2009/11/10

Дэрний дэргэдэх тэмдэглэл


Японы эртний уран зохиолоос хамгийн дуртай нь Сэй Шёонагоны “Дэрний дэргэдэх тэмдэглэл”. Япон нэр нь 『枕草子』, англи нь "The Pillow Book", оросоор "Записки у изголовья". Монгол орчуулга байхгүй тул ингэж орчуулав. Сэй Шёонагон мянган жилийн тэртээ, дэлхийн анхны роман "Гэрэлт Гэнжиг" бичсэн алдарт Мурасаки Шикибүтэй нэгэн үед амьдарч байсан бүсгүй бөгөөд энэ хоёр хоорондоо эв түнжин тун муутай байж. Гэхдээ өнөөдөр энэ хоёрын харилцаа биш Сэй Шёонагон гэдэг нэрийг түүхэнд мөнхөлсөн цорын ганц зохиолынх нь тухай бичих гэсэн болно.

Сэй Шёонагон ганц л зохиолоороо японы болон дэлхийн уран зохиолын түүхэнд мөнхөрсөн. Тэр нь “Дэрний дэргэдэх тэмдэглэл”. Энэхүү тэмдэглэлдээ байгаль дэлхий, жилийн дөрвөн улирал, ордоны амьдрал, үзэж харсан дуулж сонссон зүйл, тухайн үеийн мода fashion, үзэл бодол, сэтгэл хөдлөл, баяр хөөр, эгдүүцэл дургүйцэл гээд юм юмны тухай тун эвлэг, амтархан уншмаар бичсэн байдаг. Хальт харахад бүсгүй хүний өдрийн тэмдэглэл мэт боловч үйл явдлын дараалал тун чөлөөтэй, урд хойноо орсон тул өдрийн тэмдэглэл гэхэд арай л биш. Бичсэн жанр төрлийг нь эрхэм уран зохиол судлаачид зүйхицү (随筆) буюу үгчилж орчуулбайл “бийрээ дагаад” гэж нэрлэсэн агаад Шёонагонг энэхүү жанрын эхлэлийг тавьсан гэж үздэг. Зүйхицү бол зохиогч санаанд орсон зүйлээ тэр чигээр нь, чөлөөтэй цаасанд буулгахыг хэлнэ. Толгойдоо “бясалгаж гашилгасан” бус зүгээр санаанд орсон, бичмээр санагдсан зүйлээ тухайн үеийн сэтгэлийн хөдөлгөөнөө даган бичих тул гар биш бийр нь түрүүлж хөдлөх мэт байдгаас “бийрээ дагаад” гэж нэрлэсэн болов уу.

Сэй Шёнагоны тэмдэглэлд хатан хааны ордон дахь амьдрал нэлээд том хэсэг эзлэнэ. Тэрээр өдөр тутамын жижиг сажиг явдлаас гадна баяр ёслолын үйл ажиллагаа зэрэг Хэйан үеийн ордоны амьдралыг нүдэнд буухаар тод томруун дүрсэлжээ. Гэхдээ ордон дахь амьдралын нарийн ширийнийг дүрслэхийг гол болгоогүй нь уншсан хэн бүхэнд ойлгомжтой. Учир нь Сэй Шёнагоны зохиолд үйл явдал биш тэдгээрийн төрүүлсэн сэтгэгдэл гол байр суурь эзлэнэ. Бүсгүйн анхаарлыг энгийн юм татах агаад өөрийн гэсэн онцгой нүдний шил зүүсэн мэт жирийн биднээс арай ондоо байдлаар эргэн тойрноо харна. Зарим тэмдэглэлийн нэрийг иш татвал: “Хоорондоо үл таарах зүйл”, “Гуниг төрүүлэх зүйл”, “Инээд төрүүлэх зүйл”, “Сонсоход хэцүү зүйл” гэх мэт санаанд оромгүй, сонин ажиглалт маш олон. Ер нь тун сэргэлэн, шогч, шулуун зантай, ажигч гярхай бүсгүй байсан гэж бодогдох.

“Дэрний дэргэдэх тэмдэглэл”-г хэдхэн үгээр тодорхойбол байгалийн дүрслэл, сэтгэлийн хөдлөл, сэтгэгдэл гэхэд л хангалттай. Харин нэг үгээр тодорхойл гэвэл БЛОГ гэж хэлнэ (гайхамшигтай тул өөрийн эрхгүй том үсгээр бичмээр болох юм). Сэй Шёонагоны тэмдэглэл өнөө үеийн бидний амтархан унших & бичих блог гээч зүйлийг хамгийн их санагдуулна. Мянган жилийн тэртээ амьдарч байсан маш авьястай бүсгүйн уран сайхан блог. Бүсгүй 21-р зуунд амьдарч байсан бол дэрнийхээ дэргэд бийр бариад биш дэлгэцний өмнө товчлуур балбаад сууж байсан болов уу.

Сүүлд хэлэхэд Сэй Шёонагон хатан хаанаас сайн чанарын цаасан дэвтэр бэлгэнд аваад тэмдэглэлээ бичиж эхэлсэн гэх. Өөрийн эрхгүй бийр барин үг үсэг эвлүүлж суумаар санагдах сайхан цагаан цаас. Санаандгүй авсан бэлэг дэлхийн уран зохиолын өв санг ийнхүү баяжуулжээ.

3 comments:

soulmate said...

уншиж эхлээд л блог гэдэг үг санаанд буусын...тухайн бодит үйл явдалын мөн чанар нь юу байсан бэ гэдгээс илүү тэрийг БИ гэдэг хувь хүн яаж тусгаж авч НАДАД ямар сэтгэгдэл төрсөн бэ гэдэг л илүү чухал санагддагийн...

сайхан санагдлаа баярлалаа

элийсофер said...

япончууд одоо юу бичдэг юм болоо? сонирхож үзэхсэн.

Suren said...

bayarlalaa soulmate !

элийсофер... 30-aad onii umnu jild hevlegdeh nomiin toogoor USSR negd, yapon hoyort orj baisan. Odoo yamar bolsniig ni buu med. Gehdee yum yum bichdeg, unshidag uls, ene gej onoj helehed hetsuu l yum :)