүмүүсийн үнэнээс илүү улаан цус урсгана.

　Хоёр эмгэнэл
　Стриндбэргийн амьдралын эмгэнэл "үзүүлж харуулахад хязгаар үгүй" буюу бүх юм нь ил байсанд оршино. Харин Толстойн амьдралын эмгэнэл эсрэгээр юу ч ил байгаагүйд оршино. Тиймээс Толстойн амьдрал Стриндбэргээс илүү их эмгэнэлээр төгссөн.

　Тэд
　Үнэнийг хэлэхэд би, хайргүй байж тэр хоёр яаж ийм эвтэй найртай амьдарч чаддаг байна гэж гайхдаг байлаа. Харин тэд дурлалт хосууд яаж ийм эвтэй найртай амиа хорлож чаддаг байна гэж гайхах юм.

　Огюү Сорай
　Огюү Сорай хайрсан буурцаг зажилангаа эртний хүмүүсийг долоон үгээр муу хэлэх дуртай. Мөнгөө хэмнэхийн тулд хайрсан буурцаг зажилахыг би ойлгох ч эртний хүмүүсийг юунд муулдгийг ойлгохгүй явлаа. Харин одоо хуучны хүмүүсийг муулах нь үеийнхнийгээ муулахаас хамаагүй хоргүй болохыг мэдэв.

　Зохилч
Шүүмжлэгч: Чи зөвхөн ажилчин хүмүүсийн амьдралын тухай бичдэг биз дээ.
Зохиолч: Бүхний тухай бичсэн хүн байсан юм уу?

　... мөн
Жаран хөлт:　хн, жаахан яваад үз л дээ.
Эрвээхэй:　хн, жаахан нисээд үз л дээ.

Хүлээлт

2010-10-26T07:07:00.039+09:00

Найзынхаа орчуулсан турк зохиолч Нэжип Фазилын шүлэг толилуулая.

Аймаар зүйрлэж байгаа биз ... хүнийг хүлээнэ гэдэг аргагүй хэцүү еэ...

　Necip Fazıl Kısakürek (1904-1983)
　Beklenen

　Ne hasta bekler sabahı,
　Ne taze ölüyü mezar.
　Ne de şeytan, bir günahı,
　Seni beklediğim kadar.

　Geçti istemem gelmeni,
　Yokluğunda buldum seni;
　Bırak vehmimde gölgeni,
　Gelme, artık neye yarar?

　　　　Нэжип Фазил "Хүлээлт"
　　　　Орчуулга: С. Наранжаргал

　　　　Үхлүүт өвчтөн шүд зуун өглөөг хүлээхээс ч илүүтэй
　　　　Өгөр булш шинэ цогцос тосч хүлээхээс ч илүүтэй
　　　　Өмхий чөтгөр гэм нүглийг гэтэж хүлээхээс ч илүүтэй
　　　　Өөрийг чинь би хүлээсээн, хүлээсэн

　　　　Болъё доo, одоо болъё, ирэхийг чинь би хүлээхгүй
　　　　Байхгүйд буйг чинь би олсон
　　　　Бодлын хоосонд сүүдрээ л чи орхи
　　　　Бусдаараа ирлээ гээд яах ч билээ дээ

　　　　　　　　The long awaited　　
　　　　　　　　transl. by Selda Eryilmaz

　　　　　　　　Neither a patient awaits the morning
　　　　　　　　Nor a grave do a newly dead
　　　　　　　　And the devil awaits a sin, either
　　　　　　　　As much as I wait for you

　　　　　　　　I don't want you to come any more
　　　　　　　　I have found you in your absense
　　　　　　　　Your image shall fill my mind,
　　　　　　　　Your return doesn't matter anymore

2010 Питер: сууж амрах & ажиллах

2010-10-02T18:59:00.020+09:00

6. Сууж амрах
Орос европын хотууд хаа сайгүй түшлэгтэй урт сандал ( bench-ийг ийм нуршуу үгээр орчуулах зөв үү үгүй юу..) –тай байх нь сайхан. Үүгээр түүгээр явж байгаад зүгээр сууж амрах шиг сайхан юм хаана байна. Харин япон гэвэл... hehe... нэгэн орос хүний хэлснээр “сууж амармаар байвал кафе ор, кафе орсноос хойш та ядаж аяга кофе авах хэрэгтэй гэж хэлээд байх шиг бүхний цаана мөнгө тооцоо харагдаад дургүй хүрмээр ”. Токиод үнэгүй ярьж суух, амарч суух газар үнэхээр ховор. Толгойд орж ирэх нь Ёёги зэрэг хэдэн парк (зарим нь гэхдээ ороход хураамж авна), болон Жиюүгаока төдий. Оросууд bench сандала үгүйлэх нь аргагүй байх. “Амьдралд нулимсанд дургүй” зэрэг ганц хоёр орос кино үзэхэд гудамж, паркны bench орос хүний амьдралд хичнээн чухал байр суурь эзэлэх нь ойлгомжтой: хүүхдүүд тойрч гүйж тоглож унана, залуучууд болзож сайндаж муудаж сална, хөгшчүүл нарлаж найтааж нар жаргахыг харна...

7. Яах вэ ?
Орон нутгийн залуучуудад төрөлх хотдоо ажил амьдралаа товхинуулах уу, ганц амьдарсных том хотыг зорьж өдөр шөнөгүй үзэж тарах уу гэдэг нөгөө Чернышевскийн номын нэр шиг аугаа том асуудал. Фростын “The road not taken” шүлэг шиг амьдралыг “before and after”-д хуваах том шийдвэр. Орос улс уудам боловч улам ихийг хүсч мөрөөдөх залууст очих газар дөрөв л байна: Москва, Петербург, Новосибирск болон Екатеринбург. Тэр дундаа хамгийн амбиц ихтэй, хүч чадлаа үзье, юу чадахаа мэдье, энэ биеэ сорьё гэсэн нь Мокваг зорино. Питерт ч гэсэн хямралаас өмнө өдөр болгон хар үүрийн богооноор Москва явж ажиллаад шөнө дөлийн богооноор ирдэг, эсвэл таван хоног Москвад ажиллаад хагас бүтэн сайнд гэртээ харьдаг "мундаг ажилтай cool залуу/бүсгүйчүүл" нэлээд байсан гэнэ. Олон хүнээс Москва бол амьдрах хот биш ажиллах хот, тэнд хүмүүс ажиллахын төлөө л ажилладаг зэрэг таагүй коммэнт сонсов. Үнэхээр Москватай харьцуулахад Питер арай л тайван бөгөөд хүмүүс нь найрсаг. Гэхдээ л надад Моква гоё. Гэвч энэ тухай өмнө нь бичиж байжээ http://surensuren.blogspot.com/2009/05/blog-post_9312.html

Долоо хонохдоо оффиссээс бараг гараагүй тул энэ удаагийн өнгөц ажиглалт маягийн тэмдэглэлээ үүгээр өндөрлөе.

2010 Питер: зам & хүмүүс

2010-10-01T21:44:00.024+09:00

　　　　

5. Замын хөдөлгөөн
Оросуудын тухай миний нэг бодол гэвэл монгол хүмүүстэй харьцуулахад олон үгтэй, ярих дуртай, ер нь жаахан “нервный” талын улсууд. Шийд ойлгомжтой байхад “ингэх үү, тэгэх үү, болих уу” гээд л мунгинаад байна. За тэгээд хүнтэй суух зэрэг амьдралын "серьёзный" асуудалд тулчихвал бүр ядаргаа... Манайхан шиг хүүхэдтэй болоод гялс суучихна гэж бараг байхгүй. "Она не она", "пора не пора", "он не он", "надо не надо" гээд толгой нь эргэчихнэ. Хэдэн үеийн сэхээтэн гэр бүлээс гаралтай мэдлэг боловсрол сайн байх тусам элдэв янзын эргэлзээ нь ч нөгөө арифметик билүү юу билээ прогрэссээр өснө (гэхдээ мэдээж хүн болгон адилгүй, миний л хийсэн нийтлэг маягийн дүгнэлт). Ингэхэд юу ярих гэж байлаа, сэдвээсээ бүр тасарчихсан тууж байна. Оросууд хэрэгтэй хэрэггүй юманд их нервтдэг гэж ярьж байлаа даа... миний энэ онош манайхны хамгийн их нервтдэг асуудалд тулж очоод бут үсрэн будаа болов.

Питер хотод замын түгжрэл гэж найгүй. Долоо хоног ажил руу болон ажлаас зочид буудалд руу хүргүүлэхэд зам хахаагүй өдөр байгаагүй. Хоёр ч удаа 3 км орчим түгжрэлд оров (навигийн заалт). Өдөр 10 мин явсан газрыг орой 50 минутанд туулах юу ч биш. Гэхдээ долоо хоноход машины чагнаал(*) дуугарахыг нэг ч удаа сонссонгүй. Нээрэнгээсээ. Гайхаж байгаам чинь... Бас түгжрэл ч бай юу ч бай зам тавьж өгнө, урдаа машин оруулна. Нэг л удаа өндөр саарал жип урдуур даахалзахад биднийг хүргэдэг орос “Ну почему не уступил, ну почему бы и не уступить. Извините, вот такие у нас водители ” (яагаад зам тавьж өгсөнгүй вэ, уучлаарай манай жолооч нар ийм л байгаам даа ) гээд... Би монголд юу болдог тухай ярих гэснээ болив. Бас нэг зүйл: манайхан осолын гэрэл асааж байгаад хоёр цагаан зураас дээгүүр туугаад байдаг даа... эргэн тойронд цагдаа байхгүй, түгжрэл урт, эргэе гэвэл эргэж болох атал тийм янзаар дүрэм зөрчих хүн ч харсангүй. Гол нь чагнаал сонсоогүйд гайхав. Ленинград хотынхныг эртнээс найрсаг тайван гэдэг, аан уун гэж ярилцсан ч аймшигт түгрэлжд орсон ч тэр нь өөрчлөгдөхгүй нь сайхан.

------------------------------------
* оросоор сигнал гэдэг ч манайхан дуудлагаа дагаад чагнаал гэх нь зөв байхаа... вагон - богоон ч мөн адил.

2010 Питер: хог & самбар

2010-09-30T23:18:00.032+09:00

3. Хог & хот　Хотоо цэвэрхэн байлгая гэвэл сайн цэвэрхэлээс илүү хог тарихгүй байх нь чухал гэдгийг Питер хотын иргэд хүүхэд хөгшингүй ухамсарладаг мэт. Питерчүүд манайхан заваан, япон, сингааг яаж гүйцэхэв гэж толгой сэгсрэх ч долоо хоноход миний нүдэнд хог гэмээр хог харагдсангүй. Захын "спальный" (унтлагын) дүүрэг буюу орон сууцны хорооллоор явахад ямар байдаг юм бүү мэд, ямар ч байсан хотын төв бол цэвэрхэн. Миний хамгийн нервтдэг зүйл - машины цонхоор хог хаядаг ухамсар муутай иргэдийг ч олж харсангүй. Дээр үеээс метроны буудлыг л хамгийн заваан гэдэг байсан. Гэвч зочид буудлын ойролцоох метроны буудал хүн хөдөлгөөн ихтэй, киоск дэлгүүр олонтой гэхэд огт хоггүй нь баярлууштай. Гаднах байдал нь ганц хоёр бабушкаг ухаан алдуулмаар, эвдэж сүйтгэх дуртай эгзэгтэй насны залуучууд үнсний сав тойрч зогсоод тамхилж байгааг хараад сэтгэл хөдөлсөн гэж.

4. Самбар & бичиг　Ресторан дэлгүүрийн нэр самбар манайхтай харьцуулахад даруу, энгийн, арай л урлагтай бөгөөд англи үсэг бага хэрэглэсэн харагдана. Англи нэртэй ч гэсэн тэрийгээ “Кофэ хауз”, "Баскин Робинс" гэх мэт кириллээр бичсэн нь зөв л санагдав (доорх зураг).

2010 Питер: Дэжавю, өөрчлөлт & ухуулга

2010-09-24T08:21:00.046+09:00

Блогоо тоосонд даруулж тоож унших бүү хэл гүйлгэж харах дайны юм ч оруулахаа байж... гэсэн зэмлэл гэмгүй явсан Сүрэн гэнэт хүртэж гэнэн сайхан сэтгэлтэй тул ихэд гэмшиж... гэж бүлтрээд ч яахав, зүгээр 8 сард ажлаар Ленинград явсан тухай хэдэн бичлэг оруулдгиймуу гээд. Даанч долоо хоног цагаан оффист цаас бичигтэй зууралдсаар байгаад таарсан тул "аяны тэмдэглэл" гэдэг аятайхан нэр арай өгч боломгүй, өнгөц ажиглалт маягийн хэдэн юм гараас гаргах шиг болов. Үүгээр донгодолтын "тоосонд даруулсан" хэсгийг үгүй хийвч "тоож унших" хэсэг нь бүү мэд, донгодогч нөхрийн мэдэх хэрэг биз... keke

Дассан сурснаараа далийхад Санкт-Петербург гэдэг сүртэй сайхан нэрэнд дасч өгөхгүй, хуучнаара Ленинград л гэх гээд байх юм. Хүүхэд насны нөлөө насан туршид гэдэг, Ленин багшийн заасан замаар урагшаа гээд ам тангараг өргөж аягүй хөөрхөн пионер болж байсан болохоор аргагүй ч юмуу.

1. Дэжавю
Амьдралдаа анх удаа “дэжавю” гэдгийг өөрийн биер “үзэв”.
Онгоц хөөрөөд нэлээд хэдэн цаг болсны дараа хажууд суугаа орос бүсгүйтэй яриа дэлгэв. Юм юм ярьж байтал гэнэт эргэн тойрон “нэг л биш” болж ирэв. Урд суудлын тэр хүн одоо босно гэж бодоход яг тэр хүн босов. Хойно ийм хүн зогсч байгаа гээд эргэж хартал дүрсэлсэн дүрээр минь зогсч байв... Бяцхан гайхав. Яг тэр үед хажууд суусан бүсгүй арваад хоногийн өмнө зүүдэнд нэг хүн ярьж байсныг үг үсгийн зөрөөгүй давтаж хэлдэг байгаа... Хөөх дэжавү гэж ийм юмыг хэлдгиймуу, таны наад яриаг би зүүдэлсэн шдээ гэхэд бүсгүй бөөн сонирхол болов. Тэгээд яасан бэ, одоо яах вэ гээд олныг лавласан боловч... яагаа ч үгүй л дээ. Нэг хоёр минутын хугацаанд эргэн тойронд юу болохыг мэдэж байсан төдий. Өмнө нь иймэрхүү яриа сонссод итгэх үгүйгээ мэдэхгүй эргэлздэг байлаа. Одоо бол эргэлзэхгүй ээ hehe

2. Халах шинэчлэх & ухуулах тухай
Орос улс ер нь их "инерцитэй", үе үе эргэж очиход өөрчлөлт шинэчлэл монголтой харьцуулахад удаан явагдаж байгаа мэт санагдана. Тэр нь мэдээж сайн муу талтай ч захын муу жишээ гэвэл -төрөл бүрийн төр улс, засаг захиргааны асуудал. Нарийн жишээ гэвэл гааль дээр бөглөдөг тэр алгын чинээ цагаан цаас. Гаалийн ажилтан дундуур нь урж нэг хэсгийг нь өөртөө үлдээж нөгөөг нь буцааж өгнө. Тэрийг буусан зочид буудалдаа өгч бүртгүүлэх ёстой. Байх хугацаандаа бужигнаж байгаад алга болгочихвол өнгөрөө. Буцах үед онгоц/богооны буудал дээр гаргахгүй бөөн юм болно. Гадаадууд их гайхна. Визний хугацаа дуусаагүй байхад энэ цаас ямар хамаатай юм гэж толгой их сэгсрэнэ. Японууд 出国させてくれないなんて信じられない гээд л やっぱりロシアは・・　мэтийн юм хэлнэ. Гэх мэт орос улсын хүнд суртал, хоцрогдлыг тоочиж баршгүй.

Харин юмаа өөрчлөх дургүйн сайн тал гэвэл хотын гудамжаар явахад нэлээд ажиглагдав. Газрын зөвшөөрөл хамаа намаагүй өгч хаа сайгүй хачин байшин барилга босгоогүйг дурдах илүүц биз. Жишээ нь дээр үеийн сонины самбар тэр чигээрээ, өдөр тутмын сонин өглөө болгон өөрчлөгдөж буйг хараад баярлав (доорх зураг).

　　

Бас дээр үеийн ухуулгын чанартай самбар хот даяар энд тэнд. Хэн хаана хийлгэсэн бол гээд сайн хартал "Социальная реклама, правительство Санкт Петербурга" гэж байна. Махчилбал "Санкт Петербург хотын захиалгаар хийсэн нийгмийн чанартай реклам". Японд ийм юм юу билээ гээд бодсон чинь... юу ч толгойд орж ирсэнгүй. Хотын гудамж тайлбайд ухуулга сурталчилгаа ер нь байхгүй талдаа. Харин богоон болон метроны буудалд бол зөндөө зөндөө, дэндүү гэмээр зөндөө. Агуулга нь гэвэл "битгий хоол ид, битгий ундаа уу, утсаар бүү ярь, чихэвчнийхээ дууг багасга, хөл хүнд бүсгүйчүүлд суудал тавьж өг, нүүр нүдээ гэртээ будацгаа, шалан дээр битгий сууцгаа, шүхрээ сэгсэрч борооны дусал богооноор нэг цацах муухай, чикан (чихцэлдээнийг далимдуулж бүсгүйчүүлийн энд тэндээс бариж оролдох) бүү хий, чикандаж буй хүн харвал буудлын ажилтанд мэдэгд, богоон гэнэт зогсч магад тул сайн барьцгаа, юмаа битгий мартацгаа" гэх зэрэг ихэвчлэн олон нийтийн унаанд биеэ зөв авч явах тухай.

Харин оросууд юу ухуулж байгааг доорх зурагнаас харна уу.

Ээжээ надтай хамт ном унш л даа !

　
Все проффессии нужны, все профессии важны !
Бүх мэргэжил чухал, бүх мэргэжил хэрэгтэй !

　
Рабочая специальность - уверенность в завтрашнем дне
Ажилчны мэргэжил - ирээдүйн баталгаа

　　
Өглөөний дасгал - сайн өдрийн эхлэл !

　　
Удахгүй 9 сарын 1 !

Будаа, яг шдээ, хөгжилтэй шдээ

2010-09-15T21:24:00.010+09:00

Сүүлийн арван тав орчим жилд шинээр гарсан бөгөөд гандан буурахгүй хэрэглэгдэж буй хэллэг (нэг хоёр жилийн настай богино амьтайг нь оруулаагүй):

　　будаа болох
　　шавар болох
　　чика
　　айлын хүүхэд айхтар
　　хулхи
　　хулхин дээр цэцэг ургуулах
　　яг шдээ
　　ноу шүүдээ
　　хүнд гар
　　илүү, илүүц
　　тоож дуугарахгүй
　　~ж харагдаач
　　саак
　　бурзайх
　　баагий
　　ярьдаг морь
　　шал сонин санагдчихлаа
　　бусдаараа бууз хуушуур
　　галзуугийн шүрэн толгой
　　чи шүү, чиний дараа би шүү
　　тасархай, тасарчихсан
　　гуриа
　　бундантах, бундан наах
　　чулуу болох
　　ориг
　　жул
　　новшрох
　　хошигруулах
　　цайлган амьтан
　　лайтай
　　хөгжилтэй
　　сумтай
　　майр
　　... наасан

Энэ жил мэдсэн хоёр үг:
　　ох реали
　　эрвээхэй эрвээхэй ♪

Сургуульд сурч байхад "будаа болох" гарч бултаараа хэрэглэж эхлэхэд ээж аав гайхаж энэ күүкдүүд юу гэнэ вэ гээд... тэгсэн одоо ээж аав байтугай эмээ өвөө хүртэл хэлж байгаам бишүү hehe. Дараа нь "шавар хаах" гараад, дараа нь "яг шдээ" гараад яггүй олон жил хэрэглэгдэж байнаа.

Гурав дөрвөн жилийн өмнө дүү охин мангар залууг мангар гэж хэлдэггүймаа, "хөгжилтэй залуу" гэж хэлнэ, бүр мангар бол "их хөгжилтэй" гэхэд болно хэмээн сургаж билээ. Ай тэр их үнэтэй хичээл байсан шүү. Түүнээс хойш япон орон "хөгжилтэй" гэхээр тэс көндлөн юм бодогдоостой.

Аа тий, сүүлийн хоёр үг их зэвүүнээ... хэг ёгийг нь тааруулж хэлдэг хүн бас зэвүүнээ...
Чи шүү, сайн уу ?

Ном

2010-08-30T03:52:00.021+09:00

　　　書物　　
　　　西条八十

　　　　　月の夜は
　　　　　大きな書物、
　　　　　ひらきゆく
　　　　　ましろき頁

　　　　　人、車、
　　　　　橋の柳は
　　　　　美しくならべる活字。

　　　　　樹がくれの
　　　　　夜の小鳥は、
　　　　　ちりぼひて
　　　　　黒きふり仮名。

　　　　　しらじらと
　　　　　ひとりし繰れば、
　　　　　懐かしく、うれしく、
　　　　　悲し。

　　　　　月の夜は
　　　　　やさしき詩集、
　　　　　夢のみをかたれる詩集。

　　　Сайжёо Ясо (1892-1970)
　　　Ном (*)

　　　　　Сартай шөнө бол аварга том ном
　　　　　Ар араасаа дэлгэгдэх цав цагаан хуудас.

　　　　　Хүмүүс, унаа хөсөг, гүүрний дэргэдэх бургас нь
　　　　　Үлэмж сайхан үсэг, өгүүлбэр.

　　　　　Модонд нуугдах шөнийн шувууд шиг
　　　　　Энд тэнд тархсан бяцхан хар толбо - фүригана (**).

　　　　　Ганцаар уншиж өглөөтэй золгоход
　　　　　Эртний дурсамж тодрон, баясч гуниглана.

　　　　　Сартай шөнө бол шүлгийн түүвэр...
　　　　　Зөвхөн хүсэл мөрөөдлийг өгүүлэх шүлгийн түүвэр.

Энэ энгийн үгтэй, их гоё шүлэг. Бага насны зуны үдэш санаанд ордог... Хөдөө зусланд уншиж буй номондоо ховсдуулан хоолоо ид гэх ээжийн дуу, хонио хаш гэх эгчийн дуу, хоюул тоглоё гэх дүүгийн дуу... юу ч сонсох сөхөөгүй сууж байснаа санадаг.
　
Зохиолч ажил төрөл алба, төвгөө дуусгаад сарны гэрэл, шөнийн аниргүйд дуртай зохиолоо ганцаар уншиж суухаа тэсэн ядан хүлээдэг байсан болов уу... Миний л мэдэхийн номны сайхныг энгийн үгээр хамгийн гоё гаргасан шүлэг гэвэл нэг нь энэ, нөгөө нь "Мангасыг дарсан тэр хүү чинь ёстой миний найз ♪ Миний ном сайхан ном, энхрий ном эрдмийн ном, зурагтай ном зугаатай ном... ♪♪"　

　　

-------------------------------------------------------------
　*　Mонгол орчуулга бол вимогийн Solar-NRG-iin хүсэлтээр зөвхөн утгыг гаргах гэж оролдсон явдал hehe
　** Фүригана - ханзны дуудлага. Зарим хуучин юмуу ердийн хэрэглээний бус хэцүү ханз үсгийн дуудлагыг дээр нь хираганагаар бичдэг.

Тайван, тайван...

2010-08-29T19:11:00.007+09:00

2010　07/30　15:04

Энд япон хүмүүс яараад л сандраад л уурлаад л нервтээд л... тэгсэн тэнд (гадаадын оффист) тэнэг алдаанаас болж томоохон хэмжээний алдагдал гаргасан хүн мэдрэлийнхээ эд эсийг гамнаад тайван сайхан... Ер нь европын зарим орны хүмүүс үнэнхүү тайван. Яаралтай төсөл падлийгүй, амралт аваад явчихна. Ирэнгүүтээ амралт бага байна гээд гомдоллочихно. Ажлын мэйлийн хажуугаар амьдрал бол ажил биш, нэн ялангуяа аз жаргал бол ажил биш гэх мэт сургааль айлдчихна. Нэг л рэлаксдаж дуусдаггүй хүмүүс... Би ч яахав, тэднийг бүрэн дэмжинэ л дээ, даанч японд байгаа болохоор усыг нь уувал ёсыг нь дага гээч болчихоод байгаа... hehe

Anyway, өнөөдөр ийм яриа болсон гэхэд итгэх үү?

Японоос:
　-Аль оффисд орохоо шийдсэн үү, хэзээ нүүх гэж байна, энэ асуудал юу болж байна, яаралтай мэдээлэл өгнө үү? Яагаад долоо хоногийн өмнөх мэйлд хариу өгөхгүй байна? Төсөв батлуулах хэрэгтэй байна, яаралтай !
Гадаадаас:
　-Шийдсэээн, нүүх гэж байгаа
　-Хэзээ нүүх юм бэ?!!
　-Хуучин гэрээ дуусахаар
　-Тэр чинь хэзээ дуусах юм бэ??
　-Сарын сүүлд
　-Сарын сүүлээ?! Аль сарын сүүл вэ, энэ сар дуусах гэж байна шдээ!!
　-Аан сорри, дараа сарын сүүлд. Гэхдээ хуучин гэрээгээ сунгаж бас магадгүй
　-Тийм үү, ямар хугацаагаар вэ?
　-Мэдэхгүй, ярьж байгаад болно
　-Яриагүй байгаа юмуу?!
　-Ярих гэж байгаа. Өнөө маргаашаас ярина
　-(гайхсандаа шүлсээ залгив)... Ингэхэд яагаад сунгах гэж байгаа юм бэ? Өмнө нь тийм яриа байгааагүйсэн?
　-Халуун байна, бас хүмүүс амрачихсан
　-(хэлэх үггүй шүлсээ залгив...)

Дэлхийн байдлаа...

2010-08-19T23:15:00.072+09:00

　　Хүмүүс ойрхон байх тусам учиргүй бие биедээ дургүй байх юм. Хамаатан садны харилцаа гэвэл "уул усны ойр нь дээр, ураг төрлийн хол нь дээр". Улс орнуудын харилцаа гэвэл Чэстэртоны энэ ёгт шүлэг. Зэргэлдээ ихэнхи орнуудад хамаарах болов уу энэ шүлэг...

　　Олоооон юм болж болсны эцэст олон улсын анхны энх тайвны байгууллага болох "Үндэстнүүдийн Лиг" (1919) байгуулагдах үед Честертон энэ шүлгээ бичжээ (гэхдээ Чэстэртоныг франц улс & франц хүмүүст дургүй байсан гэж эндүүрч болку шүү). Холбоо харилцаа бага холын улсууд найрамдах амар, хажуудах нэгэнтэйгээ учраа олох хэцүү... гэдэг зуун жилийн өмнө ч, 21-р зууны эхэнд ч ач холбогдлоо алдаагүй мэт.

　Үндэстнүүдийн Лиг байгуулагдахад "the international idea is welding all the nations now" гэж олон хүн баярласан байх л даа... даанч улс гүрнүүдийн харилцаа өрсөлдөөнд тулгуурлаж хажуудах нэгнээ хардаж сэрдэх, хавчин гадуурхах нь хэвээрээ. Эцэст нь дэлхийн хоёр дайн, тавиад жил үргэлжилсэн хүйтэн дайны дараа сая л нэг "үндстнүүдийн зах хязгаар арилж" эхлэв. Гэхдээ "энх тайвныг эрхэмлэх энэрэлт сайхан idea" биш "глобалчлал" гэгдэх үндэс дамнасан том том пүүс компаниудын эдийн засгийн үйл ажиллагааны үр дүнд энэ бүх үйл явц өрнөж байгааг мэдсэн бол... Чэстэртон юу гэх байсан бол доо.

　　Эсэргүү юм бичсэнийхээ дараа мэдэв... өнөөдөр чинь олон улсын энх тайвны өдөр юм байна шдээ...хэхэ

　G.K. Chesterton (1874-1936)
　"The World State"

　Oh, how I love Humanity,
　With love so pure and pringlish,
　And how I hate the horrid French.
　Who never will be English!

　The International Idea,
　The largest and the clearest,
　Is welding all the nations now,
　Except the one that's nearest.

　This compromise has long been known,
　This scheme of partial pardons,
　In ethical societies
　And small suburban gardens -

　The villas and the chapels where
　I learned with little labour
　The way to love my fellow-man
　And hate my next-door neighbour.

　　　　　Г.К. Чэстэртон "Дэлхийн байдал"
　　　　　Орчуулга: Сүрэн

　　　　　Хүмүн төрөлхтөнд би бээр
　　　　　Хүрэн зүрхнийхээ гүнээс хайртай ч
　　　　　Англи иргэн шиг байж амьдралдаа барахгүй
　　　　　Аймаарррр паранц нарыг үзэн ядна

　　　　　Энэ дэлхийд энх тайван тогтоох
　　　　　Эрхэм сайхан санаачлага гэж
　　　　　Олон орон хөөрөн нэгдэх ч
　　　　　Ойр нэгнээ илүүд үзнэ

　　　　　Алагчилж хүмүүсийг хайрлах
　　　　　Аль галавын энэ зуршлыг
　　　　　Ном хаялцах мэргэд ч дэмжинэ
　　　　　Ноомой жирийн иргэд ч сайшаана

　　　　　Суун нүүн амьдарсан газраасаа
　　　　　Сүрхий оролдолгүй сурсан зүйл энэ:
　　　　　Суурин буурин хүмсийг бултаар хайрлаж
　　　　　Сугандах нэгнээ бөөрөлхөн жигших

　　　　　　　　МЫ ГУМАНИСТЫ
　　　　　　　　Перевод Ю. Шрейдера

　　　　　　　　Люблю я человечество
　　　　　　　　Так горячо и чисто!
　　　　　　　　Но все-таки французу
　　　　　　　　Не стать британцем истым.

　　　　　　　　Идея братства общего
　　　　　　　　Светла и прогрессивна:
　　　　　　　　Любезны мне все нации,
　　　　　　　　И лишь одна противна.

　　　　　　　　Удобен этот компромисс —
　　　　　　　　Любить людей частично,
　　　　　　　　Идет об этом разговор
　　　　　　　　В дискуссиях публичных.

　　　　　　　　И за обеденным столом
　　　　　　　　Заводится беседа
　　　　　　　　Как человечество любить
　　　　　　　　И ущемить соседа.

Мобикомтой хамт?

2010-07-28T23:14:00.013+09:00

2010　03/26　00:11　

Өнөөдөр "долоон жил Мобикомтой хамт байгаад баярлалаа" гэсэн мэс авав...
Балар эрт хагас жил ажиллаж бантан хутгаж явсаныгаа л "хамт байсан"-д эс тооцвол өнөөдрийг хүртэл Мобикомтой "хамт байснаа" огт мэдээгүй явж.
"Thank you for being with us" гэдгийн махчилсан орчуулга юм байх даа hehe

Хүмүүст мобикомын энэ мэс сонин санагдаж байна уу? Аль эсвэл зах зээлийн эдийн засагт шилжээд хориод жил хойш урагшаа савлаж буй монголын орны орчин цагийн хэллэг гэж үзэх нь зүйд нийцэх үү?　Уул нь ч хүнийг модон хэлтэй, махчилсан орчуулгатай гэж шүүмжлэх зэргийн хэлгүйгээ мэднэ л дээ...

Зүгээр л "долоон жил мобикомыг хэрэглэж байгаад тань баярлалаа" гэсэн бол арай илүү чихэнд наалдаж ахиад долоон жил хэрэглэе гэж бодох ч байсим билүү...keke

Рилькэ, Ганцаардал

2010-07-23T09:52:00.061+09:00

　Герман хэлтэй хүмүүст атаархжийнаааа... Рилькэгийн шүлэг унших гэж үйлээ үзэхим. Англи, орос, япон хэлээр олдох олон орчуулгаас олигтой санагдсаныг нь ахин дахин уншин байж амандаа хэд бувтнан байж герман эхийн тухай ядмаг төсөөлөл авах юм. Оросууд уул нь ямар ч шүлэг зохиолын хоёр гурван яггүй сайн орчуулгатай байдагсан... Рилькэгийн шүлгүүд болохоор л түмэн янзын орчуулага гараад ирэх юм. Бүгд хүлээн зөвшөөрчих янзын сайхан орчуулга байхгүй болоод тэр байх. Нацагдорж юмуу Ринчэн гуай Рилькэг монгол хэл рүү орчуулаагүй юм байхдаа...

Anyway, найзтайгаа Рилькэгийн “Ганцаардалыг” орчуулж үзэв.
Үг, өгүүлбэр бүрийн утгыг хэлж өгсөн Аттилад (http://attila.blogmn.net/) андад баярлалаа !

　　Rainer Maria Rilke (1875-1926)
　　Einsamkeit

　　Die Einsamkeit ist wie ein Regen.
　　Sie steigt vom Meer den Abenden entgegen;
　　von Ebenen, die fern sind und entlegen;
　　geht sie zum Himmel, der sie immer hat.
　　Und erst vom Himmel fällt sie auf die Stadt.

　　Regnet hernieder in den Zwitterstunden,
　　wenn sich nach Morgen wenden alle Gassen
　　und wenn die Lieber, welche nichts gefunden,
　　enttäuscht und traurig von einander lassen;
　　und wenn die Menschen, die einander hassen,
　　in einem Bett zusammen schlafen müssen:

　　dann geht die Einsamkeit mit den Flüssen...

　　　　　Р. М. Рилькэ "Ганцаардал"
　　　　　Орчуулга: Сүрэн, С. Наранжаргал

　　　　　Ганцаардал яг л бороо мэт.　
　　　　　Тэнгис далайгаас ууршин үдшийн бүрийг зорьно
　　　　　Тэнүүн талыг туулж алс холоо хөврөнө
　　　　　Тэнгэрт очоод хэсэг хургаснаа
　　　　　Тэртээх хотыг нөмрөн тэр чигээрээ асгарна

　　　　　Үүр шөнийн заагаар цутгаж асгарахад гудамж талбай　
　　　　　Үүрд танигдах аргагүй болно.
　　　　　Дурлаж янаглавч хайраа олоогүй хос
　　　　　Дургүйцэн бие биенээсээ хөндийрөх үед
　　　　　Үзэн ядалт, үхсэн сэтгэл өвөрлөх хос
　　　　　Өдөн дэр нийлүүлэн хэвтэх үед

　　　　　Тэр үед ганцаардал мөрөн гол шиг урсана, халгиж цалгина...

　　　　　Loneliness　　　transl. by Robert Bly

　　　　　Being apart and lonely is like rain.
　　　　　It climbs toward evening from the ocean plains;
　　　　　from flat places, rolling and remote, it climbs
　　　　　to heaven, which is its old abode.
　　　　　And only when leaving heaven drops upon the city.

　　　　　It rains down on us in those twittering
　　　　　hours when the streets turn their faces to the dawn,
　　　　　and when two bodies who have found nothing,
　　　　　disappointed and depressed, roll over;
　　　　　and when two people who despise each other
　　　　　have to sleep together in one bed-

　　　　　that is when loneliness receives the rivers...

　　　　　Одиночество　　　пер. М. Рудницкий

　　　　　Нет одиночеству предела…
　　　　　Оно как дождь: на небе нет пробела,
　　　　　в нем даль морей вечерних онемела,
　　　　　безбрежно обступая города, -
　　　　　и хлынет вниз усталая вода.　

　　　　　И дождь всю ночь. В рассветном запустенье,
　　　　　когда продрогшим мостовым тоскливо,
　　　　　неутоленных тел переплетенье
　　　　　расторгнется тревожно и брезгливо,
　　　　　и двое делят скорбно, сиротливо
　　　　　одну постель и ненависть навеки, -

　　　　　тогда оно уже не дождь, - разливы… реки…

　　　　　孤独　　　富士川英郎　訳

　　　　　孤独は雨に似ていて、
　　　　　海に立ちこめ、夕暮れへと向かう。
　　　　　遠くに霞む野末を越えて、
　　　　　いつ変わることもなく、天へと向かう。
　　　　　そして、都市へと降りそそぐ。　

　　　　　しかも、あの疑わしい時刻、
　　　　　街ごとに夜がめぐり、
　　　　　求め得ずした肉体が、うちひしがれて、
　　　　　悲しみにくれるどうし、放っぽりだされて、
　　　　　憎み合うどうしが、寝床を譲り合い、
　　　　　添い寝せざるをえない頃に降りそそぎ、

　　　　　そうなってようやく　孤独は川に入り交じってゆく…　

-----------------------------------------------------------------------------------

Орос есөн орчуулга болон орчуулгын тухай маргаан: 　　
http://bars-of-cage.livejournal.com/380736.html

LOVE

2010-05-22T23:37:00.006+09:00

Онгоцны буудалд ирсэн, тоссон хүмүүс бие биенээ тэврэн агшин зуур хөдөлгөөнгүй зогсоно
Ганднаас орж ирэнгүүтээ ээж дүүгээс нь захиа ирсэн гээд инээмсэглэнэ
Жаалхүү гараас хөтлөн өрөөндөө оруулж тоглоомоо нэгбүрчлэн үзүүлээд хамт тоглоё гэнэ
Москва явах богоон үдэж буудал дээр гараа даллан зогсоно
Эмээ утсаа хоёр гараараа бариад ачтайгаа ярина
Маргааш шалгалттай гэхэд fight ! гэсэн зурагтай мэс ирнэ
Нүдээ анихад зовхи зөөлхөн үнсэнэ
Хүйтэн хөлтэй хөнжилд ороход хөлөө нааж дулаацуул гэнэ
Бяцхан дайсны цэрэг хана дүүрэн эрээн мяраан юм зурчихаад хээв нэг бас маадгархан зогсоно
Айлын эгч гараа саравчлан зам өөд харж хэсэгтээ зогсоно
Орой тугалсан юм гээд үнээгээ дутуу сааж тугалд нь ахиухан сүү үлдээнэ
Ах хурдан хээрээ унуулахдаа амыг нь татас хийгээд дөрөөгөө чангахан жийгээд жирийлгэ гэнэ
Нус нулимс болон суухад багын найз "зүгээр дээ миний найз, болж л таарна" гэж тайтгаруулна
Бороотой хүйтэн өдөр хэн нь түрүүлж босох уу гэж хуруудна
Сайн яваарай гээд духан дээр үнсэнэ
Таван настай дүү минь "аниа, намайг жаахан байхад..." гэж ярина

　　Саяхан гурван настай охинтой найзындаа очоод. Найзтайгаа ярьж суутал дайсны цэрэг хүрч ирээд миний гарыг барьснаа これどうしたの？(яасан юм бэ?) гэж байна. Гараа шалбалаад шархны лент наасан тул 姉ちゃんちょっと怪我しちゃったの (аниа нь гараа шалбалаад) гэсэн чинь キスしてあげる (үнсээд өгье) гээд яг шархны лент наасан газар бас хуучин сорвийг минь үнсээд. Тоглож байснаа гэнэт санасан бололтой дахиж ирж үнсээд... Хайр хүрсэн гэж... тэгээд өнөөдрийн тэмдэглэл бичлээ.　ノアちゃん大好きよ～！

Өвөл, ой, бодол

2010-05-19T22:34:00.031+09:00

　　Robert Frost
　　Stopping by Woods on a Snowy Evening

　　Whose woods these are I think I know,
　　His house is in the village though.
　　He will not see me stopping here,
　　To watch his woods fill up with snow.

　　My little horse must think it queer,
　　To stop without a farmhouse near,
　　Between the woods and frozen lake,
　　The darkest evening of the year.

　　He gives his harness bells a shake,
　　To ask if there is some mistake.
　　The only other sound’s the sweep,
　　Of easy wind and downy flake.

　　The woods are lovely, dark and deep,
　　But I have promises to keep,
　　And miles to go before I sleep,
　　And miles to go before I sleep.

　　Энэ их гоё шүлэг... http://www.literature.mn/-ийн hERERA　монгол хэл рүү орчуулсныг доор толилуулж байна. Мөн орос найман хүний найман янзын орчуулга эндээс уншиж болно: http://lib.ru/POEZIQ/FROST/stihi.txt

　　　　　　Хэний хэсэг тєгєл болохыг нь мэднэ
　　　　　　Хэрэг дээрээ эзэн нь тосгонд амьдардаг
　　　　　　Хэдэн модыг нь цас нэвсийтэл дарахыг харахаар
　　　　　　Хэсэг саатан зогссоныг минь мэдэхгvй биз дээ…

　　　　　　Эргэх тооллын хамгийн харанхуй vдэш
　　　　　　Энгvй ой мод, хєлдсєн нуурын дунд
　　　　　　Эргэн тойронд айл амьтангvй газар зогссонд
　　　　　　Эргэлзэн гайхахдаа морь минь

　　　　　　Буруу зєрvv эндүүрэл гараагvй биз гэх шиг
　　　　　　Буулганыхаа хонхыг vе vе сэгсэрнэ.
　　　　　　Будран орох цас, бужигнуулах зєєлєн салхинаас єєр
　　　　　　Бодол сарниаж тvвэг удах чимээ vгvй…

　　　　　　Гvн, тvнэр харанхуй шугуй сэтгэл татавч
　　　　　　Гэрээдээ тэмvvлэх аяанаа vргэлжлvvлэх учиртай
　　　　　　Гvн нойрондоо авттал бээрийг туулах нь дээ
　　　　　　Гvн нойрондоо шургатал бээрийг туулах нь дээ…

　　Фростын энэ шүлгийг сайн ажиглабал бадаг бүрийн гуравдугаар мөр нь дараагийн бадгийн сүүл холбох эхлэл болж байна. Тоогоор зүйрлэбэл:
　　1121
　　2232
　　3343
　　4444

　　Хэрэв сүүлийн бадаг 4444 биш 4454 (5 нь ямар ч авиа байж болно) байсан бол шүлгийн сүүл холболт нэг зарчимд захирагдаж, шүлэг бүхэлдээ нэг үечлэл үүсгэнэ. Гэвч зохиолч шүлгээ үе үечлэл үүсгэхгүй төгсгөсөн нь өөрийн ирэхгүй анхаарал татна. Сүүлийн мөрийг давтсанд хамаг учир оршиж зүгээр нэг гэртээ харьж амрах биш "амьдрал" гэдэг их аяны тухай өгүүлж буй нь, амьдралын аянаа үргэлжлүүлнэ гэж буй нь аяндаа ойлгогдоно.

　　Мөн "өвлийн шөнө ойн захад бодолд автах" нь шүлгийн утгын тухай давхар нэгийг хэлээд өгнө. Европын уран зохиолд ой модон дунд бодол болон дүмбийж зогсох баатар хэн билээ ? Яриан байхгүй Дантегийн “Тэнгэрлиг туульс”-ын эхлэл санаанд орно:

　　Midway upon the journey of our life
　　I found myself within a forest dark,
　　For the straightforward pathway had been lost.

　　яагаад барууны эрчүүд амьдралын тухай хөхөө өвлийн хүйтнээр хөх цасан ойн дунд бодол болох дуртай вэ гэвэл... гэхдээ далийгаад яахав.

　　Дашрамд хэлэхэд орос орчуулагчид шүлгийн хэмнэл болон сүүл холболтыг алдагдуулахгүйг хичээсэн нь илт. Англи болон орос хэлний өгүүлбэрийн бүтэц төстэй тул орчуулагчийн хүсэл бөгөөд авъяас байвал шүлгийн хэмнэл алдагдуулахгүй байх бүрэн боломжтой. Хэдий тийм ч түрүүн тайлбарласан сүүл холболтыг зөвхөн хоёр хүн л ягштал баримталсныг доор танилцуулъя. Харин англиас монгол руу орчуулахдаа хойноос нь урагшаа орчуулах тул шүлгийн хэмнэл болон үечлэлийг баримталана гэдэг нэгт хэцүү, хоёрт утгагүй мэт санагдана.

　　Остановившись у леса снежным вечером
　　Перевод А. Шапиро

　　Я знаю, чьи леса кругом,
　　Его неподалеку дом.
　　Но он не видит, как из тьмы
　　На снежный лес смотрю верхом.

　　Конь удивляется, что мы
　　Вдали застыли от корчмы:
　　Вокруг леса, озёрный лёд
　　И самый мрачный день зимы.

　　Звенящей сбруей он встряхнёт –
　　Спросить, не вышел ли просчёт.
　　И наступает тишина,
　　Лишь ветер хлопьями метёт.

　　Глубь леса дивна и темна,
　　Но обещаньям есть цена,
　　И много миль ещё до сна,
　　И много миль ещё до сна.

　　　　　　　Глядя на лес снежным вечером　
　　　　　　　Перевод Т. Гутиной

　　　　　　　　Мне кажется, я знаю чей
　　　　　　　　Огромный лес, но из своей
　　　　　　　　Глуши он вряд ли различает
　　　　　　　　Меня и след моих саней.　　

　　　　　　　　Мою лошадку удивляет,
　　　　　　　　Что нас к жилью не приближает
　　　　　　　　Наш путь: меж лесом и прудом
　　　　　　　　Замерзшим мрак нас настигает.
　　
　　　　　　　　Она тряхнула бубенцом,
　　　　　　　　Мол, все ли так, туда ль идем.
　　　　　　　　И вновь беззвучна тишина.
　　　　　　　　Лишь ветер ходит подо льдом.

　　　　　　　　Лес дивен: мрак и глубина.
　　　　　　　　Но обещаниям верна
　　　　　　　　Душа. И много миль до сна.
　　　　　　　　И много миль еще до сна.